نام ال‌نینو دوباره کنار وعده پاییز پرباران شنیده می‌شود؛ پدیده‌ای در آن سوی جهان که می‌تواند روی آسمان ایران هم اثر بگذارد. اما آیا گرم‌شدن اقیانوس آرام یعنی در همه شهرهای ایران باران فراوان می‌بارد؟ پاسخ کوتاه این است: ال‌نینو احتمال بعضی الگوهای بارش را تغییر می‌دهد، ولی برای هیچ شهر و روز مشخصی تضمین بارندگی نیست.
تازه‌ترین گزارش مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا، وابسته به سازمان ملی اقیانوسی و جوی این کشور، در ۸ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۶ مهر ۱۴۰۵، از تقویت ال‌نینو خبر می‌دهد. در این گزارش آسیانیوز ایران، معنای این خبر و تفاوت آن با پیش‌بینی باران در ایران را مرور می‌کنیم.
ال‌نینو چیست و چرا از اقیانوس شروع می‌شود؟
ال‌نینو، با نام اصلی El Niño، بخش گرم چرخه اقیانوسی و جوی «اِنسو» است. در شرایط معمول، بادهای تجاری آب گرم سطح اقیانوس آرام استوایی را به سمت غرب می‌رانند و نزدیک آمریکای جنوبی، آب سردتر از عمق بالا می‌آید. وقتی این بادها ضعیف می‌شوند، آب گرم بیشتر به سمت مرکز و شرق اقیانوس گسترش پیدا می‌کند.
گرمای آب فقط موضوعی برای اقیانوس‌شناسان نیست؛ محل تشکیل ابرها و بارش‌های گرمسیری را جابه‌جا می‌کند و از راه تغییر گردش جو، بر مناطق دورتر هم اثر می‌گذارد. در سوی دیگر این چرخه، لانینا با سردترشدن غیرعادی آب‌های همان پهنه همراه است. بنابراین ال‌نینو نام یک توفان یا توده بارانی نیست که از مرز وارد ایران شود.
تصویر اصلی این گزارش، ابرهای اقیانوس آرام شرقی را در پرواز پژوهشی گلوبال‌هاوک ناسا در ۲۱ فوریه ۲۰۱۶ نشان می‌دهد؛ زمانی که پژوهشگران آثار ال‌نینوی آن دوره را بررسی می‌کردند.
گزارش تازه اکتبر چه می‌گوید؟
مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا در اطلاعیه ۱۶ مهر نوشته است که سامانه اقیانوس و جو همچنان نشانه‌های تقویت ال‌نینو را نشان می‌دهد. این مرکز احتمال تداوم یک ال‌نینوی قوی تا بسیار قوی را در بازه ژانویه تا مارس ۲۰۲۷، یعنی بخشی از زمستان ۱۴۰۵ تا آغاز بهار ۱۴۰۶، بیش از ۸۳ درصد برآورد کرده است.
این عدد، احتمال بارندگی در ایران نیست. گزارش درباره وضعیت یک پدیده بزرگ اقیانوسی است؛ خودِ مرکز نیز تأکید می‌کند که حتی با ال‌نینوی نیرومند، آثار معمول آن در همه مناطق تضمین نمی‌شود. نقشه ناهنجاری نسبی دمای سطح آب برای سپتامبر ۲۰۲۶ در همین گزارش، گستره آب گرم‌تر در اقیانوس آرام استوایی را نشان می‌دهد.
اثر ال‌نینو بر پاییز ایران یکسان است؟
نه؛ ایران را نمی‌توان با یک حکم کلی توصیف کرد. احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، در نشست مشترک با سازمان منابع طبیعی که گزارش آن ۱۳ مهر در نورنیوز منتشر شد، توضیح داد که در نمونه‌های قوی گذشته، بعضی مناطق جنوب، جنوب‌غرب و زاگرس بارش مناسب‌تری داشته‌اند، اما برخی مناطق شمالی تأثیر کمتری پذیرفته‌اند.
او وضعیت اقیانوس هند و دیگر عوامل اقلیمی را نیز در مسیر سامانه‌ها و انتقال رطوبت به ایران مؤثر دانست. در همان نشست، سحر تاج‌بخش، رئیس سازمان هواشناسی، بر امکان پاییز و زمستان پربارش تأکید کرد، اما ال‌نینو را الزاماً معادل بارش سیل‌آسا ندانست. پیش‌بینی فصلی از گرایش کلی چند ماه می‌گوید؛ زمان و شدت باران یک شهر، به بررسی نزدیک‌تر سامانه‌های جوی نیاز دارد.
سه برداشتی که باید با احتیاط خواند
- «ال‌نینو آمده، پس همه استان‌ها پربارش می‌شوند»: اثرها در مناطق مختلف یکسان نیست.
- «عدد احتمال بالاست، پس روز باران معلوم است»: احتمال یک وضعیت اقلیمی، تاریخ بارندگی محلی را تعیین نمی‌کند.
- «بارش بیشتر، یعنی دیگر نگرانی سیل نداریم»: برای تصمیم روزانه باید هشدار مشخص منطقه را جداگانه بررسی کرد.
برای سفر و کار روزانه به چه چیزی تکیه کنیم؟
- پیش‌بینی و هشدار تازه همان استان را نزدیک زمان سفر یا فعالیت بخوانید؛ به تیتر کلی «سوپر ال‌نینو» اکتفا نکنید.
- در هشدارها، محدوده جغرافیایی، زمان شروع و پایان و نوع خطر را بررسی کنید؛ یک اطلاعیه قدیمی مبنای تصمیم امروز نیست.
- اگر مسیر آب‌گرفته است، با خودرو یا پیاده وارد آن نشوید. توصیه خدمات هواشناسی آمریکا هم روشن است: از آب سیلاب عبور نکنید و مسیر امن دیگری انتخاب کنید.
بحث آمادگی فقط به مردم محدود نیست. تجربه‌ها و برنامه‌های مطرح‌شده در گزارش مدیریت بحران یزد درباره سیلاب و فرونشست نشان می‌دهد پرسش از وضعیت مسیل‌ها و زیرساخت‌ها باید پیش از بارندگی مطرح شود. وعده پاییز پرباران، جای پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول درباره آمادگی واقعی را نمی‌گیرد.
در شهر شما، کدام بخش اطلاع‌رسانی هواشناسی بیشتر به توضیح روشن نیاز دارد: زمان باران، محدوده خطر یا معنای هشدارها؟