آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا، اعلام کرد واشنگتن از روز ۲۳ سپتامبر، اول مهر، فشارهای تحریمی علیه خطوط هوایی ایران را وارد مرحله تازه ای می کند؛ اقدامی که به گفته او می تواند باعث توقف فعالیت بین المللی تمام شرکت های هواپیمایی ایران شود. بسنت تاکید کرده است شرکت های خارجی که به هواپیماهای ایرانی خدماتی مانند سوخت گیری، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت ارائه کنند، ممکن است با تحریم های ثانویه و خطر قطع دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار روبرو شوند. این اظهارات در حالی مطرح شده که وزارت خزانه داری آمریکا پیش از این نیز مجموعه گسترده ای از خطوط هوایی ایران را تحریم کرده بود. وزارت خزانه داری آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کرد ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی باقی مانده که پیشتر تحت این اختیار تحریم نشده بودند، هدف تحریم قرار گرفته اند. این اقدام بخشی از کارزار موسوم به «عملیات طرد اقتصادی» دولت آمریکا علیه ایران اعلام شده است.
بسنت در گفت وگویی با شبکه CNBC گفت اگر یک هواپیمای ایرانی در فرودگاهی فرود بیاید، ارائه سوخت، خدمات فرود یا فروش بلیت به آن می تواند شرکت ارائه دهنده خدمات را در معرض حذف از نظام دلاری قرار دهد. بنابراین ابزار اصلی فشار اعلام شده از سوی آمریکا، هدف قرار دادن شرکت ها و مجموعه های خارجی طرف همکاری با خطوط هوایی ایران است. وزیر خزانه داری آمریکا همچنین گفت مقام های چینی در گفت وگوهای مربوط به اجرای تحریم های آمریکا علیه ایران مشارکت داشته اند. او پس از دیدار با هه لی فنگ، معاون نخست وزیر چین، اعلام کرد واشنگتن با مقام های مالی چین از جمله پان گونگ شنگ، رئیس بانک مرکزی این کشور، درباره رعایت تحریم های آمریکا علیه ایران گفت وگوهای سازنده ای داشته است.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که پکن پیش از این بارها با تحریم های یکجانبه آمریکا مخالفت کرده است. بنابراین آنچه بسنت درباره همکاری مقام های چینی مطرح کرده، باید به عنوان اظهارنظر وزیر خزانه داری آمریکا گزارش شود و به معنای اعلام رسمی تغییر سیاست چین تلقی نشود. فشار جدید می تواند دامنه فعالیت بین المللی خطوط هوایی ایران را محدودتر کند؛ زیرا حتی در صورت باقی ماندن امکان پرواز از نظر فنی، دسترسی به خدماتی مانند سوخت گیری، فرود، پشتیبانی زمینی و فروش بلیت در کشورهای مختلف می تواند با مانع مواجه شود. وزارت خزانه داری آمریکا نیز پیشتر اعلام کرده بود شرکت های خارجی که به خطوط هوایی تحریم شده ایران کمک کنند، با خطر تحریم روبه رو هستند.
این وضعیت پیش از اعلام تازه بسنت نیز نشانه هایی از محدود شدن پروازهای برخی شرکت های ایرانی داشت. برای نمونه، ماهان ایر پروازهای خود به ترکیه را از ۲۱ سپتامبر متوقف کرده است؛ اقدامی که در گزارش های منتشرشده با نگرانی درباره تبعات تحریم های آمریکا مرتبط دانسته شده است. در نتیجه، اول مهر می تواند برای صنعت هوانوردی ایران به یک نقطه مهم تبدیل شود؛ زیرا تحریم ها از مرحله هدف قرار دادن مستقیم شرکت های هواپیمایی فراتر رفته و ارائه دهندگان خدمات خارجی را نیز در معرض فشار قرار داده است. با این حال، میزان اثرگذاری واقعی این سیاست به واکنش فرودگاه ها، شرکت های خدمات زمینی، فروشندگان سوخت و سایر طرف های خارجی بستگی خواهد داشت.
فشار تازه آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران چگونه عمل می کند؟
۱. آمریکا مستقیما پروازها را لغو نمی کند
نکته کلیدی در اظهارات بسنت، سازوکار اعمال فشار است. آمریکا قرار نیست مستقیما به فرودگاه های جهان دستور دهد که از پذیرش هواپیماهای ایرانی خودداری کنند. بلکه واشنگتن ارائه دهندگان خدمات به این هواپیماها را در معرض تحریم ثانویه قرار می دهد. بر اساس توضیح بسنت، سوخت رسانی، ارائه خدمات فرودگاهی و فروش بلیت از جمله فعالیت هایی هستند که می توانند برای شرکت های خارجی دردسرساز شوند.
اگر این شرکت ها همچنان با خطوط هوایی ایران همکاری کنند، خطر از دست دادن دسترسی آنها به نظام مالی آمریکا مطرح خواهد شد. به همین دلیل، تعبیر دقیق تر درباره این تصمیم آن است که آمریکا تلاش می کند فعالیت بین المللی خطوط هوایی ایران را از طریق فشار بر شبکه خدمات رسان آنها محدود کند. میزان موفقیت این سیاست به تصمیم شرکت ها و کشورهای مختلف برای پذیرش یا نپذیرفتن این ریسک بستگی دارد.
۲. تحریم ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی
این اقدام ادامه تصمیمی است که وزارت خزانه داری آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کرد. در آن زمان، اداره کنترل دارایی های خارجی آمریکا ۳۶ هدف را در ارتباط با صنعت هوانوردی ایران تحریم کرد که ۲۷ مورد آن شرکت های هواپیمایی ایرانی بودند. در فهرست اعلام شده نام شرکت هایی مانند ایران ایرتور، ایران ایر، ایران آسمان، قشم ایر، کیش ایر، کاسپین و چندین شرکت دیگر دیده می شود.
وزارت خزانه داری آمریکا این شرکت ها را به فعالیت در بخش هوانوردی ایران و در برخی موارد به آنچه واشنگتن حمایت از فعالیت های نظامی و شبکه های مرتبط با ایران می داند، مرتبط کرده است. واشنگتن همچنین شرکت ها و واسطه هایی در کشورهای ثالث را هدف قرار داده است. وزارت خزانه داری آمریکا گفته این مجموعه ها در ارائه خدمات، انتقال هواپیما، باربری یا پشتیبانی تجاری از خطوط هوایی تحریم شده ایران نقش داشته اند.
۳. نقش چین در تحریم های تازه
یکی از بخش های مهم اظهارات بسنت، اشاره مستقیم او به چین بود. وزیر خزانه داری آمریکا گفت پس از دیدار با هه لی فنگ، معاون نخست وزیر چین، درباره تحریم های ایران گفت وگو کرده و مذاکراتی با مقام های مالی چین از جمله رئیس بانک مرکزی این کشور داشته است. بسنت مشارکت مقام های چینی را در کارزار فشار اقتصادی آمریکا «بسیار فعال» توصیف کرده است. با این حال، این اظهارنظر متعلق به مقام آمریکایی است و برای ارزیابی موضع رسمی چین باید منتظر بیانیه یا اظهارنظر مقام های چینی ماند. اهمیت این موضوع از آن جهت است که چین یکی از مهم ترین شرکای تجاری ایران محسوب می شود و نحوه برخورد بانک ها، شرکت های خدماتی و موسسات چینی با تحریم های آمریکا می تواند بر میزان اثرگذاری فشارهای جدید واشنگتن تاثیر بگذارد.
۴. تاثیر احتمالی بر پروازهای خارجی ایران
اگر فرودگاه ها و شرکت های خدمات هوایی در کشورهای مختلف برای جلوگیری از تحریم های آمریکا از ارائه خدمات به هواپیماهای ایرانی خودداری کنند، خطوط هوایی ایران با محدودیت در برنامه پروازهای خارجی مواجه خواهند شد. مشکل فقط سوخت گیری نیست. هواپیماهای مسافربری برای انجام پرواز بین المللی به مجموعه ای از خدمات زمینی، تعمیر و نگهداری، پشتیبانی فرودگاهی، فروش بلیت و خدمات بار نیاز دارند.
حذف هر کدام از این حلقه ها می تواند اجرای پرواز را دشوار کند. البته شدت اثرگذاری در همه کشورها یکسان نخواهد بود. شرکت های هواپیمایی و فرودگاه هایی که ارتباط مالی گسترده تری با آمریکا دارند، احتمالا با ریسک بیشتری از تحریم های ثانویه مواجه هستند. در مقابل، نحوه برخورد کشورهایی که رابطه اقتصادی متفاوتی با ایران دارند، می تواند متفاوت باشد.
صنعت هوانوردی ایران در برابر تحریم تازه
صنعت هوانوردی ایران سال هاست با محدودیت های ناشی از تحریم روبه روست و محدودیت در خرید هواپیما، قطعات و خدمات فنی یکی از مشکلات اصلی این صنعت بوده است. اقدام جدید آمریکا تلاش دارد همین محدودیت را از سطح خرید و تامین قطعات به شبکه عملیاتی پروازهای خارجی گسترش دهد. وزارت خزانه داری آمریکا نیز در بیانیه خود اعلام کرده است هدف از تحریم های جدید، قطع مسیرهای مالی و تجاری مرتبط با صنعت هوانوردی ایران است.
واشنگتن همچنین گفته تحریم ها شامل شرکت های خارجی تسهیل کننده فعالیت خطوط هوایی تحریم شده نیز خواهد شد. بنابراین اول مهر برای شرکت های هواپیمایی ایران صرفا یک تاریخ تقویمی نیست؛ این تاریخ آغاز مرحله ای است که در آن حتی شرکت هایی که مستقیما در ایران فعالیت نمی کنند، اما به هواپیماهای ایرانی خدمات می دهند، باید میان ادامه همکاری با ایران و پذیرش خطر تحریم های آمریکا تصمیم بگیرند. اینکه این فشار در عمل تا چه اندازه شبکه پروازهای خارجی ایران را محدود کند، به واکنش کشورهای میزبان و شرکت های خدمات هوایی در روزهای آینده بستگی دارد.