با ادامه کم آبی و نزدیک شدن به فصل کاشت پاییزه، آبیاری یکنواخت در باغات شیب دار و زمین های ناهموار دوباره به یکی از دغدغه های باغداران تبدیل شده است. در این شرایط، لوله های قطره چکان دار مجهز به قطره چکان جبران کننده فشار، به عنوان یکی از راهکارهای رایج برای کنترل دبی خروجی و کاهش هدررفت آب مطرح می شوند.
چرا زمین شیب دار برای آبیاری قطره ای چالش ایجاد می کند؟
در باغاتی که ارتفاع زمین در طول ردیف کشت تغییر می کند، فشار آب در نقاط مختلف خط آبیاری یکسان نیست. این اختلاف فشار باعث می شود قطره چکان های ابتدای خط و انتهای خط دبی متفاوتی داشته باشند و برخی درختان بیش از نیاز و برخی کمتر از نیاز آب دریافت کنند. نتیجه این وضعیت، رشد نامتوازن درختان و هدررفت آب در بخشی از باغ است.
فعالان حوزه آبیاری معتقدند برای رفع این مشکل، انتخاب نوع قطره چکان به اندازه انتخاب خود روش آبیاری اهمیت دارد.
لوله قطره چکان دار چیست؟
لوله قطره چکان دار یا همان لوله دریپردار، لوله ای از جنس پلی اتیلن (LDPE) است که قطره چکان ها در فواصل مشخص داخل بدنه آن قرار گرفته اند. این لوله ها معمولا در سایزهای 16 و 20 میلی متر تولید می شوند و هم در سیستم های آبیاری روسطحی و هم زیرسطحی کاربرد دارند. قرار گرفتن قطره چکان در داخل لوله باعث می شود مشکل جدا شدن قطره چکان از لوله بر اثر انبساط و انقباض کاهش پیدا کند.
فاصله قطره چکان ها بر اساس سفارش از 15 تا 200 سانتی متر و دبی آن ها 2، 4 یا 8 لیتر در ساعت قابل تنظیم است. این تنوع امکان هماهنگ کردن لوله با فاصله کاشت درختان و نیاز آبی محصول را فراهم می کند. لوله دریپردار فوکا نمونه ای از این محصولات است که در همین سایزها و مشخصات تولید می شود.
نقش قطره چکان جبران کننده فشار
در این لوله ها سه نوع قطره چکان استفاده می شود:
- قطره چکان نرمال: مناسب زمین های مسطح و خطوط آبیاری کوتاه
- قطره چکان جبران کننده فشار (PC): دبی ثابت و یکنواخت را حتی با تغییر فشار سیستم حفظ می کند و برای زمین های ناهموار و شیب دار گزینه مناسب تری است
- قطره چکان ضد مکش (PCAS یا PCND): بیشتر در آبیاری زیرسطحی به کار می رود و در برابر مکش معکوس و ورود گل و لای به داخل قطره چکان مقاوم است
در مدل جبران کننده فشار، دبی در بازه فشار کاری 1 تا 4 بار ثابت می ماند. همین ویژگی باعث می شود درختان در طول یک ردیف، حتی با اختلاف ارتفاع، آب یکسان تری دریافت کنند.
کاربرد در باغات و فضای سبز
لوله های قطره چکان دار 16 میلی متری برای آبیاری درختان میوه مانند سیب، هلو، زردآلو و انگور، و همچنین درختان حساس مانند پسته و گردو استفاده می شوند. علاوه بر باغات، از این لوله ها در پارک ها و فضای سبز شهری، گلخانه ها، نهالستان ها و پرچین ها نیز بهره می برند. برای کشت های ردیفی فصلی، نوار تیپ گزینه رایج تری است و تفاوت نوار تیپ پلاک دار و بغل دوخت در مقاله ای جداگانه بررسی شده است.
نکاتی برای انتخاب
کارشناسان توصیه می کنند پیش از خرید، نیاز آبی گیاه بر اساس نوع محصول و شرایط محیطی محاسبه شود و سپس طول خط، فاصله و دبی قطره چکان ها متناسب با آن انتخاب شود. استفاده از فیلتر مناسب کیفیت آب هم برای جلوگیری از گرفتگی ضروری است.
در همین زمینه، نقش تجهیزات باکیفیت در کاهش مصرف آب کشاورزان موضوعی است که در ماه های اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته و نشان می دهد کیفیت لوله و قطره چکان ها مستقیما روی راندمان آبیاری اثر می گذارد.
عرضه در بازار
اطلاعات محصولات برند فوکا دامون شامل لوله های قطره چکان دار 16 و 20 میلی متر در سایت این مجموعه در دسترس علاقه مندان قرار دارد. متقاضیان می توانند برای مشاهده محصولات و ثبت سفارش به فروشگاه تجهیزات آبیاری مراجعه کنند.
در مجموع، با توجه به محدودیت منابع آب، انتظار می رود انتخاب دقیق تجهیزات آبیاری متناسب با شرایط زمین، در سال های پیش رو اهمیت بیشتری پیدا کند.
جمع بندی
با توجه به محدودیت منابع آب و اهمیت آبیاری یکنواخت در باغات شیب دار، انتخاب نوع قطره چکان به اندازه انتخاب خود لوله اهمیت دارد. لوله های قطره چکان دار 16 و 20 میلی متری با فاصله و دبی قابل سفارش، و به خصوص مدل های جبران کننده فشار که دبی را در محدوده فشار کاری 1 تا 4 بار ثابت نگه می دارند، می توانند در کاهش هدررفت آب و توزیع یکنواخت تر آبیاری نقش داشته باشند. برای انتخاب درست، توجه به نیاز آبی گیاه، طول خط، فاصله کاشت و کیفیت آب پیش از خرید ضروری است.
سوالات متداول
- لوله قطره چکان دار برای چه زمین ها و محصولاتی مناسب است؟
این لوله ها برای آبیاری درختان میوه مانند سیب، هلو، زردآلو، انگور و درختان حساسی مانند پسته و گردو مناسب هستند. علاوه بر باغات، در فضای سبز شهری، گلخانه ها، نهالستان ها، پرچین ها و کشت های ردیفی با فاصله متوسط هم استفاده می شوند. مدل های جبران کننده فشار برای زمین های ناهموار و شیب دار گزینه مناسب تری هستند.
- تفاوت قطره چکان نرمال، جبران کننده فشار و ضد مکش چیست؟
قطره چکان نرمال برای زمین های مسطح و خطوط آبیاری کوتاه مناسب است. قطره چکان جبران کننده فشار (PC) دبی ثابت و یکنواخت را حتی با تغییر فشار سیستم حفظ می کند. قطره چکان ضد مکش (PCAS یا PCND) بیشتر در آبیاری زیرسطحی به کار می رود و در برابر مکش معکوس و ورود گل و لای به داخل قطره چکان مقاوم است.
- برای انتخاب لوله قطره چکان دار به چه نکاتی باید توجه کرد؟
ابتدا باید نیاز آبی گیاه بر اساس نوع محصول و شرایط محیطی محاسبه شود. سپس طول خط آبیاری و آرایش قطره چکان ها، شامل فاصله و دبی (2، 4 یا 8 لیتر در ساعت)، متناسب با آن انتخاب می شود. استفاده از فیلتر مناسب با کیفیت آب هم برای جلوگیری از گرفتگی ضروری است.