مؤسسه حقوق بشر کانون بین‌المللی وکلا، IBAHRI، در بیانیه‌ای که برای ایمیل رسمی تحریریه آسیانیوز ایران ارسال شده، بار دیگر خواستار لغو جهانی مجازات اعدام شده است. درخواست فوری این نهاد از کشورهایی که هنوز این مجازات را حفظ کرده‌اند، توقف اجرای احکام و تبدیل حکم‌های موجود است؛ اقدامی که از نگاه آن باید راه را برای لغو قانونی اعدام باز کند.
به گزارش آسیانیوز ایران، نسخه ارسالی این اطلاعیه در ۲۵ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، به تحریریه ارائه شد. مناسبت متن، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام در ۱۰ اکتبر، برابر با ۱۸ مهر، است. بنابراین تاریخ دریافت اطلاعیه را نباید با تاریخ این مناسبت یکی گرفت.
درخواست اصلی بیانیه چیست؟
IBAHRI سه خواسته مرتبط را مطرح کرده است: پایان‌دادن به اعدام در قوانین کشورها، توقف فوری اجرای احکام تا رسیدن به آن مرحله، و تبدیل حکم اعدام کسانی که اکنون با این مجازات روبه‌رو هستند. این نهاد همچنین کشورها را به پیوستن به دومین پروتکل اختیاری میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، با هدف لغو مجازات اعدام، فراخوانده است.
این خواسته‌ها یکسان نیستند. توقف اجرا می‌تواند جان افراد در معرض اجرای حکم را حفظ کند، اما به‌خودی‌خود به معنای حذف مجازات از قانون نیست. لغو قانونی، تغییر در نظام مجازات‌هاست؛ تبدیل حکم نیز به وضعیت محکومان موجود مربوط می‌شود. بیانیه، هر سه سطح را در کنار هم قرار داده است.
مارک استیونز درباره برگشت‌ناپذیری اعدام چه می‌گوید؟
مارک استیونز، رئیس مشترک IBAHRI که در متن اطلاعیه معرفی شده، اعدام را با نظام قضایی مبتنی بر حقوق بشر و حاکمیت قانون ناسازگار می‌داند. او در این بیانیه بر برگشت‌ناپذیری این مجازات، ماهیت خشن آن و خطر کاربرد خودسرانه یا تبعیض‌آمیز تأکید کرده است. این ارزیابی، موضع اعلام‌شده او و مؤسسه است.
عکس شاخص، تصویر استیونز است که کانون بین‌المللی وکلا در معرفی او در سال ۲۰۲۲ منتشر کرده بود؛ تصویر، مربوط به یک نشست تازه درباره این اطلاعیه نیست. بخش زیر نیز از متن همان بیانیه ارسالی انتخاب شده است.
چرا حق دفاع در مرکز این بحث قرار دارد؟
بیانیه فقط به لحظه اجرای حکم نمی‌پردازد. دسترسی وکیل به موکل، فرصت و امکانات کافی برای آماده‌کردن دفاع، کمک حقوقی مؤثر و دورماندن روند دادرسی از فشار و مداخله، از محورهای مورد تأکید آن است. از نگاه این نهاد، کاستی در هر یک از این موارد در پرونده‌ای که می‌تواند به مرگ متهم منتهی شود، اهمیت مضاعف دارد.
IBAHRI همچنین توجه را به خانواده محکومان، خانواده قربانیان، کارکنان زندان و وکلایی جلب می‌کند که با این پرونده‌ها سروکار دارند. موضوع، صرفاً یک رأی روی کاغذ نیست؛ آثار انسانی و اجتماعی آن فراتر از دادگاه ادامه پیدا می‌کند. تأکید بر حقوق متهم نیز به معنای نادیده‌گرفتن رنج قربانیان یا ضرورت رسیدگی به جرم نیست؛ پرسش اصلی، چگونگی برقراری عدالت و جلوگیری از خطای جبران‌ناپذیر است.
ایران و درخواست توقف اجرای احکام
در بخش مربوط به ایران، اطلاعیه با ارجاع به اظهارات کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، نگرانی درباره اعدام‌های مرتبط با اتهام‌های امنیتی و تضمین‌های دادرسی منصفانه را مطرح کرده است. این گزارش، آن بخش را به‌عنوان موضع و ارجاع خود بیانیه بازگو می‌کند؛ آمار جزئی آن بدون دستیابی به سند اصلیِ مورد استناد، به‌عنوان رقم مستقلاً تأییدشده بازنشر نشده است.
در بیانیه مشترک دبیرکل شورای اروپا و نماینده عالی اتحادیه اروپا به مناسبت ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ نیز درخواست توقف اجرای اعدام به‌عنوان گام نخست لغو آن مطرح شده است. این هم‌سویی، نشان‌دهنده مواضع اعلام‌شده این نهادهاست و نباید با یک تصمیم الزام‌آور تازه برای همه کشورها اشتباه گرفته شود.
IBAHRI نهادی مستقل در ساختار کانون بین‌المللی وکلاست که بر حقوق بشر، استقلال دستگاه قضایی و حرفه وکالت تمرکز دارد. پیش‌تر نیز بیانیه دیگری از کانون بین‌المللی وکلا که به تحریریه ارسال شده بود در این رسانه بازتاب یافت؛ موضوع آن اطلاعیه با فراخوان کنونی درباره اعدام متفاوت بود.
محور خبر حاضر روشن است: یک نهاد حقوقی بین‌المللی، در اطلاعیه ارسالی به رسانه، خواستار توقف فوری اجرای احکام و حرکت به سوی لغو اعدام شده است. این فراخوان به معنای توقف خودکار هیچ حکم مشخصی نیست؛ تحقق آن به تصمیم‌های قانونی و اجرایی کشورها وابسته است.