مدال طلای ایران در فوتبال الکترونیک بازی‌های آسیایی ناگویا ۲۰۲۶

آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:

برای کسب مدال فوتبال در بازی‌های آسیایی، همیشه لازم نیست وارد زمین چمن شوید. در فوتبال الکترونیک، مسابقه روی صفحه‌نمایش جریان دارد و شرکت‌کننده با دسته بازی یا صفحه تلفن همراه، پاس می‌دهد، دفاع می‌کند، ترکیب می‌چیند و برای گلزنی تصمیم می‌گیرد. بازیکنان داخل زمین مجازی‌اند، اما حریف، رقابت و مدالی که به کاروان کشورها می‌رسد، واقعی است. در بازی‌های آسیایی آیچی-ناگویا ۲۰۲۶، عنوان انتخاب‌شده برای این رقابت «ای‌فوتبال» محصول شرکت کونامی است. شورای المپیک آسیا در اطلاعیه نهم اوت خود، حضور ۲۴ کمیته ملی المپیک در این رشته را اعلام کرد؛ بیش از هر عنوان دیگر در بخش ورزش‌های الکترونیک این دوره. این آمار، نشان‌دهنده محبوبیت و گسترش روزافزون فوتبال الکترونیک در قاره آسیاست.

ورزش‌های الکترونیک در بازی‌های آسیایی ۲۰۱۸ جاکارتا-پالمبانگ به‌صورت نمایشی حضور داشتند. فوتبال آن دوره با بازی «پرو اولوشن ساکر ۲۰۱۸» یا همان PES برگزار شد؛ مجموعه‌ای که بعدها با نام ای‌فوتبال ادامه پیدا کرد. هشت کشور و منطقه پس از مراحل انتخابی به رقابت نهایی رسیدند و دو نماینده ژاپن با نام‌های مسابقه‌ای «سوفیا» و «لوا» قهرمان شدند. البته این موفقیت در بخش نمایشی بود و جایگاه مدال رسمی بازی‌ها را نداشت. نقطه عطف در هانگژو رقم خورد. در بازی‌هایی که نام رسمی‌شان «هانگژو ۲۰۲۲» بود، اما در سال ۲۰۲۳ برگزار شدند، ورزش‌های الکترونیک برای نخستین بار وارد برنامه رسمی مدال شدند. عنوان فوتبالی این دوره نیز تغییر کرد و «فیفا آنلاین ۴» که به «ای‌ای اسپورتس اف‌سی آنلاین» تغییر نام داد، جای بازی کونامی را گرفت. تایلند با قهرمانی تیدچ سونگسایساکول، نخستین طلای رسمی این رقابت فوتبالی را به دست آورد.

ناگویا حالا بازگشت فوتبال کونامی به برنامه بازی‌هاست. بنابراین «فوتبال الکترونیک» نام یک حوزه رقابتی است و نباید تصور کرد بازی و مقرراتش در تمام دوره‌های آسیایی ثابت بوده است. این تغییرات، نشان‌دهنده پویایی این رشته و تلاش نهادهای برگزارکننده برای تطبیق با جدیدترین بازی‌ها و فناوری‌های روز است. بر اساس اعلام رسمی انجمن ورزش‌های الکترونیک ژاپن، تیم ای‌فوتبال در دوره ۲۰۲۶ از دو شرکت‌کننده تشکیل می‌شود: یک نفر در بخش رایانه و یک نفر در بخش موبایل. برای نمونه، ژاپن «تس» را برای رایانه و «لمون-پاپ» را برای موبایل معرفی کرده و مربی‌ای با نام مسابقه‌ای «اکس» نیز همراه آنهاست. دونفره بودن تیم به معنای آن نیست که دو نفر الزاماً کنار هم کنترل یک ترکیب یازده‌نفره را بر عهده دارند؛ صفحه رسمی معرفی مسابقات، رقابت هر بخش را یک‌به‌یک معرفی کرده است.

برای تماشاگر فوتبال، شاید جذاب‌ترین سؤال این باشد که نماینده هر کشور باید تیم ملی همان کشور را انتخاب کند؟ حالت اعلام‌شده برای مرحله نهایی ناگویا «تیم رؤیایی» است. در ساختار عمومی این حالت، شرکت‌کننده ترکیب خودش را می‌سازد. کونامی توضیح می‌دهد که این ترکیب می‌تواند از فوتبالیست‌های فعال و اسطوره‌های فوتبال تشکیل شود. بنابراین ملیت ورزشکار پشت دستگاه را نباید با ملیت تمام بازیکنان داخل ترکیب یکی دانست. ایران با ترکیب حسن پاجانی در بخش کامپیوتر و ابوالفضل آقایی‌نسب در بخش موبایل، مسیر قهرمانی فوتبال الکترونیک بازی‌های آسیایی ناگویا را طی کرد. تیم ایران در مرحله گروهی مقابل عربستان، کره جنوبی و قطر به پیروزی رسید و به‌عنوان صدرنشین راهی مرحله حذفی شد. در ادامه، به تحلیل عمیق این رقابت‌ها در پنج محور شامل تاریخچه فوتبال الکترونیک در بازی‌های آسیایی، ساختار تیمی، قوانین بازی، مسیر قهرمانی ایران و آینده این رشته خواهیم پرداخت.

تاریخچه فوتبال الکترونیک در بازی‌های آسیایی؛ از نمایش تا مدال

فوتبال الکترونیک در بازی‌های آسیایی مسیری پرفراز و نشیب را طی کرده است. در جاکارتا ۲۰۱۸، این رشته به‌صورت نمایشی حضور داشت و فوتبال آن دوره با بازی «پرو اولوشن ساکر ۲۰۱۸» برگزار شد. هشت کشور و منطقه پس از مراحل انتخابی به رقابت نهایی رسیدند و دو نماینده ژاپن قهرمان شدند. این موفقیت، اگرچه در بخش نمایشی بود، اما زمینه‌ساز ورود رسمی این رشته به بازی‌های آسیایی شد. نقطه عطف در هانگژو ۲۰۲۳ رقم خورد.

در این دوره، ورزش‌های الکترونیک برای نخستین بار وارد برنامه رسمی مدال شدند و عنوان فوتبالی نیز از بازی کونامی به «فیفا آنلاین ۴» تغییر کرد. تایلند با قهرمانی تیدچ سونگسایساکول، نخستین طلای رسمی این رقابت فوتبالی را به دست آورد. این تغییرات، نشان‌دهنده تلاش نهادهای برگزارکننده برای تطبیق با جدیدترین بازی‌ها و جذب مخاطبان بیشتر بود. ناگویا ۲۰۲۶، بازگشت فوتبال کونامی به برنامه بازی‌هاست. این تغییر، نشان می‌دهد که «فوتبال الکترونیک» نام یک حوزه رقابتی است و بازی و مقرراتش در تمام دوره‌های آسیایی ثابت نبوده است. این پویایی، می‌تواند به جذابیت بیشتر این رشته برای تماشاگران و شرکت‌کنندگان منجر شود، اما در عین حال، نیازمند تطبیق مستمر تیم‌ها و بازیکنان با قوانین جدید است.

ساختار تیمی؛ از دونفره بودن تا تخصص‌های متفاوت

بر اساس اعلام رسمی انجمن ورزش‌های الکترونیک ژاپن، تیم ای‌فوتبال در دوره ۲۰۲۶ از دو شرکت‌کننده تشکیل می‌شود: یک نفر در بخش رایانه و یک نفر در بخش موبایل. برای نمونه، ژاپن «تس» را برای رایانه و «لمون-پاپ» را برای موبایل معرفی کرده و مربی‌ای با نام مسابقه‌ای «اکس» نیز همراه آنهاست. این ساختار دونفره، نشان‌دهنده تخصصی شدن این رشته و نیاز به مهارت‌های متفاوت در هر بخش است. دونفره بودن تیم به معنای آن نیست که دو نفر الزاماً کنار هم کنترل یک ترکیب یازده‌نفره را بر عهده دارند.

صفحه رسمی معرفی مسابقات، رقابت هر بخش را یک‌به‌یک معرفی کرده است. نماینده موبایل با حریف بخش موبایل روبه‌رو می‌شود و نماینده بخش رایانه نیز در بستر خودش مسابقه می‌دهد. مرحله نهایی هم حضوری و در مجموعه «آیچی اسکای اکسپو» برگزار می‌شود. در اینجا باید میان «بازیکن» به معنای ورزشکار شرکت‌کننده و «بازیکن» به معنای فوتبالیست داخل نرم‌افزار تفاوت گذاشت. یک شرکت‌کننده انسانی، تیم مجازی را هدایت می‌کند و با جابه‌جایی کنترل میان بازیکنان، اجرای حرکات و تنظیم تاکتیک‌ها، جریان مسابقه را پیش می‌برد. قرار نیست برای هر یک از یازده فوتبالیست داخل زمین، یک نفر پشت دستگاه نشسته باشد. این تفکیک، برای درک ماهیت این رقابت‌ها ضروری است.

قوانین بازی؛ از تیم رؤیایی تا مقررات متغیر هر دوره

برای تماشاگر فوتبال، شاید جذاب‌ترین سؤال این باشد که نماینده هر کشور باید تیم ملی همان کشور را انتخاب کند؟ حالت اعلام‌شده برای مرحله نهایی ناگویا «تیم رؤیایی» است. در ساختار عمومی این حالت، شرکت‌کننده ترکیب خودش را می‌سازد. کونامی توضیح می‌دهد که این ترکیب می‌تواند از فوتبالیست‌های فعال و اسطوره‌های فوتبال تشکیل شود. بنابراین ملیت ورزشکار پشت دستگاه را نباید با ملیت تمام بازیکنان داخل ترکیب یکی دانست. ای‌فوتبال حالت دیگری به نام «تیم اصیل» نیز دارد که امکان استفاده از تیم‌های واقعی باشگاهی و ملی را فراهم می‌کند. تفاوت اصلی این است که در «تیم رؤیایی»، ساختن ترکیب اختصاصی بخشی از تجربه بازی است، در حالی که حالت تیم‌های واقعی بر انتخاب همان باشگاه‌ها و تیم‌های ملی بنا شده است. با این حال، انتخاب حالت «تیم رؤیایی» به معنای آزادی نامحدود در مسابقات رسمی نیست و فهرست کارت‌های مجاز، نسخه هر فوتبالیست، قدرت ترکیب و محدودیت‌های تقویت بازیکنان به مقررات همان تورنمنت وابسته است.

منطق داخل زمین آشناست: گل زدن، جلوگیری از گل خوردن، تعویض، تغییر آرایش و تصمیم‌گیری متناسب با نتیجه. اما زمان واقعی مسابقه و شیوه تعیین برنده را آیین‌نامه رقابت مشخص می‌کند. برای مثال، در هانگژو هر مسابقه هشت دقیقه، شامل دو نیمه چهاردقیقه‌ای، طول می‌کشید و در صورت تساوی، وقت اضافه یا پنالتی برنده را مشخص می‌کرد. این اعداد مربوط به بازی و مقررات هانگژو هستند و نباید آنها را قانون ثابت فوتبال الکترونیک دانست.

مسیر قهرمانی ایران؛ از مرحله گروهی تا فینال

ایران با ترکیب حسن پاجانی در بخش کامپیوتر و ابوالفضل آقایی‌نسب در بخش موبایل، مسیر قهرمانی فوتبال الکترونیک بازی‌های آسیایی ناگویا را طی کرد. تیم ایران در مرحله گروهی مقابل عربستان، کره جنوبی و قطر به پیروزی رسید و به‌عنوان صدرنشین راهی مرحله حذفی شد. این عملکرد مقتدرانه، نشان‌دهنده آمادگی بالای نمایندگان ایران در این رقابت‌ها بود.

عبور دوباره از عربستان در یک‌چهارم نهایی، نمایندگان ایران را به جدال با ژاپن رساند تا برای رسیدن به فینال، مقابل میزبان مسابقات و کشور سازنده بازی ای‌فوتبال قرار بگیرند. نیمه‌نهایی نزدیک و پرهیجان بود. پاجانی حریف ژاپنی را ۳ بر ۲ شکست داد، اما آقایی‌نسب در مسابقه خود ۲ بر یک مغلوب شد. با برابرشدن تعداد بردها و مجموع گل‌های دو تیم، تعیین فینالیست به مسابقه سوم کشید. این بار آقایی‌نسب دوباره مقابل نماینده ژاپن قرار گرفت و با پیروزی ۲ بر صفر، شکست قبلی را جبران کرد و ایران را به دیدار نهایی رساند. در فینال، مالزی آخرین مانع قهرمانی ایران بود. آقایی‌نسب ۲ بر یک شکست خورد، اما پاجانی با پیروزی ۳ بر صفر ورق را برگرداند. به این ترتیب، با وجود برابری تعداد بردها، ایران به‌دلیل گل‌های بیشتر قهرمان شد و سومین طلای کاروان کشورمان را به دست آورد.

آینده فوتبال الکترونیک؛ از گسترش مشارکت تا چالش‌های پیش رو

آینده فوتبال الکترونیک در بازی‌های آسیایی، با توجه به افزایش تعداد کمیته‌های ملی المپیک شرکت‌کننده، روشن به نظر می‌رسد. حضور ۲۴ کمیته در ناگویا، بیش از هر عنوان دیگر در بخش ورزش‌های الکترونیک این دوره، نشان‌دهنده محبوبیت و گسترش روزافزون این رشته است. این رشد، می‌تواند به افزایش سرمایه‌گذاری در این حوزه، تربیت بازیکنان حرفه‌ای و توسعه زیرساخت‌های لازم منجر شود.

با این حال، چالش‌هایی نیز پیش روی این رشته قرار دارد. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، تغییرات مکرر در بازی و مقررات آن است. همان‌طور که در طول دوره‌های مختلف شاهد تغییر بازی از PES به فیفا آنلاین و سپس بازگشت به ای‌فوتبال بودیم، این تغییرات می‌تواند به سردرگمی بازیکنان و تیم‌ها منجر شود. برای رفع این مشکل، نیاز به شفافیت بیشتر در اعلام مقررات و فراهم کردن زمان کافی برای تطبیق تیم‌ها با تغییرات است. در نهایت، آینده فوتبال الکترونیک به همکاری میان نهادهای برگزارکننده، فدراسیون‌های ملی و شرکت‌های سازنده بازی بستگی دارد. اگر همه این عوامل با رویکردی مشترک به توسعه این رشته بپردازند، می‌توان امیدوار بود که فوتبال الکترونیک به یکی از محبوب‌ترین و پرمخاطب‌ترین رشته‌های بازی‌های آسیایی تبدیل شود. قهرمانی ایران در ناگویا، نشان‌دهنده پتانسیل بالای کشورمان در این رشته است و می‌تواند انگیزه‌ای برای نسل جدید بازیکنان باشد.