آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
این روز‌ها که هر خبر اقتصادی می‌تواند امید یا نگرانی تازه‌ای برای خانوارها به همراه داشته باشد، بانک مرکزی با رونمایی از «کارت رفاهی»، طرحی نو در انداخته است؛ کارتی که وعده‌ی خرید اقساطی کالاهای داخلی را با شرایطی خاص می‌دهد. شاید برایتان سؤال باشد که کارت رفاهی دقیقاً چیست و چه تفاوتی با سایر کارت‌های اعتباری دارد؟ در پاسخ باید گفت که این کارت، یک ابزار تأمین مالی جدید است که با پشتوانه‌ی اوراق گام طراحی شده و هدف آن، حمایت از تولید داخل و افزایش قدرت خرید مردم است. سقف اعتبار این کارت، ۳۰۰ میلیون تومان اعلام شده و متقاضیان می‌توانند با استفاده از آن، کالاهای تولید داخل را به صورت اقساط ۲۴ ماهه خریداری کنند.
نرخ سود این تسهیلات، حداکثر ۶.۲۵ درصد تعیین شده است که شامل ۴ درصد کارمزد صدور کارت و ۲.۲۵ درصد هزینه‌ی اوراق گام می‌شود؛ رقمی که نسبت به بسیاری از وام‌های بانکی، پایین‌تر و منطقی‌تر به نظر می‌رسد. بر اساس اعلام بانک مرکزی، متقاضیان برای دریافت این کارت، نیازی به گردش حساب سنگین یا ضامن ندارند و فرآیند اعتبارسنجی، به سرعت انجام می‌شود. پس از تأیید، کارت در اختیار فرد قرار می‌گیرد.
البته این کارت فقط در پذیرنده‌های طرف قرارداد بانک‌های عامل قابل استفاده است و کالاهای خریداری‌شده، حتماً باید تولید داخل باشند؛ چرا که تسویه‌ی این کارت‌ها از طریق اوراق گام انجام می‌شود و این اوراق، به تولیدکنندگان داخلی اختصاص می‌یابد. قائم‌مقام بانک مرکزی تأکید دارد که این طرح، برخلاف بسیاری از روش‌های تأمین مالی، به دلیل استفاده از اوراق گام، تأثیر کمتری بر افزایش نقدینگی و تورم دارد و از این نظر، یک روش «غیرتورمی» محسوب می‌شود. در این گزارش، به بررسی کامل کارت رفاهی، شرایط استفاده، نرخ سود، فرآیند دریافت، تأثیرات اقتصادی و همچنین آینده‌ی این طرح در شبکه بانکی کشور پرداخته‌ایم. ب
مکانیسم تأمین مالی غیرتورمی از طریق اوراق گام
یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های کارت رفاهی، استفاده از اوراق گام (گواهی اعتبار مولد) به جای ایجاد نقدینگی جدید است. در این روش، به جای اینکه بانک مرکزی پول جدید چاپ کند، اوراقی منتشر می‌شود که به تولیدکنندگان داخلی اختصاص می‌یابد. به این ترتیب، تقاضای جدیدی به وجود می‌آید، اما بدون اینکه به حجم نقدینگی کشور افزوده شود. این مکانیسم، در شرایطی که کنترل تورم یکی از دغدغه‌های اصلی اقتصاد ایران است، می‌تواند یک راهکار مؤثر برای تحریک تقاضا بدون تشدید فشارهای تورمی باشد.
نرخ سود و کارمزد؛ رقابتی یا منطقی؟
نرخ سود نهایی ۶.۲۵ درصد برای کارت رفاهی، در مقایسه با نرخ سود بسیاری از وام‌های بانکی که گاهی تا ۲۰ درصد نیز می‌رسد، بسیار پایین‌تر است و می‌تواند آن را به یک گزینه‌ی جذاب برای متقاضیان تبدیل کند. این نرخ، از دو بخش کارمزد صدور کارت (۴ درصد) و هزینه‌ی اوراق گام (۲.۲۵ درصد) تشکیل شده است و بانک‌ها نیز می‌توانند برای مشتریان خود، تخفیفاتی در نظر بگیرند. با این حال، کارشناسان معتقدند که موفقیت این طرح، به میزان پذیرش آن توسط فروشندگان و تولیدکنندگان داخلی بستگی دارد؛ چراکه آنها باید اوراق گام را به عنوان یک ابزار پرداخت معتبر، بپذیرند.
محدودیت‌ها و الزامات خرید با کارت رفاهی
کارت رفاهی، برخلاف کارت‌های اعتباری سنتی، فقط در پذیرنده‌های طرف قرارداد بانک‌های عامل قابل استفاده است و کالاهای خریداری‌شده، حتماً باید تولید داخل باشند. این شرط، هرچند که از اهداف اصلی طرح یعنی حمایت از تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به واردات، پشتیبانی می‌کند، اما می‌تواند دسترسی متقاضیان به تنوع کالاها را محدود کند. همچنین، فرآیند تسویه از طریق اوراق گام، نیازمند صدور گواهی و مستندسازی دقیق است که می‌تواند از صدور فاکتورهای صوری جلوگیری کرده و ریسک نکول را برای پذیرندگان کاهش دهد.
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی کارت رفاهی بر خانوارها
با توجه به سقف اعتبار ۳۰۰ میلیون تومانی، این کارت می‌تواند به ویژه برای اقشار متوسط و پایین جامعه که توانایی خرید نقدی کالاهای اساسی و لوازم خانگی را ندارند، یک تنفس اقتصادی باشد. همچنین، بازپرداخت اقساطی ۲۴ ماهه، فشار مالی را بر دوش خانوارها کاهش می‌دهد و می‌تواند از شکل‌گیری بدهی‌های سنگین جلوگیری کند. با این حال، برخی از کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت عدم کنترل کافی بر قیمت‌گذاری کالاهای داخلی، ممکن است این طرح به جای کاهش هزینه‌ها، به افزایش قیمت کالاها دامن بزند.
چشم‌انداز آینده و چالش‌های پیش‌روی اجرای طرح
با توجه به اینکه بانک رفاه به عنوان نخستین بانک، این طرح را به‌صورت آزمایشی آغاز کرده است و سایر بانک‌ها نیز در حال آماده‌سازی زیرساخت‌های خود هستند، به نظر می‌رسد که کارت رفاهی می‌تواند به یک ابزار فراگیر در شبکه بانکی کشور تبدیل شود. با این حال، چالش‌هایی مانند گسترده‌کردن شبکه پذیرندگان، اطلاع‌رسانی مؤثر به متقاضیان، و همچنین جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی، همچنان باقی است.