گرانی کالا همیشه از کارخانه یا فروشگاه شروع نمی‌شود؛ گاهی چند روز بیشتر ماندن یک کامیون پشت مرز، هزینه‌ای می‌سازد که تا مقصد همراه بار می‌آید. گزارش تازه از کرایه حمل میان بنادر ترکیه و ایران، دوباره همین بخش کم‌دیده‌شده از زنجیره تأمین را به خبر آورده است.
به گزارش آسیانیوز ایران، احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در گفت‌وگویی که شنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۵ منتشر و یکشنبه نیز بازتاب یافت، کرایه حمل از بنادر ترکیه به ایران را حدود ۷ هزار و ۹۰۰ تا ۸ هزار دلار اعلام کرده است. متن این گفت‌وگو در دیدبان ایران و رسانه‌های اقتصادی بازنشر شده است.
رقم ۸ هزار دلار دقیقاً چه می‌گوید؟
این عدد، برآورد اعلام‌شده از سوی نماینده صنف درباره وضعیت حمل بار است. در گزارش، بندر مبدأ، مقصد نهایی، وزن محموله و نوع کامیون برای این نرخ به‌تفکیک مشخص نشده؛ بنابراین برای محاسبه هزینه هر سفارش، همچنان باید مشخصات همان بار و مسیر را در نظر گرفت.
ایران اینترنشنال در گزارش ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۹ مهر، با استناد به خبر فارس نوشته است که رقم گزارش‌شده در کمتر از دو ماه از حدود ۱۵۰۰ دلار به ۸ هزار دلار رسیده است؛ مقایسه‌ای معادل حدود ۵٫۳ برابر. این نسبت به همان دو رقمِ نقل‌شده مربوط است و نباید آن را شاخص آماریِ تأییدشده برای همه مسیرها یا انواع بار دانست.
چرا معطلی کامیون‌ها کرایه را بالا می‌برد؟
ملک‌زاده، که نماینده شرکت‌های فعال در حمل‌ونقل بین‌المللی است، کمبود کامیون آماده برای حمل به ایران را به توقف طولانی ناوگان در مرزها مرتبط دانسته است. او از حدود ۸ هزار کامیون متوقف در بازرگان و انتظار ۲۰ تا ۲۵ روزه رانندگان در ریمدان سخن گفته؛ این اعداد، گزارش او از وضعیت مرزها هستند و شمارش مستقل لحظه‌ای محسوب نمی‌شوند.
برای فهم اثر این توقف، کافی است به تعداد سفر فکر کنیم: کامیونی که زمان بیشتری در صف می‌ماند، دیرتر به بار بعدی می‌رسد. در نتیجه، حتی بدون کم‌شدن تعداد کل کامیون‌ها، ظرفیت در دسترسِ صاحبان کالا محدود می‌شود. هم‌زمان، نگهداری محموله و طولانی‌شدن زمان وصول پول می‌تواند هزینه دیگری بسازد.
پیش‌تر نیز در گزارش توقف کامیون‌ها و دشواری صادرات به افغانستان، هزینه ماندن بار پشت مرز مطرح شده بود. آن گزارش مربوط به شهریور است؛ مسئله این روزها، رقم تازه کرایه در مسیر ترکیه و ادامه فشار بر ظرفیت حمل است.
آیا کالا هم پنج برابر گران می‌شود؟
نسبت افزایش کرایه را نمی‌توان مستقیماً به قیمت کالا تعمیم داد. سهم حمل در بهای یک محموله، ارزش و حجم کالا، هزینه بیمه، انبارداری و شرایط قرارداد تفاوت دارد. برای مثال، یک هزینه حمل یکسان روی محموله‌ای کم‌ارزش، سهم بزرگ‌تری از قیمت نهایی می‌گذارد تا روی کالایی گران‌تر. بدون این جزئیات، درصد دادن برای گرانیِ سبد خرید مردم قابل اتکا نیست.
- برای مصرف‌کننده، پیام اصلی افزایش فشار بر هزینه تأمین است، نه یک درصد قطعی برای همه کالاها.
- برای راننده، طولانی‌شدن صف یعنی روزهای بیشتری دور از خانه و تأخیر در انجام سفر بعدی.
- برای تولیدکننده و صادرکننده، زمان تحویل و امکان عمل‌کردن به تعهد تجاری هم اهمیت دارد.
پیش از سفارش حمل، چه چیزهایی را روشن کنیم؟
- مبدأ، مقصد، وزن و نوع بار را در استعلام کرایه دقیق بنویسید.
- از شرکت حمل بخواهید هزینه توقف، انبارداری و بیمه را جدا از کرایه اصلی مشخص کند.
- زمان اعتبار پیشنهاد قیمت و شرایط تغییر هزینه در صورت تأخیر مرزی را در قرارداد روشن کنید.
در سطح سیاست‌گذاری نیز وعده روان‌سازی مرزها وقتی برای مردم معنا پیدا می‌کند که زمان انتظار و هزینه واقعی کاهش یابد. مسئولان گمرک، حمل‌ونقل و دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی باید روشن کنند چه اقدامی انجام شده و نتیجه آن چه بوده است؛ هزینه ناکارآمدی نباید بی‌پاسخ به رانندگان و خانوارها منتقل شود.
اگر در روزهای اخیر تجربه حمل کالا از ترکیه داشته‌اید، بدون انتشار اطلاعات شخصی یا شماره بارنامه، بگویید کدام بخش هزینه یا زمان انتظار بیشترین تغییر را داشته است.