دو نقطه دور از هم در خلیج فارس، دوباره نام نفتکش‌ها را به خبرهای امنیتی آورده‌اند: غرب بخا در عمان و جنوب‌شرقی الفاو در عراق. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا از اصابت پرتابه‌های ناشناس به دو نفتکش خبر داده؛ خدمه هر دو کشتی سالم گزارش شده‌اند و آتش نفتکش نزدیک عمان خاموش شده است. در این دو اطلاعیه، عامل حملات معرفی نشده است.
اهمیت خبر فقط در شمار شناورها نیست. یکی از حوادث نزدیک تنگه هرمز رخ داده و دیگری در شمال خلیج فارس؛ بنابراین نباید هر دو را یک انفجار، در یک محل یا با یک علت اثبات‌شده تصور کرد. این گزارش آسیانیوز ایران، اطلاعیه‌های تازه را کنار زمینه امنیتی آبراه می‌گذارد، بدون آنکه از یک برخورد دریایی، زمان حمله نظامی بعدی را پیش‌بینی کند.
نفتکش نزدیک عمان؛ آتش خاموش شده است
در هشدار شماره ۱۷۹ مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، زمان حادثه ساعت ۱:۴۵ بامداد چهارشنبه ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۹ مهر ۱۴۰۵، ثبت شده است؛ یعنی ساعت ۵:۱۵ صبح به وقت تهران. محل، ۱۱ مایل دریایی غرب بخا (Bukha) در عمان اعلام شده است.
بر اساس گزارش مقام‌های محلی که این مرکز نقل کرده، برخورد پرتابه به نفتکش موجب آتش‌سوزی شد، اما آتش مهار شده و کشتی در لنگر قرار دارد. در زمان اطلاعیه، همه خدمه سالم بودند و اثر زیست‌محیطی گزارش نشده بود. خبرگزاری آناتولی نیز چهارشنبه همین جزئیات را با انتساب به مرکز بریتانیایی منتشر کرد. این عبارت با «اثبات نبود هرگونه آسیب در آینده» فرق دارد؛ وضعیت ثبت‌شده، مربوط به زمان گزارش است.
نفتکش نزدیک الفاو؛ حادثه‌ای جدا با گزارش دیرهنگام
هشدار شماره ۱۸۰ به رویدادی دیگر مربوط است: ساعت ۱۸:۳۰ سه‌شنبه ۲۰ اکتبر، برابر با ۲۸ مهر، در ۳۰ مایل دریایی جنوب‌شرقی الفاو (Al Faw) عراق. این ساعت در تهران ۲۲ همان شب است. فرمانده نفتکش از اصابت پرتابه‌ای ناشناس خبر داده؛ خدمه سالم و خسارت یا اثر زیست‌محیطی گزارش نشده است.
UKMTO صریحاً می‌گوید گزارش این حادثه با تأخیر دریافت شده است. پس بزرگ‌تر بودن شماره اطلاعیه، به معنی دیرتر رخ‌دادن حادثه نیست. خواندن تاریخ وقوع، در کنار تاریخ انتشار، جلوی یک اشتباه رایج را می‌گیرد: شمردن خبرهای بازنشرشده به‌عنوان حمله‌ای تازه در هر ساعت.
پرتابه ناشناس، تأیید انفجار مین نیست
در گزارش ۲۱ اکتبر رسانه تخصصی دریانوردی جی‌کپتن (gCaptain)، این دو حادثه نیز جداگانه بررسی شده‌اند. نکته تعیین‌کننده در متن اطلاعیه‌ها، همان نامشخص‌بودن پرتابه است؛ از این واژه نمی‌توان نوع سلاح، مبدأ شلیک یا هویت مهاجم را استخراج کرد. نام و پرچم دو نفتکش نیز در این هشدارها ذکر نشده است.
در زمینه‌ای جدا، مرکز مشترک اطلاعات دریایی (JMIC) در گزارش ۱۸ اکتبر، برابر با ۲۶ مهر، به ادعای نیروی دریایی سپاه درباره برخورد دو ابرنفتکش با مین در روز قبل اشاره کرده و نوشته بود شواهد تأییدکننده‌ای برای آن ادعا وجود ندارد. این ارزیابی، مربوط به همان ادعای مشخص است؛ نه اثبات نبود خطر مین در تمام آبراه و نه تشخیص علت دو حادثه ۲۰ و ۲۱ اکتبر.
نقد ادعاهای سپاه، دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: ادعای نظامی باید با سند مستقل سنجیده شود، نه با تکرار و بزرگ‌کردن واژه‌ها. در مقابل، نسبت‌دادن خودکار هر حادثه تازه به سپاه هم جای تحقیق را نمی‌گیرد. مسئولیت این دو برخورد هنوز در اطلاعیه‌های مورد بررسی تعیین نشده است.
خطر برای کشتیرانی چه معنایی دارد؟
در همان ارزیابی ۱۸ اکتبر JMIC، سطح تهدید تنگه هرمز «شدید» و سطح تهدید خلیج فارس «قابل‌توجه» توصیف شده بود. تاریخ این ارزیابی مهم است: آن را نباید اطلاعیه‌ای صادرشده در صبح امروز یا نتیجه تحقیق درباره دو برخورد اخیر معرفی کرد. بااین‌حال، قرارگرفتن حوادث در دو بخش متفاوت آبراه، نشان می‌دهد نگرانی خواننده نباید فقط به یک نقطه روی نقشه محدود بماند.
برای مردم، موضوع فراتر از رقابت روایت‌های نظامی است: جان دریانوردان، سلامت دریا و قابل‌پیش‌بینی‌بودن تجارت اهمیت دارد. خاموش‌شدن آتش و سالم‌بودن خدمه خبرهای امیدوارکننده‌اند، اما جای پاسخ روشن درباره علت حادثه را نمی‌گیرند. در عین حال، این اطلاعیه‌ها به‌تنهایی سند تعطیلی کامل مسیر یا آغاز قریب‌الوقوع حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی نیستند.
برای مقایسه با رویدادی متفاوت در ابتدای ماه، گزارش آتش‌سوزی نفتکش در ۹ مهر را بخوانید؛ آن حادثه را نباید با دو گزارش فعلی یکی دانست. تا روشن‌شدن نتیجه بررسی‌ها، پرسش‌های اصلی همان‌اند: کدام کشتی‌ها، چه میزان خسارت و با مسئولیت چه کسی؟ شما کدام بخش از اطلاع‌رسانی درباره امنیت خلیج فارس را نیازمند شفافیت بیشتری می‌دانید؟
عکس شاخص، آرشیوی از پایانه نفتی بصره در سال ۲۰۰۹ و اثر دارل مونتگمری از ارتش آمریکا است؛ صحنه دو حادثه اخیر نیست. تصویر میان‌متن، خلاصه گرافیکی تحریریه از اطلاعیه‌هاست.