یک تکه فسیل کوچک‌تر از یک میلی‌متر می‌تواند تاریخ بزرگی را به پرسش بکشد. موزه تاریخ طبیعی لندن در گزارش تازه خود در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۷ آبان، توضیح داده است که بررسی دوباره «رینیوگناتا هیرستی» (Rhyniognatha hirsti)، پشتوانه استفاده از این نمونه برای تعیین قدمت حشرات بالدار را سست کرده است. موضوع، کشف یک حشره تازه نیست؛ بازخوانی مدرکی قدیمی است که سال‌ها در پژوهش‌های تکاملی نقش داشت.
به گزارش آسیانیوز ایران، مقاله اصلی این بررسی در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه «ساینتیفیک ریپورتس» (Scientific Reports) منتشر شده بود. بنابراین تاریخ اطلاع‌رسانی تازه موزه را نباید با تاریخ انتشار پژوهش یکی گرفت.
چرا این فسیل کوچک مهم شد؟
این نمونه از نهشته‌های «راینی چرت» در اسکاتلند به دست آمده و حدود ۴۰۸ میلیون سال قدمت دارد. آنچه باقی مانده، سر کامل و بال‌های یک حشره نیست؛ بخش کوچکی از ساختارهای دهانی یک بندپاست. در سال ۲۰۰۴، برداشتی از شکل آرواره‌های آن، نمونه را به شاهدی برای حضور بسیار کهن حشرات بالدار تبدیل کرد.
اهمیت ماجرا فقط نام‌گذاری یک جانور نبود. وقتی فسیلی به یک گروه نسبت داده می‌شود، سن آن می‌تواند حداقل قدمت آن گروه را در محاسبات تکاملی تعیین کند؛ شبیه نشانه‌ای روی خط زمان. اگر انتساب جانور درست نباشد، جای همان نشانه نیز نیازمند بازنگری می‌شود.
بررسی تازه چه چیزی را تغییر داده است؟
گروه پژوهشی با میکروسکوپ کانفوکال، ساختارهای ظریف نمونه را دوباره بررسی کرده است. این روش به جدا دیدن لایه‌ها و جزئیاتی کمک می‌کند که در تصویری تخت ممکن است روی هم بیفتند. نویسندگان گزارش می‌کنند شواهد لازم برای وجود ساختار آرواره‌ای مورد انتظار در گروه مورد بحث حشرات را نیافته‌اند؛ در نتیجه، جای دادن مطمئن فسیل در آن گروه پشتیبانی نمی‌شود.
اما پژوهش یک پاسخ قطعی جایگزین هم ارائه نمی‌کند: هویت دقیق این بندپا همچنان روشن نیست. نبود شواهد کافی برای حشره بودن، خودبه‌خود اثبات نمی‌کند که نمونه حتماً متعلق به یک صدپاست.
آیا حشرات ۸۰ میلیون سال دیرتر پرواز کردند؟
تعبیر دقیق‌تر این است که کنار گذاشتن این نمونه از جایگاه یک شاهد قابل اتکا، می‌تواند حداقل سن مبتنی بر شواهد فسیلی برای حشرات بالدار را حدود ۸۰ میلیون سال به زمان نزدیک‌تری منتقل کند. این با تعیین لحظه واقعی پیدایش پرواز فرق دارد. قدیمی‌ترین مدرک شناخته‌شده، لزوماً نخستین موجودی نیست که یک ویژگی را داشته است.
پس نمی‌توان نتیجه گرفت پژوهشگران زمان دقیق نخستین پرواز را پیدا کرده‌اند. نتیجه مهم، احتیاط در استفاده از یک فسیل بحث‌برانگیز برای تنظیم خط زمان تکامل است؛ نتیجه‌ای محدودتر، اما از نظر علمی معنادار.
تردید درباره رینیوگناتا سابقه داشت
کارولین هاوگ و یواخیم هاوگ (Carolin Haug و Joachim T. Haug) در پژوهشی مستقل در سال ۲۰۱۷ در نشریه «پیرجی» (PeerJ)، نسبت دادن این نمونه به حشرات پرنده را به چالش کشیده و احتمال تعلق آن به هزارپایان را مطرح کرده بودند. بررسی ۲۰۲۶، در عین تضعیف انتساب به حشرات، شواهد آن تفسیر جایگزین را نیز قطعی نمی‌داند. تفاوت این دو نتیجه، بخشی از خود خبر است.
بازگشت به نمونه‌های قدیمی در دیرینه‌شناسی اتفاقی کم‌اهمیت نیست؛ ابزار تازه یا پرسش دقیق‌تر می‌تواند معنای یک یافته پیشین را تغییر دهد. گزارش بررسی سرطان در استخوان یک دایناسور نیز نمونه دیگری از خواندن اطلاعات تازه از بقایای کهن است.
جمع‌بندی؛ یک شاهد کمتر، یک پرسش باز
رینیوگناتا هنوز فسیلی ارزشمند است، اما ارزشمند بودن با مناسب بودن برای تعیین قدمت یک گروه یکی نیست. گزارش تازه، بیش از آنکه تاریخ نهایی پرواز حشرات را اعلام کند، نشان می‌دهد چرا باید میان سن فسیل، هویت جانور و زمان پیدایش یک ویژگی تفاوت گذاشت. شما کدام بخش این معمای علمی را جالب‌تر می‌دانید؟ در کادر نظرهای پایان مطلب بنویسید.
پرسش‌های رایج: