آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
شاید در نگاه اول، جنگ و درگیری‌های نظامی در خاورمیانه، به دور از زندگی روزمره مردم در سایر نقاط جهان به نظر برسد، اما گاهی این تنش‌ها، از طریق زنجیره‌های تأمین، آرام و بی‌صدا به سفره و حتی کابینت‌های حمام خانه‌ها راه پیدا می‌کنند. این بار نوبت به یک کالای بهداشتی و مصرفی عمومی رسیده است: کاندوم. شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی جدید اعلام کرده است که ادامه درگیری‌ها میان ایران و آمریکا و متعاقب آن، اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز، زنجیره تأمین مواد اولیه مورد نیاز برای تولید کاندوم را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس این گزارش و همچنین سایر منابع خبری معتبر، قیمت این محصول احتمالاً در سطح جهانی تا ۳۰ درصد افزایش خواهد یافت و این اتفاق، مصرف‌کنندگان را در کشورهای مختلف تحت تأثیر قرار خواهد داد. مهم‌ترین دلیلی که برای این افزایش قیمت عنوان شده، افزایش سرسام‌آور قیمت مواد اولیه است. ماده اصلی تولید کاندوم، یعنی لاستیک مصنوعی (از جمله نیتریل) و همچنین مواد شیمیایی دیگری مانند روغن سیلیکون که در روان‌کننده‌ها به کار می‌رود، همگی از فرآورده‌های نفتی هستند و با بحران در تنگه هرمز، قیمت آنها به شدت بالا رفته است.
شرکت‌های بزرگ تولیدکننده کاندوم در جهان، به ویژه شرکت مالزیایی «کالکس» که سالانه بیش از ۵۰ میلیارد کاندوم تولید می‌کند و حدود ۲۰ درصد از بازار جهان را در اختیار دارد، به صراحت اعلام کرده که با این افزایش هزینه‌ها، چاره‌ای جز افزایش قیمت محصولات خود ندارد. به گفته مدیرعامل این شرکت، «گل میا کیات»، قیمت برخی از مواد اولیه و مواد شیمیایی تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته و در چنین شرایطی، انتقال هزینه‌ها به مصرف‌کننده، تنها راه ممکن برای بقای کسب‌وکار است. اما تنها مشکل، افزایش هزینه‌ها نیست. بحران حمل‌ونقل نیز مزید بر علت شده است. به دلیل ناامنی در مسیرهای دریایی، زمان حمل کالا از آسیا به بازارهای اروپا و آمریکا از یک ماه به نزدیک دو ماه افزایش یافته که این موضوع خود به کمبود کاندوم در برخی کشورهای در حال توسعه دامن زده است .
وابستگی عمیق صنعت کاندوم به زنجیره تأمین نفت و پتروشیمی
اتصال قیمت کاندوم به جنگ خاورمیانه، در نگاه اول عجیب به نظر می‌رسد، اما این ارتباط در ساختار تولید آن نهفته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که کاندوم‌های مدرن، به ویژه انواع غیرلاتکس، به شدت به مواد اولیه مشتق از نفت مانند نیتریل (Nitrile)، پلی‌ایزوپرن (Polyisoprene) و پلی‌اورتان (Polyurethane) وابسته هستند . حتی کاندوم‌های لاتکسی سنتی نیز برای تولید روان‌کننده‌ها (سیلیکون‌اویل)، بسته‌بندی‌های آلومینیومی و فرآیندهای شیمیایی وابسته به انرژی، بی‌نصیب از نفت نیستند . بنابراین، بسته شدن شریان حیاتی خلیج‌فارس، یعنی تنگه هرمز، عرضه این مواد اولیه را با اختلال مواجه و قیمت آنها را به شدت افزایش داده است .
نقش محوری شرکت «کالکس» در بازار جهانی و تأثیر تصمیمات آن
شرکت مالزیایی «کالکس» با تولید سالانه بیش از ۵۰ میلیارد کاندوم، سهمی معادل ۲۰ درصد از کل تولید جهانی را در اختیار دارد . این شرکت نه تنها تأمین‌کننده برندهای مطرحی مانند «دورکس» و «تروجان» است، بلکه با سازمان‌های بین‌المللی و برنامه‌های بهداشت عمومی قراردادهای کلانی دارد . اعلام رسمی این شرکت مبنی بر اجبار به افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی قیمت، به منزله یک سیگنال قوی به کل زنجیره تأمین است و تقریباً تمام بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. این انحصار نسبی به این معنی است که تقریباً هر برند و هر کشوری به نوعی از این افزایش قیمت متأثر خواهد شد .
بحران حمل‌ونقل و اثر تشدیدکننده آن
علاوه بر قیمت مواد اولیه، بحران لجستیک نیز به شدت وضعیت را وخیم‌تر کرده است. در پی ناامنی‌های دریایی، زمان ارسال محموله‌ها از کارخانه‌های آسیایی به بازارهای مصرف (اروپا و آمریکا) از حدود یک ماه به دو ماه افزایش یافته است . این تأخیر، نه تنها قیمت حمل را بالا برده، بلکه باعث شده است که کشورهای در حال توسعه، که معمولاً ذخایر استراتژیک کمتری دارند، با کمبود و خالی شدن قفسه‌های فروشگاه‌ها مواجه شوند. مدیرعامل کالکس هشدار داده که بسیاری از محموله‌های مورد نیاز این کشورها هنوز در دریا و در مسیر هستند و زمان رسیدن آنها به شدت افزایش یافته است .
افزایش تقاضا در بحبوحه کمبود عرضه
یکی از پارادوکس‌های جالب توجه این بحران، افزایش ۳۰ درصدی تقاضا برای کاندوم در سال جاری است. این افزایش تقاضا نه ناشی از تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، بلکه ناشی از رفتار احتیاطی خریداران عمده و شرکت‌های توزیع است که با شنیدن خبر اختلال در عرضه، اقدام به انبار کردن و خرید بیش از حد این محصول کرده‌اند . این پدیده که به «تورم احتیاطی» یا اثر شلاقی معروف است، باعث می‌شود تا کمبود به صورت مصنوعی تشدید شده و فشار بر روی قیمت‌ها بیش از آنچه در شرایط عادی انتظار می‌رود، افزایش یابد .
پیامدهای اجتماعی-بهداشتی و چشم انداز آینده
کارشناسان نگران هستند که این افزایش قیمت، فراتر از یک تورم ساده، به یک بحران بهداشت عمومی تبدیل شود. در کشورهای در حال توسعه و آفریقا که برنامه‌های تأمین کاندوم با یارانه و حمایت سازمان‌های بین‌المللی انجام می‌شود، افزایش قیمت و کاهش عرضه، می‌تواند دسترسی به این کالای ضروری را برای پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی و تنظیم خانواده، به شدت محدود کند. تأثیر کاهش بودجه‌های بین‌المللی مانند کمک‌های ایالات متحده در دوره جدید نیز به این بحران دامن زده است . پیش‌بینی می‌شود تا زمانی که بحران تنگه هرمز حل نشود و ثبات به خاورمیانه بازنگردد، این فشارها بر قیمت‌ها و زنجیره تأمین ادامه داشته باشد و حتی تشدید شود .