آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
موج تازه محدودیت های بین المللی علیه صنعت هوانوردی ایران وارد مرحله جدیدی شده و جمهوری آذربایجان نیز از توقف پروازهای شرکت های هواپیمایی ایرانی به این کشور خبر داده است. این تصمیم از روز سه شنبه ۲۲ سپتامبر اجرایی شده و مقام های هوانوردی آذربایجان علت آن را تحریم های جدید آمریکا علیه بخش هوانوردی ایران اعلام کرده اند. بر اساس اعلام شرکت هواپیمایی جمهوری آذربایجان، پروازهایی که توسط شرکت های هواپیمایی ایرانی به آذربایجان انجام می شد، از ۲۲ سپتامبر متوقف شده است. این تصمیم در حالی اعلام شد که پیش از آن نیز محدودیت هایی برای فعالیت شرکت های ایرانی در شماری از کشورهای منطقه ایجاد شده بود.
در همین حال، گزارش ها از توقف یا لغو پروازهای ایران به مقصد مسقط و بغداد نیز حکایت دارد. رسانه های منطقه ای گزارش داده اند که پروازهای ایران به پایتخت های عمان و عراق از نیمه شب چهارشنبه متوقف می شود؛ اقدامی که همزمان با نزدیک شدن به اجرای مرحله جدید تحریم های آمریکا علیه شرکت های هواپیمایی ایران صورت گرفته است. گرجستان نیز در روزهای اخیر در فهرست کشورهایی قرار گرفته که مسیر فعالیت شرکت های هواپیمایی ایرانی در آنها با محدودیت مواجه شده است. ماهان پیش از این اعلام کرده بود پروازهای خود به گرجستان و ترکیه را متوقف می کند و این تصمیم را به محدودیت های اعمال شده از سوی مقام های هوانوردی این کشورها مرتبط دانسته بود.
با این حال، وضعیت همه کشورهای همسایه یکسان نیست. درباره ترکیه، خبر توقف پروازهای ماهان نباید به معنای توقف تمام پروازهای شرکت های ایرانی تعبیر شود. شرکت ایران ایر اعلام کرده که تاکنون هیچ دستور رسمی از مقام های هوانوردی ترکیه درباره لغو یا توقف پروازهای این شرکت به استانبول دریافت نکرده است. شرکت هواپیمایی ماهان پیش تر اعلام کرده بود که پروازهای رفت و برگشت این شرکت از ایران به استانبول و آنکارا از ۲۱ سپتامبر متوقف می شود. این شرکت همچنین از توقف پروازهای خود به مسقط خبر داده بود. بنابراین محدودیت موجود در ترکیه در حال حاضر باید به صورت مشخص در ارتباط با ماهان و شرایط فعالیت آن بررسی شود، نه به عنوان ممنوعیت کلی برای تمام شرکت های هواپیمایی ایرانی.
اهمیت تحولات جدید از آنجا بیشتر می شود که وزارت خزانه داری آمریکا در ۸ سپتامبر مجموعه تازه ای از تحریم ها را علیه صنعت هوانوردی ایران اعمال کرده است. این فشارها علاوه بر شرکت های ایرانی، شرکت ها و مجموعه های خارجی ارائه دهنده خدمات به ایرلاین های ایرانی را نیز در معرض تحریم های ثانویه قرار می دهد. در چنین شرایطی، مسئله فقط لغو چند مسیر پروازی نیست؛ بلکه شبکه ارتباط هوایی ایران با کشورهای منطقه در حال کوچک تر شدن است. کاهش مقصدهای خارجی می تواند بر سفرهای تجاری، گردشگری، جابه جایی دانشجویان و مسافران و همچنین دسترسی شرکت های ایرانی به خدمات فرودگاهی و پشتیبانی اثر بگذارد.
چرا آذربایجان پروازهای ایرلاین های ایرانی را متوقف کرد؟
تصمیم جمهوری آذربایجان در شرایطی اعلام شده که فشار آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران وارد مرحله تازه ای شده است. مقام های هوانوردی آذربایجان گفته اند توقف پروازهای شرکت های ایرانی از ۲۲ سپتامبر در ارتباط با بسته جدید تحریم های آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران انجام شده است. این موضوع از نظر عملی به این معناست که شرکت های ایرانی دیگر نمی توانند مانند گذشته پروازهای برنامه ریزی شده خود به مقصد آذربایجان را انجام دهند.
برای مسافرانی که میان ایران و باکو رفت و آمد می کنند، نخستین پیامد چنین تصمیمی لغو یا تغییر برنامه پروازها و ضرورت پیگیری وضعیت بلیت های خریداری شده است. مقام های آذربایجان به مسافرانی که پرواز آنها لغو شده توصیه کرده اند برای تعیین تکلیف بلیت خود با شرکت هواپیمایی و محل خرید بلیت تماس بگیرند. بنابراین این تصمیم در حال حاضر مشخصا متوجه پروازهای انجام شده توسط ایرلاین های ایرانی است و نباید آن را با توقف کلی همه پروازهای میان ایران و آذربایجان یکی دانست.
بغداد و مسقط چه وضعیتی دارند؟
در کنار آذربایجان، مسیرهای هوایی ایران به عراق و عمان نیز تحت تاثیر تحولات جدید قرار گرفته اند. گزارش های منتشرشده از لغو پروازهای ایران به بغداد و مسقط از نیمه شب خبر می دهند و این اتفاق را با نزدیک شدن به زمان اجرای محدودیت های جدید آمریکا مرتبط می دانند. مسیر بغداد برای ایران اهمیت ویژه ای دارد، زیرا علاوه بر سفرهای تجاری و خانوادگی، بخش قابل توجهی از سفرهای زیارتی به عراق از طریق شبکه هوایی انجام می شود.
هرگونه محدودیت در این مسیر می تواند برنامه سفر مسافران را تحت تاثیر قرار دهد و تقاضا برای مسیرهای زمینی یا مسیرهای جایگزین را افزایش دهد. مسقط نیز در سال های اخیر یکی از مسیرهای مهم ارتباط هوایی ایران با عمان و یکی از مسیرهای مورد استفاده برای ارتباطات منطقه ای بوده است. توقف پروازهای ماهان به مسقط از قبل اعلام شده بود و اکنون گزارش های جدید از گسترش محدودیت ها به دیگر پروازهای ایران به عمان حکایت دارد.
ترکیه هنوز به طور کامل مسیر ایران را نبسته است
ترکیه در این میان وضعیت متفاوتی دارد. ماهان اعلام کرده است که پروازهای خود از ایران به استانبول و آنکارا را از ۲۱ سپتامبر متوقف کرده است. این تصمیم پس از اعلام محدودیت های جدید و در شرایط افزایش فشار بر شرکت های هواپیمایی ایرانی اتخاذ شد. اما از سوی دیگر، ایران ایر اعلام کرده که از مقام های هوانوردی ترکیه دستور رسمی برای توقف پروازهای خود به استانبول دریافت نکرده است.
این شرکت همچنین درباره مسیرهای خود به استانبول و برخی مقاصد دیگر تاکید کرده که در صورت تغییر رسمی مجوزها یا شرایط پروازی، اطلاع رسانی خواهد کرد. به همین دلیل، عنوان «ترکیه پروازهای ایران را متوقف کرد» در شرایط فعلی عنوان دقیقی نیست. آنچه تاکنون با منابع موجود می توان با اطمینان بیشتری گفت، توقف پروازهای ماهان و ادامه بررسی وضعیت سایر شرکت های ایرانی است. در مقابل، شرکت های هواپیمایی ترکیه نیز برنامه پروازهای خود به ایران را کاهش داده یا از سامانه فروش خارج کرده اند و برخی گزارش ها از ادامه این وضعیت تا ماه های آینده خبر می دهند.
تحریم های جدید چگونه بر پروازهای خارجی ایران اثر می گذارند؟
تحریم های جدید آمریکا فقط مستقیما شرکت های هواپیمایی ایرانی را هدف نمی گیرند. بخش مهمی از اثرگذاری آنها از طریق خدماتی است که یک شرکت هواپیمایی برای انجام پرواز خارجی به آنها نیاز دارد؛ از سوخت گیری و خدمات زمینی گرفته تا فرود، فروش بلیت و پشتیبانی فرودگاهی. به همین دلیل حتی در شرایطی که یک کشور رسما ممنوعیت کلی برای پروازهای ایرانی اعلام نکرده باشد، شرکت های هواپیمایی ممکن است به دلیل دشواری دریافت خدمات یا نگرانی شرکت های خارجی از تحریم های ثانویه، ناچار به کاهش یا توقف برخی مسیرها شوند.
گزارش های منتشرشده درباره وضعیت جدید صنعت هوانوردی ایران نیز بر همین زنجیره فشار تاکید دارند. این مسئله تفاوت مهمی با یک ممنوعیت مستقیم پروازی دارد. در حالت نخست، مسیر ممکن است روی کاغذ ممنوع نشده باشد، اما شرکت هواپیمایی در عمل نتواند خدمات مورد نیاز خود را دریافت کند. در نتیجه، شبکه پروازها می تواند حتی بدون اعلام یک ممنوعیت فراگیر، به تدریج کوچک تر شود.
پیامدهای احتمالی برای مسافران و صنعت هوانوردی
نخستین گروهی که اثر این محدودیت ها را احساس می کنند، مسافرانی هستند که برای سفرهای خارجی به ایرلاین های ایرانی وابسته اند. با کاهش مقصدهای مستقیم، مسافران ممکن است مجبور شوند از مسیرهای غیرمستقیم استفاده کنند؛ موضوعی که می تواند زمان سفر، هزینه بلیت و پیچیدگی جابه جایی را افزایش دهد. برای صنعت هوانوردی ایران، پیامد مهم تر می تواند کاهش ظرفیت پروازهای بین المللی باشد. داده های شرکت تحلیل هوانوردی سریوم نشان داده بود که ظرفیت پروازهای بین المللی ایران در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل به شکل قابل توجهی کاهش یافته و شرکت های ایرانی سهم بیشتری از پروازهای باقی مانده را بر عهده گرفته اند.
در نهایت، باید میان «توقف پروازهای یک شرکت ایرانی در یک کشور» و «بسته شدن کامل مسیر هوایی میان دو کشور» تفاوت گذاشت. در مورد آذربایجان، آنچه رسما اعلام شده توقف پروازهای شرکت های هواپیمایی ایرانی است؛ در مورد ترکیه، محدودیت فعلا درباره ماهان قطعی است و ایران ایر از دریافت نکردن دستور رسمی توقف خبر داده است؛ و درباره عراق و عمان نیز گزارش های تازه از توقف یا لغو مسیرهای ایران حکایت دارد. بنابراین تصویر فعلی، بیشتر از آنکه یک بسته شدن یکباره همه مسیرها باشد، نشان دهنده کوچک شدن تدریجی شبکه پروازهای خارجی ایران تحت فشار تحریم ها و محدودیت های منطقه ای است.