مین‌زدایی کجاست؟
پاسخ کوتاه، محدوده عمومی سوهانک در شمال‌شرق تهران است؛ البته بر اساس مکان‌یابی منتشرشده مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، نه اعلام رسمی نشانی از سوی جمهوری اسلامی. این مؤسسه در گزارش ۴ مارس ۲۰۲۶، برابر با ۱۳ اسفند ۱۴۰۴، مجموعه مورد بحث را در این محدوده معرفی کرده بود. نام آن در گزارش‌های انگلیسی به صورت Minzadehei، Min-Zadayi و Minzadayi آمده است.
تازه‌ترین خبر از کجا آمده؟
به گزارش آسیانیوز ایران، مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۴ مهر ۱۴۰۵، ارزیابی تازه‌ای از تصاویر شرکت ونتور (Vantor) منتشر کرد. جروزالم‌پست نیز روز ۷ اکتبر، برابر با ۱۵ مهر، آن را بازتاب داد.
گزارش تازه به قلم دیوید آلبرایت (David Albright)، سارا بورکهارد (Sarah Burkhard)، اسپنسر فاراگاسو (Spencer Faragasso) و تیم این مؤسسه نوشته شده است. این نام‌ها نویسندگان تحلیل‌اند؛ تصاویر تجاری از شرکت ونتور آمده و نتیجه‌گیری درباره کاربری مجموعه، ارزیابی تحلیلگران است.
تصاویر چه چیزی نشان می‌دهند؟
در ارزیابی مؤسسه از تصاویر ۲ سپتامبر و ۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۱ شهریور و ۹ مهر ۱۴۰۵، چند تغییر برجسته است:
- حضور خودروها و رفت‌وآمد در مجموعه؛
- پاک‌سازی آوار و بقایای تخریب؛
- ادامه عملیات خاکی در بخشی از محوطه.
مؤسسه احتمال داده این فعالیت‌ها با تلاش جمهوری اسلامی برای بازیابی توان توسعه سلاح هسته‌ای ارتباط داشته باشد. واژه «احتمال» در این نتیجه‌گیری تعیین‌کننده است: مشاهده خودرو و جابه‌جایی خاک، به‌تنهایی نوع کاری را که داخل ساختمان‌ها انجام می‌شود ثابت نمی‌کند.
سابقه حمله و مرز اطلاعات موجود
گزارش پیشین مؤسسه، حمله اسرائیل به این مجموعه را مربوط به ۳ مارس ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، می‌داند. ارتش اسرائیل آن زمان گفته بود محل با فعالیت‌های توسعه سلاح هسته‌ای ارتباط دارد. گزارش جروزالم‌پست یادآوری می‌کند که ارتش اسرائیل، جزء مشخص مورد نظر در این فعالیت‌ها را معرفی نکرده بود.
در گزارش اولیه مؤسسه نیز درباره گستره بخش‌های زیرزمینی و ماهیت کامل تأسیسات، عدم قطعیت وجود داشت. این محدودیت مهم است: نسبت‌دادن کاربری یک مجموعه به گزارش امنیتی را نباید با مشاهده مستقیم تجهیزات داخل آن یا تأیید مستقل تولید سلاح یکسان گرفت.
از فعالیت ساختمانی تا ادعای هسته‌ای
برای خواندن این خبر، سه سطح را باید از هم جدا کرد:
- مشاهده: تغییرات قابل تشخیص در تصاویر و رفت‌وآمدهای گزارش‌شده.
- تفسیر: برداشت مؤسسه از ارتباط احتمالی این تغییرات با سابقه مجموعه.
- اثبات: شواهد مستقلی که بتواند نوع فعالیت جاری و هدف آن را روشن کند.
این گزارش به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که در مین‌زدایی غنی‌سازی اورانیوم یا تولید سلاح از سر گرفته شده است. نام‌های متعدد تأسیسات در خبرهای هسته‌ای نیز مجوز یکی‌گرفتن مکان‌های متفاوت نیست. برای نمونه، گزارش پیشین درباره فعالیت‌های پارچین به محل دیگری مربوط است و نباید آن را با مین‌زدایی در سوهانک یکی گرفت.
پرسش اصلی از جمهوری اسلامی چیست؟
از نگاه تحریریه، امنیت مردم با پاسخ‌گویی روشن و قابل بررسی تقویت می‌شود. جمهوری اسلامی باید درباره ماهیت فعالیت‌های حساس و پیامدهای آن برای شهروندان پاسخ بدهد؛ ارجاع کلی به محرمانگی، پرسش عمومی را از میان نمی‌برد. در مقابل، مسئولیت رسانه این است که همین مطالبه را با شواهد پیش ببرد و جای خالی اطلاعات را با قطعیت پر نکند.
نگرانی اسرائیل از احتمال احیای فعالیت‌های مرتبط با سلاح هسته‌ای، موضوعی جدی برای بررسی است. حمایت از امنیت اسرائیلی‌ها و ایرانی‌ها نیز مستلزم دقت در همین فاصله میان نشانه، ارزیابی و واقعیت اثبات‌شده است؛ هیچ‌یک جای دیگری را نمی‌گیرد و امنیت غیرنظامیان نباید از بحث کنار گذاشته شود.
در منابع بررسی‌شده برای این گزارش، پاسخ مشخصی از مقام‌های جمهوری اسلامی به ارزیابی تازه ۶ اکتبر یافت نشد. به نظر شما در توضیح رسمی درباره چنین مجموعه‌هایی، کدام اطلاعات باید در اختیار افکار عمومی قرار گیرد؟