پیش بینی وضعیت هوای پنج شنبه 19 شهریورماه 1405

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

آسمان این روزهای ایران، نمایشگاهی از ناپایداری و تلاطم است؛ از شرق تا غرب، از شمال تا جنوب، ابرها هر گوشه‌ای را که اراده کنند، باران‌های سیل‌آسا، رعد و برق‌های مهیب و گاه گردوخاک را مهمان شهرها و روستاها می‌کنند. سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدار سطح زرد برای ۱۸ استان، از تداوم فعالیت سامانه‌های بارشی و حتی ورود یک سامانه تازه از شمال غرب خبر داده است. اما این بار، داستان تنها به پیش‌بینی‌های کلی خلاصه نمی‌شود؛ مازندران این روزها رکوردهای عجیبی را در میزان بارش به ثبت رسانده که هر مخاطب عامی را به تعجب وا می‌دارد.

صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، با اشاره به شرایط جوی روزهای پیش‌رو، از ادامه بارش‌های پراکنده در سواحل خزر، ارتفاعات البرز و استان‌های شمال غربی خبر داده است. به گفته او، طی پنج روز آینده، نه تنها باران در این مناطق متوقف نمی‌شود، بلکه از روز جمعه، سامانه بارشی جدیدی از شمال غرب وارد کشور خواهد شد و گستره وسیعی از استان‌های آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل، زنجان، قزوین، البرز، تهران و حتی خراسان رضوی را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. یعنی اگر فکر می‌کنید باران‌های این روزها موقتی هستند، سخت در اشتباهید.

اما آنچه این گزارش را از یک پیش‌بینی هواشناسی معمولی متمایز می‌کند، اعداد و ارقام شگفت‌انگیزی است که از ایستگاه‌های هواشناسی مازندران مخابره شده است. بر اساس داده‌های اعلامی هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی مازندران، در بازه زمانی ۴۸ ساعته از شانزدهم تا هجدهم شهریور، حجم عظیمی از باران بر سر این استان سبز فرود آمده که در نوع خود کم‌نظیر است. سلمانشهر با ۱۷۱ میلی‌متر بارش، رکورددار این دوره است و پس از آن، ایزدشهر با ۱۷۱.۳، گالش‌محله رامسر با ۱۵۴.۱ و بابلسر با ۱۵۳.۵ میلی‌متر، آماری خیره‌کننده را به ثبت رسانده‌اند. اعدادی که برای یک شهروند تهرانی که شاید در هفته‌های اخیر تنها قطره‌چکانی باران را تجربه کرده، باورنکردنی به نظر می‌رسد. اما این پایان ماجرا نیست؛ در بسیاری از نقاط دیگر مازندران نیز بارش‌های سنگین گزارش شده است. کیاکلا با ۱۱۷ میلی‌متر، کلوده محمودآباد با ۱۱۰، سفیدآب تنکابن با ۱۰۷ و حتی خشکه‌داران عباس‌آباد با ۱۰۱ میلی‌متر، همگی نشان از یک سیستم بارشی قدرتمند دارند که تمام ظرفیت ابرهای خزری را خالی کرده است. حتی شهرهایی مانند ساری که معمولاً بارش‌های معتدل‌تری دارند، این بار ۶۲ میلی‌متر باران را تجربه کرده‌اند که برای یک بازه ۴۸ ساعته، رقم قابل‌توجهی است.

اما این بارش‌های سیل‌آسا، پشت سر خود یک هشدار جدی هم به همراه دارند. ضیائیان با اشاره به صدور هشدار زرد (و در برخی مناطق، نارنجی) تأکید کرده است که احتمال بالا آمدن آب رودخانه‌ها، آبگرفتگی معابر، جاری شدن روان‌آب، وقوع صاعقه، وزش باد شدید، شکستن درختان کهنسال، خسارت به سازه‌های موقت و محصولات کشاورزی، سقوط سنگ در مناطق کوهستانی و لغزندگی جاده‌ها بسیار زیاد است. این یعنی بارش زیبا و دل‌نشین، در دل خود، تهدیدهایی جدی برای جان و مال هموطنان ساکن در این مناطق به همراه دارد. بر اساس پیش‌بینی‌ها، امروز (چهارشنبه) و فردا (پنجشنبه)، بیشترین تمرکز بارش‌ها بر روی استان‌های شمال شرقی، اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان و خراسان‌ها خواهد بود. اما از جمعه، سامانه تازه‌ای از شمال غرب وارد می‌شود که گستره فعالیت آن بسیار وسیع‌تر است و حتی بخش‌هایی از مرکز کشور را نیز در بر می‌گیرد. این سامانه، بعد از عبور از غرب و شمال، به سمت شرق کشور حرکت خواهد کرد و تا روز یکشنبه، دامنه نفوذ خود را به جنوب کرمان و هرمزگان نیز خواهد رساند. به عبارت دیگر، تقریباً هیچ منطقه‌ای از کشور از نفوذ این ابرها در امان نخواهد بود.

اما در میان این همه باران، یک تهدید دیگر نیز خودنمایی می‌کند: وزش باد شدید و گردوخاک در نوار شرقی، دامنه‌های جنوبی البرز و بخش‌هایی از مرکز کشور. یعنی در حالی که شمال کشور درگیر سیلاب است، مناطق مرکزی و شرقی ممکن است با کاهش شدید کیفیت هوا و پدیده گردوغبار مواجه شوند که خود، تهدید جدیدی برای سلامت شهروندان به شمار می‌رود. به‌ویژه برای افرادی که به بیماری‌های تنفسی یا حساسیت مبتلا هستند، این گردوخاک می‌تواند بسیار خطرناک باشد. با این شرایط، کارشناسان هواشناسی به شدت توصیه می‌کنند که شهروندان از توقف و اسکان در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها خودداری کنند، در سفرهای بین‌شهری احتیاط بیشتری داشته باشند و از کوهنوردی و طبیعت‌گردی در روزهای بارانی پرهیز کنند. همچنین به کشاورزان هشدار داده شده است که هرچه سریع‌تر محصولات خود را جمع‌آوری کنند و از سم‌پاشی و محلول‌پاشی در این شرایط بپرهیزند. در ادامه این گزارش، نگاهی دقیق‌تر به جزئیات این پیش‌بینی‌ها، علت‌شناسی این بارش‌های بی‌سابقه و توصیه‌های عملی برای گذر از این وضعیت خواهیم داشت.

بررسی علت‌شناسی بارش‌های سیل‌آسا در مازندران

مازندران این روزها شاهد بارش‌هایی است که نه تنها از نظر حجم، بلکه از نظر مدت زمان و گستره نیز قابل‌توجه است. داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهد که در بازه ۴۸ ساعته منتهی به هجدهم شهریور، بارش در سلمانشهر به ۱۷۱ میلی‌متر رسیده است؛ رقمی که در برخی نقاط، معادل یک‌چهارم کل بارش سالانه برخی از مناطق خشک کشور است. این بارش‌های بی‌سابقه، نتیجه برخورد دو جبهه هوای مرطوب شمالی و توده هوای سرد ناشی از نفوذ سامانه‌های غربی به منطقه البرز است. دریای خزر به عنوان منبع اصلی رطوبت، هوای گرم و مرطوب خود را به سمت ارتفاعات البرز گسیل می‌کند و با برخورد به این دیواره بلند، به‌سرعت بالا رفته، سرد و متراکم شده و به شکل باران‌های سنگین بر مناطق ساحلی و کوهپایه‌ای فرو می‌ریزد.

عامل تشدیدکننده این بارش‌ها، وجود یک سامانه کم‌فشار در ترازهای میانی جو است که در روزهای اخیر بر فراز دریای خزر مستقر شده و همانند یک مکنده قدرتمند، رطوبت بیشتری را به سمت خود جذب کرده است. این سامانه، با ایجاد ناپایداری‌های شدید، موجب شده تا ابرهای کومولونیمبوس (ابرهای سیل‌آسا) در برخی نقاط تا ارتفاع بیش از ده کیلومتری بالا روند و باران‌های رگباری و گاهی تگرگ را به همراه آورند. تداوم این وضعیت، نشان از پایداری جبهه بارشی بر روی منطقه دارد و پیش‌بینی‌ها حاکی از ادامه این روند تا اوایل هفته آینده است.

نکته جالب‌توجه، اختلاف فاحش بارش در مناطق مختلف مازندران است؛ به طوری که در حالی که سلمانشهر ۱۷۱ میلی‌متر باران دریافت کرده، ایستگاه پنجاب آمل تنها ۴.۷ میلی‌متر گزارش داده است. این تفاوت شدید، نشان‌دهنده ماهیت سیل‌آسا و کوهستانی بارش‌های این منطقه است که در آن، توپوگرافی (ناهمواری‌های زمین) نقش کلیدی در پراکندگی باران ایفا می‌کند. در واقع، برخی دره‌ها و گذرگاه‌های کوهستانی، همچون قیفی عمل کرده و تمام رطوبت را به سمت خود جمع می‌کنند و مناطق دیگر، عملاً در سایه بارش قرار می‌گیرند.

تحلیل پیش‌بینی‌ها و الگوی حرکت سامانه بارشی جدید

بر اساس نقشه‌های پیش‌یابی، سامانه بارشی جدیدی که از روز جمعه وارد کشور می‌شود، مسیری کاملاً متفاوت از سامانه قبلی خواهد داشت. این سامانه که منشأ آن از عرض‌های بالاتر (جنوب شرق اروپا و منطقه قفقاز) است، ابتدا در شمال غرب، به ویژه آذربایجان‌ها و اردبیل، بارش‌های نسبتاً شدیدی را به همراه خواهد داشت. سپس با حرکت به سمت شرق، به‌تدریج دامنه نفوذ خود را به استان‌های زنجان، قزوین، البرز و تهران گسترش خواهد داد و روز شنبه، بخش‌های وسیعی از خراسان‌ها را نیز در بر می‌گیرد. این الگوی شرقی-غربی، نشان‌دهنده یک سامانه نسبتاً سریع‌حرکت است که احتمالاً بارش‌های آن در هر منطقه، کوتاه‌مدت ولی شدید خواهد بود.

نکته قابل‌توجه، همراهی این سامانه با وزش بادهای شدید و گردوخاک در نواحی مرکزی و شرقی کشور است. به‌ویژه در دامنه‌های جنوبی البرز و استان‌های سمنان، خراسان‌ها و سیستان و بلوچستان، وزش باد می‌تواند به قدری شدید باشد که موجبات کاهش دید و اختلال در ترددهای جاده‌ای را فراهم کند. این پدیده، نتیجه هجوم هوای خشک و بیابانی از سمت شرق است که هم‌زمان با ورود جبهه بارشی، یک جریان هم‌رفت قوی ایجاد می‌کند. در این شرایط، گردوغبار حاصل از کویر مرکزی تا دامنه‌های البرز هم کشیده خواهد شد و کیفیت هوا را در شهرهای بزرگ مانند تهران و کرج تحت تأثیر قرار خواهد داد.

با توجه به این الگوی پیچیده، سازمان هواشناسی برای ۱۸ استان هشدار زرد صادر کرده است؛ هشداری که به معنای وجود مخاطرات جوی با شدت متوسط است، اما در صورت تشدید شرایط، احتمال ارتقا به هشدار نارنجی یا حتی قرمز نیز وجود دارد. نکته مهم در این هشدارها، «مداومت» بارش‌ها در مناطق شمالی و «وسعت» نفوذ گردوخاک در شرق است. بنابراین، برنامه‌ریزی برای سفرها و فعالیت‌های شهری در روزهای جمعه و شنبه باید با احتیاط کامل انجام شود.

تأثیرات هشدار بر حوزه کشاورزی و مدیریت بحران

یکی از مهم‌ترین بخش‌های بیانیه سازمان هواشناسی، تأکید بر ضرورت اقدامات پیشگیرانه در حوزه کشاورزی است. بارش‌های شدید همراه با تگرگ و وزش باد، می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به محصولات کشاورزی، به‌ویژه میوه‌های تابستانی، برنج و صیفی‌جات وارد کند. به همین دلیل، به کشاورزان توصیه شده است که هرچه سریع‌تر نسبت به جمع‌آوری محصولات رسیده اقدام کنند و از هرگونه عملیات محلول‌پاشی یا سم‌پاشی در روزهای بارانی و طوفانی خودداری نمایند، چرا که این مواد با باران شسته شده و نه تنها اثربخشی خود را از دست می‌دهند، بلکه می‌توانند به منابع آب سطحی نیز نفوذ کنند و آلودگی ایجاد کنند.

در بخش مدیریت بحران، هشدارها بر لزوم آمادگی نیروهای امدادی، شهرداری‌ها و دستگاه‌های خدمات‌رسان تأکید دارند. بالا آمدن ناگهانی رودخانه‌ها و جاری شدن روان‌آب در مسیل‌ها، می‌تواند خسارت‌های مالی و جانی سنگینی به همراه داشته باشد. بنابراین، ضروری است که دهیاری‌ها و شهرداری‌ها، به‌ویژه در مناطق کوهپایه‌ای و سیل‌خیز، نسبت به پاکسازی دهانه پل‌ها و کانال‌های آب اقدام کنند و تجهیزات امدادی خود را برای مواجهه با حوادث احتمالی آماده سازند. همچنین، از گردشگران و طبیعت‌گردان خواسته شده است که به‌کلی از توقف در حاشیه رودخانه‌ها و دامنه کوه‌ها خودداری کنند؛ زیرا باران‌های رگباری می‌توانند در کسری از دقیقه، شرایط را به‌کلی دگرگون کنند. با این حال، بارش‌های اخیر در مازندران نشان داده که برخی از روستاهای کوهستانی و مناطق گردشگری، همچنان فاقد سیستم هشداردهنده محلی هستند و شهروندان تنها از طریق رسانه‌ها و فضای مجازی از وضعیت جوی مطلع می‌شوند. این ضعف در زیرساخت‌های ارتباطی و هشداردهی، بار دیگر ضرورت نصب دستگاه‌های اندازه‌گیری سطح آب و بوق‌های هشداردهنده در مناطق پرخطر را گوشزد می‌کند. انتظار می‌رود که با توجه به این هشدارها، مدیریت بحران استان‌ها نیز برنامه‌های عملیاتی خود را فعال‌تر از قبل دنبال کنند.

تحلیل آماری بارش‌ها و ثبت رکوردها در مازندران

بارش ۱۷۱ میلی‌متری در سلمانشهر (و ۱۷۱.۳ میلی‌متری در ایزدشهر)، نه تنها در بازه ۴۸ ساعته اخیر، بلکه در مقایسه با میانگین بلندمدت بارش شهریورماه در این منطقه نیز یک رکورد محسوب می‌شود. میانگین بارش شهریور ماه در استان مازندران حدود ۵۰ تا ۸۰ میلی‌متر است و رسیدن به رقم ۱۷۱ میلی‌متر در تنها دو روز، یعنی بیش از دو برابر میانگین کل ماه، یک پدیده اقلیمی بسیار نادر و حائز اهمیت است. این آمار نشان می‌دهد که تغییرات الگوی بارش، که به‌عنوان یکی از نشانه‌های تغییر اقلیم شناخته می‌شود، در منطقه خزر به شکل کاملاً مشهودی خود را نشان داده است.

نکته دیگر، مقایسه بارش در شهرهای ساحلی با مناطق کوهستانی داخلی است. در حالی که سلمانشهر (واقع در دشت ساحلی) ۱۷۱ میلی‌متر باران دریافت کرده، ایستگاه رینه در ارتفاع بالای البرز، تنها ۳.۹ میلی‌متر ثبت کرده است. این اختلاف حیرت‌انگیز، نشان‌دهنده آن است که سامانه بارشی بر روی نوار ساحلی متمرکز شده و ارتفاعات از این بارش‌ها بی‌بهره مانده‌اند. این پدیده که «بارش تقویت‌شده ساحلی» نامیده می‌شود، در شرایطی رخ می‌دهد که بادهای مرطوب شمالی به‌طور افقی و بر روی سطح دریا حرکت می‌کنند و بدون اینکه مجبور به صعود از ارتفاعات شوند، در دشت‌های ساحلی تخلیه می‌شوند.

همچنین، بررسی آمار نشان می‌دهد که بارش‌های سنگین به‌طور یکنواخت در کل نوار ساحلی توزیع نشده و شهرهای غربی (رامسر، تنکابن، عباس‌آباد) بارش بیشتری نسبت به شهرهای شرقی (نکا، بهشهر) داشته‌اند. این پراکندگی، ناشی از موقعیت سامانه بارشی و جهت وزش بادهای غالب است که در این دوره، از سمت شمال غرب به جنوب شرق بوده است. با توجه به پیش‌بینی‌های جوی، احتمالاً در روزهای آینده با تغییر جهت باد، شهرهای شرقی نیز بارش‌های قابل‌توجهی را تجربه خواهند کرد و باید آماده چنین رویدادهایی باشند.

توصیه‌های عملی و هشدارهای ایمنی به شهروندان

با توجه به تداوم ناپایداری‌های جوی تا روز یکشنبه، سازمان هواشناسی و مدیریت بحران کشور، توصیه‌های عملی و روشنی برای شهروندان ساکن در مناطق تحت تأثیر ارائه کرده‌اند. در بخش شهری، رانندگان باید از توقف در زیر درختان کهنسال و سازه‌های ناپایدار، به‌ویژه در هنگام وزش باد شدید، خودداری کنند؛ چرا که شکستن شاخه‌ها و سقوط اشیاء، یکی از شایع‌ترین حوادث در این شرایط است. همچنین، شهروندان از نزدیک شدن به پایانه‌های برق و تابلوهای تبلیغاتی بزرگ که احتمال سقوط آنها وجود دارد، پرهیز کنند. در سفرهای بین‌شهری، همراه داشتن تجهیزات زمستانی مانند زنجیرچرخ و بررسی سلامت برف‌پاک‌کن‌ها و سیستم گرمایشی خودرو، به‌ویژه برای عبور از گردنه‌های کوهستانی، امری ضروری است.

برای ساکنان مناطق روستایی و کشاورزان، توصیه اکید شده است که احشام و دام‌های خود را از حاشیه مسیل‌ها و رودخانه‌های فصلی دور کنند و محصولات برداشت‌شده را در مکان‌های سرپوشیده و ایمن نگهداری نمایند. استفاده از پوشش‌های پلاستیکی برای محافظت از نهال‌ها و محصولات حساس، در صورت امکان، می‌تواند از خسارت‌های ناشی از تگرگ جلوگیری کند. همچنین، کشاورزان باید از روشن کردن آتش در نزدیکی مزارع و باغات خودداری کنند، چرا که وزش باد شدید می‌تواند آتش را به سرعت گسترش دهد و فاجعه‌آفرین شود.

در نهایت، به عموم مردم توصیه می‌شود که از سفرهای غیرضروری به‌ویژه به مناطق کوهستانی و جنگلی در روزهای جمعه و شنبه خودداری کنند و پیش از هر گونه حرکت، آخرین وضعیت جوی را از طریق سامانه‌های رسمی هواشناسی (سامانه ۱۳۴ یا وب‌سایت سازمان) و رسانه‌های معتبر استعلام نمایند. به خاطر داشته باشید که در چنین شرایطی، یک تصمیم عجولانه برای عبور از یک جاده یا اقامت در یک منطقه خطرناک، می‌تواند به قیمت جان شما و عزیزانتان تمام شود. ایمنی، همیشه بر هرگونه برنامه تفریحی یا کاری اولویت دارد.