گاهی یک روز در تقویم، چند در متفاوت به گذشته باز می‌کند: در یکی، نمایندگان مجلس درباره پایان یک دودمان بحث می‌کنند؛ در دیگری، شاعری متولد می‌شود که عمر کوتاهش مانع ماندگاری شعرش نشد. شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، از همین روزهاست.
به گزارش آسیانیوز ایران، روزشمار امروز از دو سالگرد ایرانی آغاز می‌شود و به ادبیات، تاریخ اندیشه، هنر نمایش و زندگی شهری می‌رسد. سالگردهای خورشیدیِ ۹ آبان را از مناسبت‌های ۳۱ اکتبر جدا می‌کنیم؛ برابر بودن دو تاریخ در امسال، قاعده‌ای برای تمام سال‌های گذشته نیست.
۹ آبان ۱۳۰۴؛ پایان قاجاریه در مجلس، پیش از تصمیم مجلس مؤسسان
یکصد و یک سال پیش، مجلس شورای ملی در جلسه ۹ آبان ۱۳۰۴ پایان سلطنت قاجاریه را اعلام کرد و اداره موقت حکومت را، در چارچوب قانون اساسی و قوانین کشور، به رضاخان پهلوی سپرد. متن مذاکرات نشست ۲۱۱، هم پیشنهاد و هم بحث‌های موافقان و مخالفان را نگه داشته است؛ سندی که نشان می‌دهد پشت یک جمله کوتاه در کتاب تاریخ، چه گفت‌وگوی سیاسی مفصلی وجود داشته است.
دانشنامه ایرانیکا نیز پایان سلطنت قاجار را در ۳۱ اکتبر ۱۹۲۵ ثبت کرده، اما انتخاب رضاشاه در مجلس مؤسسان را رویدادی در دسامبر همان سال می‌داند. بنابراین، تصمیم ۹ آبان، انتخاب بعدی پادشاه و مراسم تاج‌گذاری را نباید یک واقعه واحد با یک تاریخ دانست.
از جمله محورهای بحث، حدود اختیار مجلس و چگونگی تغییر قانون اساسی بود. همین تفاوت میان مراحل حقوقی و سیاسی، خواندن صورت مذاکرات را جذاب می‌کند: تاریخ فقط نتیجه رأی‌گیری نیست؛ پرسش‌ها و مخالفت‌هایی هم هست که پیش از اعلام نتیجه مطرح شده‌اند. این روز یکی از گره‌گاه‌های گذار از قاجاریه به دوره پهلوی است، نه خلاصه تمام آن فرایند.
۹ آبان ۱۳۳۹؛ زادروز شاهزاده رضا پهلوی
شاهزاده رضا پهلوی (Reza Pahlavi) در ۹ آبان ۱۳۳۹، برابر با ۳۱ اکتبر ۱۹۶۰، در تهران به دنیا آمد. زندگی‌نامه رسمی او و وب‌سایت شهبانو فرح پهلوی این تاریخ را ثبت کرده‌اند. فرزند محمدرضاشاه و شهبانو فرح، امروز ۶۶ساله می‌شود؛ زادروزی که برای بسیاری از ایرانیان با حافظه تاریخ معاصر و سال‌های تبعید خانواده پهلوی پیوند دارد.
او در نوجوانی برای آموزش خلبانی به آمریکا رفت و تحولات سال ۱۳۵۷ مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. رضا پهلوی در دهه‌های بعد به یکی از چهره‌های شناخته‌شده مخالف جمهوری اسلامی تبدیل شد. در معرفی رسمی دیدگاه‌هایش، بر جدایی دین از حکومت، حقوق شهروندی و انتخاب آزاد نظام سیاسی تأکید شده است.
در مرور یک زادروز، لازم نیست زندگی فرد را به چند لقب یا شعار تقلیل دهیم. می‌توان از همان تاریخ تولد به سراغ اسناد، سخنرانی‌ها و مسیر زندگی رفت و میان شرح زندگی، مواضع خود فرد و ارزیابی تاریخی فاصله گذاشت. حساب اینستاگرامی که وب‌سایت رسمی او معرفی می‌کند، @officialrezapahlavi است؛ این اشاره، نقل یک پیام تازه تولد یا ادعای برگزاری مراسم امروز نیست.
۳۱ اکتبر ۱۷۹۵؛ جان کیتس، عمر کوتاه و ماندگاری بلند شعر
جان کیتس (John Keats)، شاعر انگلیسی دوره رمانتیک، در ۳۱ اکتبر ۱۷۹۵ در لندن متولد شد. پیش از آنکه شعر همه زندگی‌اش شود، آموزش پزشکی دید و در ۱۸۱۶ مجوز داروسازی گرفت. اما راهی که نام او را ماندگار کرد، از بیمارستان به جهان واژه‌ها می‌رسید.
زندگی ادبی کیتس طولانی نبود. نخستین مجموعه شعرش در ۱۸۱۷ منتشر شد و تنها چند سال بعد، در ۱۸۲۱ و در ۲۵سالگی، در رم درگذشت. با این حال، آثاری مانند «قصیده‌ای برای بلبل» (Ode to a Nightingale) و «قصیده‌ای بر یک گلدان یونانی» (Ode on a Grecian Urn) هنوز از شعرهای شناخته‌شده زبان انگلیسی‌اند.
در زادروز او می‌توان به‌جای مسابقه بر سر حفظ تاریخ‌ها، چند دقیقه به یک شعر فرصت داد. طبیعت، زیبایی و گذر زمان در شعرش فقط منظره نیستند؛ راهی‌اند برای فکرکردن به چیزهایی که می‌مانند و زندگی‌هایی که کوتاه‌تر از انتظار ما تمام می‌شوند. تاریخ ادبیات گاهی با همین چند صفحه، از فاصله دو قرن به امروز نزدیک می‌شود.
۳۱ اکتبر ۱۵۱۷؛ نامه لوتر و تصویری که از سند مشهورتر شد
سالگرد سنتی آغاز اصلاح دینی در اروپا با نام مارتین لوتر (Martin Luther) و ۹۵ گزاره او پیوند خورده است. موزه تاریخ آلمان و کتابخانه دانشگاه لندن، ارسال نامه او به اسقف اعظم ماینتس، همراه با نقد فروش آمرزش‌نامه، را در ۳۱ اکتبر ۱۵۱۷ توضیح می‌دهند.
اما تصویر مشهور مردی که با چکش، نوشته‌ها را بر در کلیسا می‌کوبد، به همان اندازه بی‌اختلاف نیست. پژوهش‌های تاریخی درباره نصب نوشته‌ها و شکل دقیق آن اختلاف دارند. پس بهتر است میان نامه و متن موجود، و صحنه نمایشی‌ای که بعدها در نقاشی‌ها و روایت‌ها تکرار شد، تفاوت بگذاریم.
چاپ و گردش جزوه‌ها به گسترش این بحث کمک کرد و اختلافی دانشگاهی و دینی به تحولی بسیار بزرگ‌تر بدل شد. تاریخ ۳۱ اکتبر در این بخش، سالگرد متعارف ثبت‌شده در منابع تاریخی است؛ آن را تبدیل تازه و محاسبه‌شده‌ای از تقویم ژولینی به گریگوری معرفی نمی‌کنیم. جذابیت ماجرا همین است: گاهی برای فهم گذشته، باید از تصویر آشنا یک قدم فاصله گرفت.
۳۱ اکتبر ۱۹۲۶؛ صد سال از درگذشت هری هودینی
هری هودینی (Harry Houdini)، هنرمند نامدار شعبده و رهایی از بند، در ۳۱ اکتبر ۱۹۲۶ درگذشت. امروز صدمین سالگرد مرگ اوست. مرکز هری رنسوم دانشگاه تگزاس، مجموعه‌ای گسترده از نامه‌ها، عکس‌ها، پوسترها و اسناد حرفه‌ای او را نگهداری می‌کند؛ مدارکی که پشت چهره مشهور صحنه، یک کارنامه پرکار را نشان می‌دهند.
هودینی با نمایش فرار از دستبند و محفظه‌های بسته شهرت یافت. مرگ او در بیمارستان دیترویت، بر اثر التهاب صفاق ناشی از پارگی آپاندیس، رخ داد؛ نه هنگام اجرای نمایشی که در آن نتوانسته باشد از بند رها شود. درباره نقش ضربه‌هایی که پیش‌تر به شکمش وارد شده بود، روایت‌ها و پرسش‌هایی وجود دارد و رابطه علت‌ومعلولی آن را نباید بی‌تردید بازگفت.
نام هودینی هنوز برای توصیف یک فرار دشوار به کار می‌رود، اما آرشیو زندگی‌اش یادآوری می‌کند که پشت شگفتی صحنه، تمرین، طراحی و مهارت ارتباط با تماشاگر قرار داشت. ماندگاری او فقط حاصل راز یک ترفند نیست؛ حاصل ساختن انتظاری است که هنوز تماشاگر را کنجکاو می‌کند.
۳۱ اکتبر؛ روز جهانی شهرها و پرسشی درباره خانه
از سال ۲۰۱۴، ۳۱ اکتبر به عنوان روز جهانی شهرها گرامی داشته می‌شود. سازمان ملل این روز را فرصتی برای همکاری درباره شهرنشینی و کیفیت زندگی شهری می‌داند. موضوع اعلام‌شده برنامه جهانی ۲۰۲۶ در فوژو چین، بازآفرینی شهر و مسکن مناسب برای همه است.
این مناسبت، روزشمار را از گذشته به خیابان‌های امروز برمی‌گرداند. شهر فقط ساختمان و بزرگراه نیست؛ جایی است که باید بتوان در آن خانه‌ای امن داشت، به خدمات رسید و بدون حذف‌شدن از محله زندگی کرد. بازآفرینی شهری وقتی معنا دارد که بهبود فضا، ساکنان فعلی را از همان فضایی که بهتر شده بیرون نراند.
برای ادامه این سفر کوتاه، تقویم تاریخ ۸ آبان؛ از قیصر امین‌پور تا اورسن ولز را نیز بخوانید. کدام رویداد امروز شما را به خواندن بیشتر ترغیب کرد؟ می‌توانید دیدگاهتان را بدون درج اطلاعات شخصی در بخش نظرات بنویسید.
پرسش‌های رایج: