آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که این روز‌ها به هر بهانه‌ای در فضای مجازی جنجال به پا می‌کند، این بار با یک پست در شبکه‌ی اجتماعی «تروث سوشال»، بار دیگر تنگه‌ی هرمز را به سوژه‌ی اصلی خود تبدیل کرده است. او با بازنشر لینک گزارشی از روزنامه‌ی واشنگتن‌پست با تیتر «سوریه قصد دارد خود را جایگزین تنگه هرمز کند»، واکنشی کوتاه اما پر معنا نشان داد و در کنار آن نوشت: «این عالی است» . این واکنش، در حالی صورت می‌گیرد که بر اساس گزارش‌های منتشرشده، طرحی برای احیای خط لوله‌ای از عراق به سوریه در دست اجراست که می‌تواند مسیری جایگزین برای انتقال نفت از خاورمیانه به دریای مدیترانه فراهم کند .
به گفته‌ی منابع آگاه، این خط لوله که از کرکوک در شمال عراق آغاز و به بانیاس در ساحل سوریه ختم می‌شود، حدود ۸۰۰ کیلومتر طول دارد و بازسازی آن، دو تا سه سال زمان خواهد برد شرکت‌های آمریکایی، از جمله غول نفتی شورون، در حال مذاکره برای مشارکت در این پروژه هستند و آمریکا نیز با جدیت از این طرح حمایت می‌کند تا وابستگی به تنگه‌ی هرمز را کاهش دهد. ترامپ در ادامه‌ی اظهارات خود، مدعی شد که حجم نفت عبوری از تنگه‌ی هرمز به حالت عادی بازگشته است؛ ادعایی که در تناقض با گزارش‌های قبلی مبنی بر اختلال شدید در تردد نفت‌کش‌ها در این آبراهه قرار دارد .
این اظهارات، در حالی مطرح می‌شود که ایران عملاً تنگه‌ی هرمز را در واکنش به حملات نظامی آمریکا و اسرائیل، به یکی از حساسترین نقاط درگیری جهان تبدیل کرده است و هرگونه تغییر در معادلات انرژی این منطقه، پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد جهانی دارد. در این گزارش، به بررسی ابعاد این طرح جایگزین، واکنش ترامپ، تأثیر آن بر بازار نفت و پیامدهای امنیتی و سیاسی این سناریو برای منطقه پرداخته‌ایم.
طرح جایگزین تنگه هرمز؛ خط لوله عراق - سوریه
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، طرح احیای خط لوله‌ای به نام «کرکوک - بانیاس» با حمایت آمریکا در دستور کار قرار گرفته است. این خط لوله که در سال ۱۹۵۲ ساخته شده، در طول جنگ‌های ایران و عراق و همچنین جنگ عراق، به شدت آسیب دیده و برای سال‌ها غیرفعال بوده است. بازسازی این مسیر، که ظرفیت انتقال روزانه‌ی ۳۰۰ هزار بشکه نفت را دارد، می‌تواند بخشی از نفت عراق را از مسیر تنگه‌ی هرمز به دریای مدیترانه منتقل کند. یکی از بازیگران اصلی این طرح، شرکت نفتی شورون است که در حال مذاکره با دولت عراق و همچنین سرمایه‌گذاران قطری و سوری برای اجرای این پروژه است . این طرح، در شرایطی دنبال می‌شود که عراق که بیش از ۹۰ درصد از درآمد خود را از صادرات نفت تأمین می‌کند، پس از بسته شدن تنگه‌ی هرمز، تولید خود را به شدت کاهش داده است و به دنبال مسیرهای جایگزین برای نجات اقتصاد خود می‌گردد .
واکنش ترامپ و ابعاد سیاسی - تبلیغاتی
ترامپ که همواره از تنگه‌ی هرمز به عنوان یک ابزار فشار علیه ایران استفاده کرده، این بار با ابراز خوشحالی از طرح جایگزینی سوریه، به دنبال القای کاهش اهمیت استراتژیک این آبراهه برای آمریکا و متحدانش است. او پیش از این نیز در پست‌های دیگر، پیشنهاد تغییر نام تنگه‌ی هرمز به «تنگه ترامپ» را مطرح کرده و مدعی کنترل کامل آمریکا بر این آبراهه شده بود . این واکنش، بخشی از یک جنگ روانی گسترده‌تر علیه ایران است که در آن، آمریکا تلاش می‌کند تا با نشان دادن گزینه‌های جایگزین، از ارزش راهبردی تنگه‌ی هرمز بکاهد و فشار روانی بر تهران را افزایش دهد. همچنین ادعای ترامپ مبنی بر بازگشت حجم نفت به حالت عادی، با واقعیت‌های میدانی و گزارش‌های قبلی مبنی بر اختلال شدید در تردد نفت‌کش‌ها، تناقض دارد و بیشتر به عنوان یک پیام تبلیغاتی برای آرام‌سازی بازارهای انرژی تلقی می‌شود .
چالش‌های فنی و اقتصادی طرح جایگزین
با وجود حمایت سیاسی آمریکا، اجرای این طرح با موانع متعددی رو به روست. خط لوله‌ی موجود به شدت آسیب دیده و بازسازی کامل آن، نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و زمان قابل توجهی (حدود دو تا سه سال) است . همچنین وضعیت ناپایدار امنیتی در عراق و سوریه، عبور خط لوله از مناطق تحت کنترل گروه‌های مختلف، و همچنین نیاز به هماهنگی با دولت‌های محلی، از دیگر چالش‌های این پروژه محسوب می‌شود. از سوی دیگر، هزینه‌های انتقال نفت از طریق خط لوله، به ویژه با توجه به هزینه‌های نگهداری و امنیت، ممکن است از حمل و نقل دریایی نیز گران‌تر تمام شود و این موضوع، اقتصاد این طرح را زیر سؤال می‌برد. با این حال، در شرایط اضطراری که تنگه‌ی هرمز به طور کامل بسته باشد، این مسیر می‌تواند به عنوان یک گزینه‌ی مکمل و نه جایگزین کامل، مطرح شود.
پیامدهای امنیتی و منطقه‌ای
احیای خط لوله عراق - سوریه، علاوه بر ابعاد اقتصادی، پیامدهای امنیتی عمیقی برای منطقه دارد. این طرح، سوریه را که سال‌ها درگیر جنگ داخلی بوده، به یک بازیگر کلیدی در حوزه‌ی انرژی منطقه تبدیل می‌کند و می‌تواند به بازسازی جایگاه ژئوپلیتیکی این کشور کمک کند. در سوی دیگر، تقویت حضور آمریکا در عراق و سوریه از طریق شرکت‌های نفتی، می‌تواند تنش‌های جدیدی با نیروهای همسو با ایران ایجاد کند. همچنین این طرح، بدون شک با واکنش ایران مواجه خواهد شد که تنگه‌ی هرمز را یکی از مهم‌ترین ابزارهای بازدارندگی خود می‌داند. هرگونه تلاش برای تضعیف این برگ برنده، می‌تواند به تشدید درگیری‌های نظامی و نامنظم در منطقه منجر شود.
تأثیر بر بازار انرژی و قیمت نفت
اظهارات ترامپ، اگرچه در کوتاه‌مدت تأثیر چندانی بر قیمت نفت نداشته است، اما در بلندمدت، می‌تواند بر انتظارات بازار و رفتار بازیگران نفتی تأثیرگذار باشد. با توجه به اینکه جنگ ایران و آمریکا، قیمت نفت را در ماه‌های گذشته به شدت افزایش داده و به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است، هر خبری که نشان از یافتن مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت داشته باشد، می‌تواند تا حدی از فشار قیمتی بکاهد . با این حال، تا زمانی که زیرساخت‌های جایگزین مانند خط لوله عراق - سوریه، به مرحله‌ی بهره‌برداری نرسند، تأثیر عملی بر بازار انرژی محدود خواهد بود و معادلات قیمت نفت، همچنان تحت تأثیر تحولات میدانی تنگه‌ی هرمز و سطح تنش‌های نظامی در منطقه، باقی خواهد ماند.