در اتاق‌هایی که عکس همکاران کشته‌شده بر دیوارهایشان مانده، روزنامه‌نگاران کارتن‌ها را می‌بندند. خبرنگاران رویترز (Reuters) این صحنه را روز جمعه در دفتر یکی از شناخته‌شده‌ترین رسانه‌های مستقل روسیه دیده‌اند؛ جایی که قرار است به‌زودی چراغ‌هایش خاموش شود.
به گزارش آسیانیوز ایران، روزنامه «نووایا گازتا» (Новая газета / Novaya Gazeta، به معنی «روزنامه نو») در بیانیه ۸ آبان، برابر با ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام کرد فعالیت تحریریه‌اش در روسیه را پایان می‌دهد. تاریخ اعلام‌شده برای خاموش‌کردن سرورها و ترک دفتر، ۱۸ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۹ نوامبر ۲۰۲۶ است؛ بنابراین این تاریخ هنوز در پیش است.
چرا نووایا گازتا به این نقطه رسید؟
تحریریه عنوان کوتاه و تلخ «ما را کشتند» را برای بیانیه‌اش انتخاب کرده است. به روایت روزنامه، هم‌زمان با دریافت اخطار تخلیه دفتر، امکان دریافت کمک مالی خوانندگان نیز قطع شد. مدیران نووایا گازتا این دو اتفاق را ادامه فشار نهادهای حکومتی و امنیتی روسیه می‌دانند؛ فشاری که به گفته آنان، امکان ادامه کار را از تحریریه گرفته است.
عفو بین‌الملل (Amnesty International) در واکنش خود، تعطیلی این رسانه را ضربه‌ای سنگین به آزادی مطبوعات در روسیه توصیف کرده است. این سازمان همچنین یادآوری می‌کند که در ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ (۴ سپتامبر ۲۰۲۶)، کل تحریریه مشمول برچسب «عامل خارجی» شد و در ۲۳ مهر (۱۵ اکتبر) نیز خانه سردبیر تفتیش شد.
رویترز در گزارش ۸ آبان خود نوشت مقام‌های روسیه در آن زمان واکنش فوری نشان نداده بودند. این گزارش همچنین به موضع پیشین کرملین اشاره کرد که سانسور در شرایط رویارویی با غرب بر سر اوکراین را ضروری می‌داند.
سه تفاوت مهم در خبر تعطیلی
- این خبر تکرار تعلیق انتشار در سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) نیست. تحریریه پس از آن وقفه، در سال‌های بعد دوباره محتوای آنلاین تولید کرد و دفتر مسکو را نگه داشت؛ خبر تازه به پایان فعالیت‌های باقیمانده مربوط است.
- تاریخ اعلام با تاریخ پایان کار فرق دارد. تصمیم روز ۸ آبان اعلام شده، اما زمان ترک دفتر ۱۸ آبان تعیین شده است. برنامه انتشار یک شماره پایانی هم اعلام شده است.
- «نووایا گازتا اروپا» (Novaya Gazeta Europe) رسانه‌ای جداست. به گزارش رویترز، این مجموعه مستقر در لتونی را شماری از کارکنان سابق راه انداخته‌اند و فعالیتش ادامه خواهد داشت؛ اعلام اخیر به معنای تعطیلی آن نیست.
بیش از سه دهه روزنامه‌نگاری؛ از افشاگری تا نوبل
بیش از سه دهه از آغاز کار نووایا گازتا می‌گذرد. گزارشگران بدون مرز (Reporters Without Borders / RSF) از آن به‌عنوان یکی از نمادهای روزنامه‌نگاری مستقل روسیه یاد کرده است؛ رسانه‌ای که در طول فعالیتش شش روزنامه‌نگار و همکار آن به قتل رسیدند، از جمله آنا پولیتکوفسکایا (Anna Politkovskaya)، روزنامه‌نگار تحقیقی که در سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶) کشته شد.
دیمیتری موراتوف (Дмитрий Муратов / Dmitry Muratov)، از بنیان‌گذاران و سردبیر پیشین این روزنامه، در سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱) همراه با ماریا رسا (Maria Ressa) جایزه صلح نوبل را برای دفاع از آزادی بیان دریافت کرد. این جایزه به دو روزنامه‌نگار تعلق گرفت، نه به خود روزنامه؛ اما نام نووایا گازتا را برای بسیاری از مخاطبان جهان آشناتر کرد.
تحریریه هنوز کار می‌کند؛ آینده روشن نیست
سرگئی سوکولوف (Sergey Sokolov)، سردبیر کنونی، در گفت‌وگو با رسانه «بِرِگ» (Bereg) که ترجمه آن در مدوزا (Meduza) منتشر شده، گفته است اعضای تحریریه هم‌زمان با جمع‌کردن وسایل، همچنان مطلب و محتوای ویدئویی تولید می‌کنند. به گفته او، مسئله فقط جابه‌جایی میز و صندلی نیست: کتاب‌ها، اسناد، یادگارهای خوانندگان و موزه مربوط به پولیتکوفسکایا نیز باید از ساختمان خارج شوند.
سوکولوف احتمال تلاش برای راه‌اندازی دوباره را منتفی ندانسته، اما هیچ زمان مشخصی برای آن نداده است. بنابراین نه می‌توان وعده بازگشت زودهنگام داد و نه از این گفت‌وگو نتیجه گرفت که راه هر شکل دیگری از ادامه کار برای همیشه بسته است.
چرا این خبر برای خواننده ایرانی هم مهم است؟
در شاخص آزادی مطبوعات سال ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) گزارشگران بدون مرز، روسیه در رتبه ۱۷۲ و ایران در رتبه ۱۷۷ از میان ۱۸۰ کشور قرار دارند. این رتبه‌بندی به معنای یکسان‌بودن تمام شرایط دو کشور نیست؛ اما نشان می‌دهد بحث دسترسی به رسانه مستقل، مسئله‌ای دور از تجربه مخاطب ایرانی نیست.
اهمیت تعطیلی یک تحریریه فقط در حذف یک نام از فهرست رسانه‌ها خلاصه نمی‌شود. وقتی خبرنگاران، شبکه منابع و حافظه حرفه‌ای یک روزنامه پراکنده می‌شوند، امکان پیگیری مستمر فساد و پرسیدن سؤال از صاحبان قدرت هم محدودتر می‌شود. هزینه چنین فقدانی را فقط کارکنان روزنامه نمی‌پردازند؛ خواننده نیز یکی از راه‌های شناخت واقعیت را از دست می‌دهد.
به نظر شما، از دست رفتن یک رسانه مستقل چه اثری بر زندگی روزمره و حق دانستن مردم می‌گذارد؟