آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
سوختی که در مرز برگردانده می‌شود، پیش از هر چیز یک پرسش برای راننده دارد: چه چیزی در این محموله با معیارها سازگار نبوده است؟ خبر تازه از هرات عدد بزرگی دارد، اما پاسخ فنی این پرسش هنوز در گزارش‌های منتشرشده دیده نمی‌شود.
خبرگزاری دولتی باختر روز یکشنبه ۱۰ عقرب ۱۴۰۵، برابر با ۱۰ آبان و اول نوامبر ۲۰۲۶، به نقل از مفتی محمد یوسف سعیدی، سخنگوی مقام ولایت هرات، از بازگرداندن حدود یک‌هزار و ۹۹۰ تانکر تیل بی‌کیفیت در هفت ماه گذشته از گمرک اسلام‌قلعه خبر داد. آژانس مستقل پژواک نیز همین آمار را با استناد به خبرنامه ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات گزارش کرده است.
چه چیزی اعلام شده و چه چیزی نه؟
در گزارش‌های باختر و پژواک، مقصد بازگشت «کشور صادرکننده» عنوان شده است. اسلام‌قلعه گذرگاه مرزی افغانستان با ایران است، اما عبور یک محموله از خاک ایران به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که آن سوخت در پالایشگاه ایرانی تولید شده است. همچنین واژه «تیل» یا مواد نفتی را نمی‌توان بدون تفکیک محموله‌ها، معادل بنزین گرفت.
این دو گزارش، سهم بنزین و گازوئیل، حجم یا وزن محموله‌ها، نام تولیدکنندگان، روش نمونه‌برداری و مقادیر اندازه‌گیری‌شده را ارائه نکرده‌اند. هفت ماه نیز بازه اعلام‌شده مقام‌های محلی است؛ روز آغاز و پایان آن مشخص نشده است. بنابراین آمار فعلی، ادعای رسمی درباره رد محموله‌هاست، نه نتیجه یک ارزیابی مستقل و عمومی از کیفیت سوخت.
سوخت نامناسب چگونه به موتر و هوا آسیب می‌رساند؟
نگرانی فنی بی‌پایه نیست. اداره اطلاعات انرژی آمریکا (U.S. Energy Information Administration؛ ای‌آی‌اِی، EIA) توضیح می‌دهد که احتراق کنترل‌نشده یا «ناک» می‌تواند به موتور آسیب بزند. اکتان باید با نیاز موتور سازگار باشد؛ سامانه بسیاری از موتورهای جدید با عقب‌انداختن زمان جرقه از ناک جلوگیری می‌کند، اما این محافظت می‌تواند با کاهش بازده همراه شود. بااین‌حال، پایین‌بودن اکتان همین محموله‌های برگشتی هنوز اثبات نشده است.
موضوع آلودگی نیز سازوکار مشخص دارد. طبق گزارش فنی سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (U.S. Environmental Protection Agency؛ ای‌پی‌اِی، EPA)، گوگرد سوخت می‌تواند کارایی کاتالیست را در کاهش آلاینده‌های خروجی پایین بیاورد. این توضیح علمی، دلیل اهمیت کنترل گوگرد است؛ نه مدرکی که نشان دهد تمام بنزین ایران غیراستاندارد است یا سهم مشخصی از آلودگی یک شهر، حاصل این محموله‌ها بوده است.
پرسش جدی از نهادهای مسئول جمهوری اسلامی
مسئله امروز، دسترسی به داده‌های تازه و قابل بررسی است. تسنیم در گزارش نشست خبری ۱۲ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۴ اکتبر ۲۰۲۶، از قول فرزانه انصاری، رئیس سازمان ملی استاندارد ایران، نوشت نتایج پایش کیفیت بنزین به‌صورت محرمانه به نهادهای بالادستی ارسال می‌شود. در روایت نورنیوز از اظهارات او، بر نمونه‌برداری مستمر و نداشتن مشکل در استانداردهای بررسی‌شده نیز تأکید شده است. این موضع عمومی درباره سوخت ایران است، نه پاسخ به آمار تازه هرات.
اطمینان‌دادن بدون انتشار جدول نتایج، امکان ارزیابی مستقل را فراهم نمی‌کند. مردم حق دارند بدانند سوختی که می‌خرند از نظر اکتان، گوگرد و دیگر شاخص‌ها چه وضعی دارد. نهادهای جمهوری اسلامی باید نتایج قابل بررسی را منتشر کنند؛ مقام‌های طالبان نیز باید برای هر محموله مردود، علت و سند آزمایش ارائه دهند. پاسخگویی با عدد بزرگ یا تکذیب کلی جایگزین نمی‌شود.
برای مرور پیشینه، گزارش آذر ۱۴۰۲ درباره بازگرداندن محموله‌هایی از مرز فراه را نیز می‌توانید بخوانید؛ آن خبر، آمار و رویدادی جدا از گزارش امروز هرات است.
برای شما هنگام سوخت‌گیری، اطلاع از کدام شاخص کیفیت مهم‌تر است؟