نام سپیده بیرشک در خبرهای تازه دانشگاه تهران با پرسشی فراتر از یک برنامه درسی همراه شده است: نسبت فعالیت عمومی یک پژوهشگر با امکان حضور او در کلاس چیست؟ برای روشن‌شدن ماجرا، نوع همکاری او با دانشگاه و متن توضیح دانشکده ادبیات اهمیت دارد.
سپیده بیرشک کیست؟
بیرشک در حوزه فلسفه فعالیت دارد. کتاب «از متافیزیک شر تا نظام عشق» با نام او در فهرست طاقچه ثبت شده است. حضور او در گفت‌وگوی «نیهیلیسم یعنی چه؟» از برنامه پرگار نیز در معرفی برنامه و توضیح سروش دباغ، دیگر مهمان آن، آمده است؛ این سابقه، مربوط به یک گفت‌وگوی فلسفی پیشین است و نباید آن را واکنش تازه او به خبر دانشگاه دانست.
دانشکده ادبیات چه توضیحی داده است؟
به گزارش آسیانیوز ایران، بر پایه توضیح دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران که تسنیم روز یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ منتشر کرده، همکاری با بیرشک پس از دو جلسه تدریس پایان یافته و از پنجشنبه ۲۳ مهر، تدریس و ورود او به دانشگاه ممنوع شده است. ایران‌وایر نیز روز دوشنبه ۲۷ مهر این موضوع را با ارجاع به همان توضیح گزارش کرده است.
دانشکده گفته او دانشجوی پیشین این مجموعه بوده، پس از تحصیل در خارج به ایران بازگشته و تدریس یک درس به‌صورت حق‌التدریسی به او سپرده شده بود. بنابراین، عنوان دقیق در این پرونده «مدرس مدعو» است؛ معرفی او به‌عنوان عضو هیئت علمی دائمی، با اطلاعات منتشرشده سازگار نیست.
در توضیح دانشکده، نام او «زهرا بیرشک» آمده و نام شناخته‌شده رسانه‌ای‌اش «سپیده بیرشک» ذکر شده است. دانشگاه می‌گوید ابتدا از فعالیت‌های رسانه‌ای او اطلاع نداشته و پس از آگاهی از سوابق و مواضعش، همکاری را خاتمه داده است. این، دلیل اعلام‌شده دانشگاه است؛ در منابع بررسی‌شده، پاسخ مستقلی از خود بیرشک به این تصمیم در دسترس نبود.
کدام پرسش همچنان باقی است؟
از منظر آزادی دانشگاهی، پرسش اصلی این است که ارزیابی کیفیت تدریس و صلاحیت علمی چه نسبتی با حضور یک پژوهشگر در رسانه دارد. توضیح منتشرشده از دانشگاه، به‌جای ارائه ارزیابی مشخصی از دو جلسه درس، بر سابقه و مواضع بیرون از کلاس تکیه دارد. مطالبه شفافیت درباره معیار تصمیم‌گیری و امکان پاسخ‌گویی مدرس، مستقل از موافقت یا مخالفت با دیدگاه‌های او، ضروری است.
این بحث پیش‌تر نیز در گزارش ابهامات قطع همکاری با استادان دانشگاه مطرح شده بود. پرونده‌های متفاوت را نباید یکی دانست؛ در مورد بیرشک، آنچه فعلاً از توضیح دانشکده برمی‌آید، پایان همکاری حق‌التدریسی همراه با منع ورود است. روشن‌شدن روایت خود او و جزئیات روند تصمیم‌گیری، برای کامل‌شدن تصویر اهمیت دارد.
تصویر شاخص، پرتره سپیده بیرشک است که در گزارش ایران‌وایر منتشر شده؛ نام عکاس در منبع ذکر نشده است. تصویر میان‌متن، نمای تاریخی پردیس دانشگاه تهران در دهه ۱۹۶۰ از مجموعه مالکیت عمومی ویکی‌مدیا کامنز است و رویداد تازه مربوط به بیرشک را نشان نمی‌دهد.
به نظر شما دانشگاه چگونه باید مرز میان ارزیابی علمی و فعالیت رسانه‌ای مدرس را روشن کند؟