آسیانیوز ايران؛ سرویس اجتماعی:
بامداد یکشنبه، دفتر آیت‌الله سید موسی شبیری زنجانی با صدور اطلاعیه‌ای، درگذشت این مرجع تقلید را اعلام کرد. او که در پی بیماری ریوی در بیمارستان بستری شده بود، در ۹۸ سالگی بدرود حیات گفت. در این اطلاعیه، مراسم تشییع و تدفین پیکر او، متعاقباً اعلام خواهد شد. سید موسی شبیری زنجانی، در ۱۱ اسفند ۱۳۰۶ در زنجان به دنیا آمد. پدرش، سید احمد زنجانی، سال‌ها در مدرسه فیضیه قم نماز جماعت برگزار می‌کرد و بسیاری، از جمله سید روح‌الله خمینی، در نماز او شرکت می‌کردند. شبیری زنجانی پس از درگذشت پدرش، سال‌ها امام جماعت نماز مغرب و عشا در حرم فاطمه معصومه و نماز ظهر و عصر در مدرسه فیضیه بود. پیش از این در ۲۴ مرداد ۱۴۰۳ همسر ایشان درگذشته بود.
شروع تحصیل
او پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، فراگیری علوم دینی را آغاز کرد و مقدمات، ادبیات و سطح را به پایان رساند. از سال ۱۳۱۷ شمسی، تحصیلات حوزوی خود را در قم آغاز کرد و در دو دوره پس از ۱۳۳۲ برای فراگیری علوم دینی به نجف رفت. شبیری زنجانی، فقه و اصول را از چهره‌های شاخصی مانند سید احمد زنجانی (پدرش)، سید محمد محقق داماد، ابوالقاسم خویی، سید محمد حجت کوه‌کمری و سید حسین طباطبایی بروجردی فرا گرفت. او در طول بیش از شصت سال تدریس فقه، اصول و رجال، شاگردان فراوانی را پرورش داد؛ از جمله مجتبی خامنه‌ای، مصطفی خامنه‌ای، سید محمدجواد شبیری، سید محمد خاتمی، سید حسن خمینی و بسیاری دیگر.
مرجعیت شبیری زنجانی
در سال ۱۳۷۳، او یکی از هفت مرجعی بود که پس از درگذشت محمدعلی اراکی از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم معرفی شد، اما مدت زیادی از تن دادن به مرجعیت خودداری کرد. او پرداخت شهریه برای طلبه‌ها در قم نداشت، تا نیمه سال ۱۳۹۲ اقدام به تأسیس سایت برای دفتر خود نکرد، زندگی‌نامه خود را منتشر نکرد و تا سال ۱۳۷۷ رساله توضیح‌المسائلی منتشر نکرد. همین ویژگی‌ها باعث شد که او شهرت چندانی در میان عموم نداشته باشد. با این حال، در میان اهل علم و حوزویان، او به عنوان فقیهی عمیق و صاحب‌نظر شناخته می‌شد. اعتقاد به «عدم حجیت خبر واحد» و نظریه انسداد، از دیدگاه‌های ویژه او در اصول فقه بود. او همچنین با ورود طلاب به مسائل روزمره سیاسی مخالف بود و معتقد بود این کار موجب افت تحصیلی آن‌ها می‌شود.
فعالیت های سیاسی شبیری زنجانی
در حوزه سیاسی، شبیری زنجانی دخالت چندانی نداشت و از علنی کردن انتقاد و نظرات خود خودداری می‌کرد. با این حال، در برخی موارد، نقش مهمی در تحولات سیاسی ایفا کرد. او تلاش فراوانی برای رهایی حسینعلی منتظری از حبس خانگی انجام داد و نقش او، با توجه به اینکه فرزندان سید علی خامنه‌ای شاگردش بودند، در رفع حصر منتظری مؤثر بود. همچنین در آزادی محسن میردامادی، که به خاطر همراهی با اعتراضات سال ۸۸ به زندان افتاده بود، نقش به‌سزایی داشت.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی سیاسی او، نقشش در آزادی احمد منتظری بود. احمد منتظری، به دلیل انتشار فایل صوتی مکالمات پدرش با اعضای هیئت قضایی اعدام های سال ۶۷، در ۷ آذر ۱۳۹۵ توسط دادگاه ویژه روحانیت به ۲۱ سال حبس تعزیری و سه سال خلع لباس محکوم شد. منابع خبری در ۱۴ اسفند همان سال، خبر آزادی او را با پادرمیانی یکی از مراجع تقلید منتشر کردند و برخی منابع، این مرجع را شبیری زنجانی دانستند. او بر پیکر چهره‌های متعددی، از جمله حسینعلی منتظری، سید جلال‌الدین طاهری، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی و یوسف صانعی، نماز میت اقامه کرد. در ۵ آبان ۱۳۹۷، محمد یزدی نامه‌ای سرگشاده خطاب به او منتشر کرد و به ملاقاتش با چهره‌های اصلاح‌طلب اعتراض کرد؛ نامه‌ای که واکنش‌های گسترده‌ای در میان مراجع و علما برانگیخت.
جایگاه علمی شبیری زنجانی در حوزه علمیه قم
شبیری زنجانی، یکی از فقیهان برجسته حوزه علمیه قم محسوب می‌شد که در طول بیش از شصت سال، به تدریس فقه، اصول و رجال اشتغال داشت. او در این مدت، شاگردان فراوانی را پرورش داد که بسیاری از آن‌ها، امروز در جایگاه‌های علمی، سیاسی و قضایی کشور فعالیت می‌کنند. یکی از ویژگی‌های بارز شبیری زنجانی، عمق علمی و تسلط او بر منابع فقهی و اصولی بود. او در حوزه اصول فقه، دیدگاه‌های ویژه‌ای داشت که از جمله آن‌ها می‌توان به اعتقاد به «عدم حجیت خبر واحد» و نظریه انسداد اشاره کرد.
این دیدگاه‌ها، او را از بسیاری از فقهای معاصر متمایز می‌کرد و جایگاه ویژه‌ای در میان اهل علم برای او ایجاد کرده بود. نکته مهم دیگر، فروتنی علمی او بود. شبیری زنجانی، برخلاف بسیاری از مراجع، از پذیرش علنی مرجعیت خودداری کرد و سال‌ها طول کشید تا به این جایگاه تن دهد. او همچنین از انتشار زندگی‌نامه، تأسیس سایت و انتشار رساله توضیح‌المسائل خودداری کرد؛ ویژگی‌هایی که او را از بسیاری از مراجع معاصر متمایز می‌کرد.
رویکرد شبیری زنجانی به سیاست و حکومت
یکی از ویژگی‌های مهم شبیری زنجانی، رویکرد محتاطانه او به مسائل سیاسی و حکومتی بود. او دخالت چندانی در مسائل حکومتی نداشت و از علنی کردن انتقاد و نظرات خود خودداری می‌کرد. به جای آن، به رایزنی‌ها و چانه‌زنی‌های پشت‌پرده باور داشت. با این حال، در برخی موارد، او نقش مهمی در تحولات سیاسی ایفا کرد. تلاش او برای رهایی حسینعلی منتظری از حبس خانگی، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این رویکرد است. با توجه به اینکه فرزندان سید علی خامنه‌ای شاگرد او بودند، اعتراض شبیری زنجانی نقش مهمی در رفع حصر منتظری داشت.
نکته مهم دیگر، نقش او در آزادی چهره‌های سیاسی بود. محسن میردامادی، که به خاطر همراهی با اعتراضات سال ۸۸ به زندان افتاده بود، با وساطت یکی از مراجع آزاد شد و برخی منابع، این مرجع را شبیری زنجانی دانستند. همچنین، احمد منتظری، که به دلیل انتشار فایل صوتی مکالمات پدرش با اعضای هیئت مرگ سال ۶۷ به حبس محکوم شده بود، با پادرمیانی یکی از مراجع آزاد شد که برخی منابع، این مرجع را شبیری زنجانی دانستند.
مناقشه با محمد یزدی و بازتاب آن
یکی از مهم‌ترین مناقشات سیاسی مرتبط با شبیری زنجانی، نامه سرگشاده محمد یزدی در ۵ آبان ۱۳۹۷ بود. یزدی، دبیرکل جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در این نامه به ملاقات شبیری زنجانی با بزرگان اصلاح‌طلب از جمله سید محمد خاتمی، عبدالله نوری و موسوی خوئینی‌ها اعتراض کرد و آن را موجب ناراحتی و تعجب خواند. لحن این نامه، واکنش‌های متفاوتی در میان مراجع، علما، حوزویان و دانشگاهیان برانگیخت و بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی و روزنامه‌ها داشت.
از جمله این واکنش‌ها، استعفای عندلیب همدانی از شورای عالی جامعه مدرسین بود. سید محمد غروی، از اعضای جامعه مدرسین، آن را خطای استراتژیک از طرف یزدی دانست. هاشم‌زاده هریسی، محسن غرویان و بیات زنجانی نیز حفظ حرمت مرجعیت را متذکر شدند. نکته مهم دیگر، واکنش چهره‌های سیاسی به این نامه بود. علی مطهری، اظهارات یزدی را تهدیدآمیز و موجب وهن روحانیت و حوزه توصیف کرد. علی شکوری‌راد، دبیرکل حزب اتحاد ملت، خطاب به یزدی نوشت که او به‌خوبی مقام علمی، اخلاقی و مرجعیت شبیری زنجانی را می‌داند و این نوع حرمت‌شکنی، حریمی باقی نمی‌گذارد. این مناقشه، نشان‌دهنده شکاف میان رویکرد محتاطانه شبیری زنجانی و رویکرد برخی چهره‌های محافظه‌کار حوزه بود.
نقش شبیری زنجانی در آزادی زندانیان سیاسی
یکی از مهم‌ترین جنبه‌های فعالیت شبیری زنجانی، نقش او در آزادی زندانیان سیاسی بود. او در طول سال‌های پس از انقلاب، در موارد متعددی با استفاده از جایگاه خود، برای آزادی چهره‌های سیاسی و مدنی تلاش کرد:
- اولین نمونه مهم، نقش او در رفع حصر حسینعلی منتظری بود. منتظری، که در سال‌های پایانی عمر خود در حصر خانگی به سر می‌برد، با تلاش شبیری زنجانی و با توجه به رابطه شاگردی فرزندان سید علی خامنه‌ای با او، توانست از حصر خارج شود. این نقش، نشان‌دهنده توانایی شبیری زنجانی در استفاده از نفوذ خود برای تغییر وضعیت‌های سیاسی بود.
- دومین نمونه، نقش او در آزادی محسن میردامادی بود. میردامادی، که به خاطر همراهی با اعتراضات سال ۸۸ به زندان افتاده بود، با وساطت یکی از مراجع آزاد شد و محسنی اژه‌ای در تلویزیون ایران، از آزادی او با وساطت یکی از مراجع خبر داد. برخی منابع، این مرجع را شبیری زنجانی دانستند.
- سومین نمونه، نقش او در آزادی احمد منتظری بود. احمد منتظری، که به دلیل انتشار فایل صوتی مکالمات پدرش با اعضای هیئت مرگ سال ۶۷ به ۲۱ سال حبس و سه سال خلع لباس محکوم شده بود، با پادرمیانی یکی از مراجع آزاد شد که برخی منابع، این مرجع را شبیری زنجانی دانستند. این نقش‌ها، نشان‌دهنده رویکرد شبیری زنجانی در استفاده از جایگاه خود برای کاهش فشار بر زندانیان سیاسی بود.
میراث شبیری زنجانی و چشم‌انداز آینده حوزه علمیه
درگذشت شبیری زنجانی، پایان یک دوره از تاریخ حوزه علمیه قم محسوب می‌شود. او نماینده نسلی از فقیهان بود که با تکیه بر عمق علمی، فروتنی و پرهیز از سیاست‌زدگی، جایگاه ویژه‌ای در میان اهل علم داشتند. میراث علمی او، شامل دیدگاه‌های ویژه در اصول فقه، شاگردان متعدد و تألیفات اوست. دیدگاه‌های او درباره عدم حجیت خبر واحد و نظریه انسداد، همچنان در محافل علمی حوزه مورد بحث و بررسی است. شاگردان او، که امروز در جایگاه‌های مختلف علمی و سیاسی فعالیت می‌کنند، ادامه‌دهنده راه او محسوب می‌شوند.
میراث سیاسی او، شامل نقش‌های او در آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر منتظری است. این نقش‌ها، نشان‌دهنده رویکرد او در استفاده از جایگاه مرجعیت برای کاهش فشار بر چهره‌های سیاسی بود؛ رویکردی که در تقابل با رویکرد برخی چهره‌های محافظه‌کار حوزه قرار داشت. آینده حوزه علمیه قم، به ترکیبی از عوامل علمی، سیاسی و اجتماعی بستگی دارد. سه سناریوی اصلی قابل تصور است.
- در سناریوی نخست، نسل جدیدی از فقیهان با رویکرد علمی و پرهیز از سیاست‌زدگی، جایگزین نسل گذشته می‌شوند و سنت شبیری زنجانی ادامه می‌یابد.
- در سناریوی دوم، حوزه با کاهش جایگاه فقیهان مستقل روبه‌رو می‌شود و رویکردهای سیاسی‌تر غالب می‌شوند.
- در سناریوی سوم، حوزه با تنش‌های داخلی بیشتری روبه‌رو می‌شود و شکاف میان رویکردهای مختلف عمیق‌تر می‌شود.
مراسم تشییع و تدفین او، متعاقباً اعلام خواهد شد.
خبر تکمیلی:
دروس حوزه علمیه قم از امروز دو شنبه ۳۰ شهریور تا پایان هفته جاری تعطیل شد.
اعلام عزای عمومی در پی ارتحال آیت‌الله شبیری زنجانی
در پی ارتحال حضرت آیت‌الله سیدموسی شبیری زنجانی، در استان‌های قم و زنجان سه روز عزای عمومی اعلام شد و روز اول مهرماه قم تعطیل خواهد بود.
زنجان سه‌شنبه ۳۱ شهریور تعطیل شد
در پی ارتحال عالم ربانی، آیت‌الله سید موسی شبیری و در پی اعلام سه روز عزای عمومی، روز سه‌شنبه در استان زنجان تعطیل اعلام شد. تمامی ادارات، سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی و همچنین بانک‌های استان زنجان، به استثنای دستگاه‌های امدادی، درمانی و خدماتی و شعب کشیک بانک‌ها، در روز سه‌شنبه تعطیل خواهند بود.
اعلام برنامه تشییع پیکر آیت الله شبیری زنجانی
بیت آیت الله شبیری زنجانی اعلام کرد پیکر این عالم، ساعت ۹ چهارشنبه از مسجد امام حسن عسکری به سمت حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه تشییع می شود و پس از برگزاری آیین تشییع به سمت حرم مطهر، پیکر آیت الله شبیری زنجانی در جوار کریمه اهل بیت به خاک سپرده خواهد گرفت.