«آسیانیوز ایران»؛ سرویس اقتصادی: عدد «۵۰ لیتر اضافه» در نگاه اول شبیه خبر خوش است؛ اما این بار صحبت از بنزین ارزان‌تر نیست. گزارش‌های منتشرشده در جمعه اول آبان ۱۴۰۵، برابر با ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، از قرار گرفتن ۵۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۱۰ هزار تومان روی کارت شخصی خودروها در چند استان خبر می‌دهند. خرید کامل همین مقدار، ۵۰۰ هزار تومان هزینه دارد. تغییر اصلی، انتقال امکان خرید بنزین نرخ سوم به کارت شخصی و محدود شدن اتکا به کارت اضطراری جایگاه است؛ تغییری که بدون دسترسی آسان به کارت، می‌تواند برای مردم دردسر تازه بسازد.
پنج استان اعلام‌شده کدام‌اند؟
نورنیوز در گزارش اول آبان نام خراسان رضوی، کردستان، اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی را آورده است. شهرآرانیوز نیز امروز به نقل از خبرآنلاین، همین پنج استان را در گزارش اجرای طرح ذکر کرده است. این گزارش‌ها را نباید به معنای اجرای یکسان و بی‌استثنای تمام جزئیات در سراسر ایران دانست. مبنای عمل راننده، اطلاعیه شرکت پخش منطقه و شرایط اعلام‌شده برای همان محل است.
در اطلاعیه شماره سه شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی خراسان رضوی، که متن آن در رسانه‌های محلی بازتاب یافته، امکان استفاده از نرخ سوم با کارت شخصی از ابتدای آبان توضیح داده شده است. اعلام مشابهی از شرکت پخش هرمزگان نیز انتشار یافته؛ بنابراین عنوان «پنج استان» در گزارش‌های امروز، لزوماً فهرست کامل همه مناطق مشمول طرح نیست.
۵۰ لیتر تازه، چقدر خرج دارد؟
در الگوی اعلام‌شده برای خودروهای سواری شخصی مشمول سهمیه، ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان باقی می‌ماند و ۵۰ لیتر نرخ سوم با قیمت ۱۰ هزار تومان به امکان سوخت‌گیری با کارت اضافه می‌شود. برای این گروه، مجموع ظرفیت اعلامی به ۱۶۰ لیتر می‌رسد؛ نه ۱۶۰ لیتر بنزین ارزان.
- ۶۰ لیتر نرخ اول: ۹۰ هزار تومان.
- ۵۰ لیتر نرخ دوم: ۱۵۰ هزار تومان.
- ۵۰ لیتر نرخ سوم: ۵۰۰ هزار تومان.
حاصل محاسبه، برای کسی که تمام این ۱۶۰ لیتر را مصرف کند، ۷۴۰ هزار تومان است. این محاسبه به معنای افزایش تازه قیمت هر سه سهمیه در اول آبان نیست؛ تفاوت میان «قیمت سوخت» و «کارتی که اجازه خرید می‌دهد» باید روشن بماند. عنوان افزایش سهمیه، به‌تنهایی چیزی درباره کاهش فشار بر بودجه خانوار نمی‌گوید.
کارت جایگاه حذف می‌شود؛ تکلیف مردم بدون کارت چیست؟
گزارش‌های امروز از جمع‌آوری کارت‌های اضطراری در استان‌های یادشده سخن می‌گویند؛ بااین‌حال توضیحات محلی پیش از اجرا، جزئیات مهمی داشته است. شهرآرانیوز در گزارش ۲۹ مهر، از قول روابط عمومی شرکت پخش خراسان رضوی نوشته بود کارت‌های اضطراری برای موارد خاص، از جمله خودروهای امدادی و افرادی که درخواست کارت داده‌اند اما هنوز آن را تحویل نگرفته‌اند، باقی می‌ماند. این توضیح را هم نباید بدون اطلاعیه تازه به همه استان‌ها تعمیم داد.
پرسش روشن از مسئولان این است: راننده‌ای که کارت او گم شده، خراب شده یا هنوز صادر نشده، دقیقاً کجا و با چه مدرکی سوخت بگیرد؟ پاسخ باید پیش از محدود کردن کارت جایگاه، عمومی و قابل اجرا باشد؛ نه اینکه مردم پاسخ را در صف پمپ‌بنزین پیدا کنند.
فاصله وعده صدور آنی تا تجربه شهروندان
گزارش میدانی مریم ذوالفقاری منظری در شهرآرانیوز، منتشرشده در ۳۰ مهر، از گلایه شهروندان مشهدی درباره تکمیل ظرفیت دریافت کارت و انتخاب شهرهای دیگر برای تحویل آن خبر می‌دهد. یکی از مصاحبه‌شوندگان که راننده تاکسی اینترنتی معرفی شده، نگران از دست رفتن یک روز کار برای پیگیری کارت بوده است. این روایت، گزارش آن رسانه است و مصاحبه مستقل «آسیانیوز ایران» نیست.
در همان گزارش، مهدی مجرمی، مسئول روابط عمومی شرکت پخش خراسان رضوی، میان ارسال پستی و صدور آنی تفاوت گذاشته است: انتظار ۴۰ تا ۴۵ روزه را مربوط به مسیر پستی دانسته و گفته در روش آنی، زمان مراجعه با پیامک و متناسب با ظرفیت روزانه اعلام می‌شود. او همچنین از افزایش ظرفیت و ساعت کار مرکز مشهد خبر داده است. این پاسخ مهم است، اما معیار نهایی، امکان دریافت واقعی کارت بدون سفر پرهزینه و اتلاف روز کاری است.
پیش‌تر در گزارش وعده صدور یک‌روزه کارت سوخت نیز بر تسهیل دسترسی تأکید شده بود. اکنون باید نتیجه آن وعده را با تجربه متقاضیان سنجید، نه صرفاً تعداد مراکز اعلام‌شده.
هزینه اجرای تصمیم نباید بر دوش مردم بیفتد
کنترل توزیع سوخت، مسئولیت دولت است؛ ولی انتقال هزینه ضعف اجرا به شهروندان، پاسخ قابل قبولی نیست. دولت و شرکت پخش در ساختار جمهوری اسلامی باید برای افراد فاقد کارت، مسافران، خرابی سامانه و نیازهای اضطراری راه‌حل روشن ارائه کنند. محدودیت، پیش از فراهم شدن جایگزین قابل دسترس، می‌تواند رفت‌وآمد ضروری و درآمد رانندگان را مختل کند.
از نگاه آسیانیوز ایران، معیار ارزیابی این طرح فقط کاهش استفاده از کارت جایگاه نیست؛ زمان انتظار مردم، هزینه دریافت کارت و امکان سوخت‌گیری در شرایط اضطراری نیز باید شفاف گزارش شود. عکس شاخص این گزارش، نمای آرشیوی جایگاه پارسین در آزادراه کرج–قزوین در سال ۲۰۱۷، اثر فرهاد محمدی مجد، و عکس میان‌متن، جایگاهی در مراغه در سال ۲۰۱۰، اثر ایوب فارابی اصل است؛ این تصاویر، مستند اجرای طرح امروز نیستند.
اگر امروز برای دریافت کارت یا سوخت‌گیری با محدودیت روبه‌رو شده‌اید، تجربه خود را همراه نام شهر و زمان مراجعه بنویسید؛ بدون انتشار شماره کارت، پلاک یا اطلاعات شخصی.