آنچه معمولاً «کتاب مصاحبه فالاچی با خمینی» خوانده می‌شود، در اصل گفت‌وگویی روزنامه‌نگارانه در قم، در سپتامبر ۱۹۷۹/شهریور و مهر ۱۳۵۸ است. کوریره دلاسرا آن را ۲۶ سپتامبر، برابر با ۴ مهر، منتشر کرد. صحیفه امام تاریخ مصاحبه را ۲ مهر ۱۳۵۸ ثبت کرده و تاریخ قدیمیِ ۲۱ شهریور را تصحیح می‌کند. این بازخوانی کوتاه آسیانیوز ایران بر سه محور اصلی گفت‌وگو تمرکز دارد.
خلاصه مصاحبه: آزادی زیر سایه تعریف حکومت
اوریانا فالاچی (Oriana Fallaci)، روزنامه‌نگار و نویسنده ایتالیایی، با روح‌الله خمینی، بنیان‌گذار و نخستین رهبر جمهوری اسلامی، درباره شکل قدرت پس از انقلاب گفت‌وگو کرد. پرسش‌هایش مستقیم بودند:
- آزادی مطبوعات: چرا روزنامه آیندگان بسته شده است؟ خمینی توقیف را با اتهام ارتباط با دشمنان و «توطئه» توجیه کرد و آن را مخالف آزادی ندانست. این پاسخ، موضع اوست؛ اثبات آن اتهام‌ها نیست.
- حق مخالفت: فالاچی از سهم نیروهای غیرمذهبی و مخالف پرسید. خمینی بر اسلامی‌بودن جنبش تأکید کرد و نقش نیروهای چپ را در پیروزی آن نپذیرفت.
- حقوق زنان: فالاچی پوشش و محدودیت‌های زنان را به پرسش کشید. خمینی از پوشش اسلامی دفاع کرد؛ در متن صحیفه، ابتدا آن را انتخاب زنان معرفی می‌کند و سپس از جلوگیری از حضور برخی زنان با پوشش و آرایش مورد مخالفتش سخن می‌گوید.
ماجرای چادر؛ پایان بحث نبود
طبق روایت فالاچی در کوریره دلاسرا، او در اعتراض به پاسخ خمینی درباره پوشش زنان، چادرش را برداشت. اهمیت ماجرا در پرسش پشت آن است: آیا اختیار پوشش برای زنی که با نظر حاکم موافق نیست نیز به رسمیت شناخته می‌شود؟ این پرسش در بحث امروز حجاب اجباری و فشار بر کسب‌وکارها نیز ادامه دارد. در کنار بحث آزادی مطبوعات، فاصله میان وعده آزادی و اختیار حکومت برای محدودکردن آن را برجسته می‌کند.
این مصاحبه در کدام کتاب آمده است؟
ناشر ایتالیایی ریتزولی، گفت‌وگوی خمینی را در مجموعه «گفت‌وگو با قدرت» (Intervista con il Potere)، منتشرشده در ۲۰۰۹/۱۳۸۸، معرفی می‌کند. تاریخ چاپ این مجموعه را نباید با زمان انجام مصاحبه یکی گرفت.
نسخه‌های فارسی نیز یکسان نیستند. غلامرضا امامی در گفت‌وگوی ۱۲ خرداد ۱۳۸۴ با رادیوفردا توضیح داد که در چاپ ایرانیِ ترجمه‌اش، به درخواست وزارت ارشاد، متن ثبت‌شده در مجموعه آثار خمینی جای روایت منتشرشده فالاچی را گرفته بود. بنابراین پیش از خرید یا نقل‌قول، نام مترجم و متن مبنای همان چاپ اهمیت دارد.
ارزش خواندن این گفت‌وگو، تماشای برخورد دو نگاه به پاسخ‌گویی است. به‌عنوان یک برداشت انتقادی، هرجا صاحب قدرت هم مرز آزادی را تعیین کند و هم مخالف را «توطئه‌گر» بنامد، حق اعتراض بی‌پناه می‌شود. پرسش‌های فالاچی از قدرت دینی، مطبوعات و اختیار زنان از همین‌جا همچنان خواندنی‌اند. شما کدام پرسش این مصاحبه را مهم‌تر می‌دانید؟