در «خانه دوست اینجاست»، خانه فقط یک نشانی نیست؛ جایی است برای تمرین، خندیدن و ساختن هنری که بیرون از آن باید پنهان بماند. این فیلم فارسی‌زبانِ مریم عطایی و حسین کشاورز، پس از نمایش‌های جشنواره لندن، توجه تازه‌ای به داستان دو زن در جامعه هنری زیرزمینی تهران جلب کرده است.
به گزارش «آسیانیوز ایران»، «خانه دوست اینجاست» یک درام داستانی درباره دوستی، هنر و آزادی فردی است؛ نه مستندی درباره خانه سینما و نه بازسازی «خانه دوست کجاست؟» عباس کیارستمی. عنوان بین‌المللی آن The Friend’s House Is Here است و نمایش‌های لندن آن در ۱۱ و ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۹ و ۲۱ مهر ۱۴۰۵، در برنامه رسمی مؤسسه فیلم بریتانیا ثبت شده‌اند.
داستان فیلم خانه دوست اینجاست چیست؟
پری و هانا، دو دوست و هم‌خانه، در میان کارهای روزمره، تمرین‌های هنری و معاشرت با دوستانشان زندگی می‌کنند. پری در تئاتر مستقل فعالیت دارد و هانا رقصنده است. خانه و جمع دوستان برای آن‌ها فضایی می‌سازد که بتوانند خودشان باشند؛ اما وقتی فعالیت جمع هنری‌شان آشکار می‌شود، این پناه کوچک هم دیگر امن نیست.
معرفی رسمی جشنواره لندن بر همین برخورد میان زندگی معمولی و محدودیت‌های خلق اثر تأکید می‌کند. در معرفی جشنواره گنت نیز رؤیای هانا برای رفتن از ایران مطرح شده است؛ رؤیایی که در کنار دوستی او با پری، مسئله ماندن، رفتن و مسئولیت در برابر دیگری را وارد داستان می‌کند. این توضیح، خط اصلی روایت است و پایان فیلم را فاش نمی‌کند.
- محور اصلی: دوستی دو زن و زندگی هنری مستقل در تهران
- زبان فیلم: فارسی؛ نمایش‌های بین‌المللی با زیرنویس
- گونه: درام داستانی با زمینه اجتماعی
- مدت: حدود ۹۵ تا ۹۶ دقیقه، مطابق اطلاعات دو جشنواره لندن و گنت
بازیگران و سازندگان چه کسانی هستند؟
مهشاد بهرام در نقش پری و هانا مانا در نقش هانا، دو بازیگر اصلی فیلم‌اند. فرزاد کارن نیز در گروه بازیگران حضور دارد. فهرست بازیگران در معرفی جشنواره گنت با همین نام‌ها منتشر شده است.
مریم عطایی (Maryam Ataei) و حسین کشاورز (Hossein Keshavarz) نویسندگان و کارگردانان مشترک اثرند. این دو، بنا بر گزارش رسمی ساندنس، در تولید فیلم «شرایط» نیز همکاری داشته‌اند؛ اثری که در سال ۲۰۱۱ جایزه تماشاگران بخش داستانی آمریکا در ساندنس را گرفت. بنابراین «خانه دوست اینجاست» حاصل آشنایی سازندگان با سینمای مستقل و روایت زندگی زیر فشار محدودیت‌هاست.
چگونه در تهران فیلمبرداری شد؟
سازندگان در گفت‌وگوی منتشرشده توسط ساندنس توضیح داده‌اند که آشنایی با گروه تئاتر بداهه مهشاد بهرام، جرقه شکل‌گیری فیلم بود. آن‌ها می‌خواستند زندگی هنرمندانی را نشان دهند که میل به خلق‌کردن و باهم‌بودن را، حتی در شرایط دشوار، کنار نمی‌گذارند.
عطایی گفته است فیلم بدون گرفتن مجوز ساخته شد. کشاورز نیز از محدودیت تعداد برداشت‌ها در خیابان و ضرورت اعتماد اعضای گروه به یکدیگر سخن گفته است. گزارش یورونیوز، بر پایه گفت‌وگوی خبرگزاری فرانسه با کارگردانان، استفاده از تجهیزات کوچک و گروه محدود را از روش‌های فیلمبرداری توصیف می‌کند. به گفته سازندگان، قطع اینترنت در مراحل پس‌تولید نیز انتقال نسخه فیلم به خارج از ایران را دشوار کرد.
این روایت، وجه سیاسی فیلم را از دل تجربه روزمره بیرون می‌آورد: آزادی پوشش، رقص و اجرای تئاتر برای شخصیت‌ها موضوع‌های انتزاعی نیستند. از نگاه تحریریه، اجبار حکومتی در پوشش و سانسور هنر، انتخاب‌های شخصی را به مسئله امنیتی تبدیل می‌کند؛ محدودیتی که با حق افراد برای تعیین شیوه زندگی و بیان هنری خود در تعارض است. این نقد متوجه سیاست‌های جمهوری اسلامی است، نه انتخاب داوطلبانه پوشش یا باور دینی شهروندان.
از ساندنس تا لندن و گنت
مسیر جشنواره‌ای فیلم از ابتدای امسال آغاز شده و حضور لندن نخستین نمایش جهانی آن نیست. سه مقطع مهم این مسیر را می‌توان چنین مرور کرد:
- ساندنس: نخستین نمایش در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۶، برابر با ۴ بهمن ۱۴۰۴؛ گروه بازیگران جایزه ویژه هیأت داوران بخش داستانی آمریکا را دریافت کرد.
- لندن: نمایش در ۱۱ اکتبر در سینمای Vue West End و نوبت دوم در ۱۳ اکتبر در BFI Southbank؛ هر دو تاریخ اکنون گذشته‌اند.
- گنت: پس از نمایش ۱۱ اکتبر، دو نوبت دیگر برای ۱۶ و ۱۷ اکتبر، برابر با ۲۴ و ۲۵ مهر، در برنامه رسمی جشنواره ثبت شده است.
این فیلم پیش‌تر در بخش غیررقابتی کارلووی واری هم نمایش داده شده بود؛ جزئیات آن حضور در گزارش جشنواره کارلووی واری و فیلم‌های ایرانی آن آمده است. حضور در یک بخش غیررقابتی را نباید با نامزدی یا دریافت جایزه همان جشنواره یکی دانست.
منتقدان چه گفته‌اند و چه زمانی می‌توان آن را دید؟
واکنش‌های منتشرشده فقط بر دشواری تولید متمرکز نیستند. کریس بوئیک در UK Film Review، رابطه دو شخصیت اصلی و همراهی بازیگران را نقطه قوت می‌داند، هرچند به کندی بعضی بخش‌های روایت اشاره می‌کند. فیلیپ بگنال در Loud and Clear نیز بر پیوند دوستی و مقاومت هنری تأکید کرده است. این‌ها ارزیابی منتقدان‌اند؛ معرفی حاضر ادعای تماشای کامل فیلم یا نقد دست‌اول آن را ندارد.
برای اکران سینمایی آمریکا، تاریخ ۴ دسامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۳ آذر ۱۴۰۵، در گزارش یورونیوز و اطلاعات عرضه فیلم آمده است. این تاریخ را نباید زمان انتشار اینترنتی یا دسترسی عمومی در ایران دانست؛ زمان قابل اتکایی برای عرضه آنلاین آن در منابع بررسی‌شده اعلام نشده است.
خانه دوست اینجاست از دل یک پرسش ساده نیرو می‌گیرد: وقتی امکان آزادانه خلق‌کردن محدود می‌شود، دوستی تا کجا می‌تواند از زندگی و هنر محافظت کند؟ شما در فیلم‌های مربوط به زندگی امروز ایران، بیشتر دنبال همین جزئیات روزمره‌اید یا روایت مستقیم رویدادهای سیاسی؟