سفر مارتا شهبازی برای دریافت جایزه‌ای علمی، به آخرین سفر او تبدیل شد. این زیست‌شناس اسپانیایی ایرانی‌تبار که در کمبریج روی نخستین مراحل رشد انسان کار می‌کرد، از جان‌باختگان سانحه قطار اسپانیا بود؛ خبری که پس از چند روز بی‌خبری، اکنون نهادهای علمی محل فعالیتش تأیید کرده‌اند.
به گزارش آسیانیوز ایران، مؤسسه سلول‌های بنیادی کمبریج در صفحه رسمی مارتا شهبازی اعلام کرده است که او در حادثه ریلی ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۶ آبان ۱۴۰۵، در اسپانیا جان باخته است. آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای تحقیقات پزشکی بریتانیا نیز تأیید کرده که قطار حامل او نزدیک اوردا، در استان تولدو، با قطاری دیگر برخورد کرده است.
مارتا شهبازی که بود؟
مارتا شهبازی آلونسو، با نام لاتین Marta Shahbazi Alonso و نام پژوهشی Marta N. Shahbazi، زیست‌شناسی متولد لئون اسپانیا بود. رسانه اسپانیایی کادنا سر سن او را ۴۱ سال اعلام کرده و گزارش پیشین ال‌پائیس نیز از پدر ایرانی او نوشته است. بنابراین تعبیر دقیق‌تر برای معرفی او، «پژوهشگر اسپانیایی ایرانی‌تبار» است.
زندگینامه رسمی آزمایشگاهش نشان می‌دهد که دوره دکتری را در مرکز ملی تحقیقات سرطان اسپانیا گذراند؛ جایی که رابطه ساختارهای درون‌سلولی با اتصال سلول‌ها و هویت سلول‌های بنیادی پوست را بررسی می‌کرد. سپس برای پژوهش پسادکتری درباره رشد رویان پستانداران به دانشگاه کمبریج پیوست و در سال ۲۰۲۰ فعالیت خود را در آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی آغاز کرد.
او در این مرکز سرپرست یک گروه پژوهشی در بخش زیست‌شناسی سلولی بود و با مؤسسه سلول‌های بنیادی کمبریج نیز همکاری دانشگاهی داشت. اهمیت کارش به پرسشی بنیادی برمی‌گشت: سلول‌های نخستین رویان چگونه هویت‌های متفاوت پیدا می‌کنند و در زمان و جای درست کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؟
پژوهشی درباره نخستین روزهای رشد انسان
بر اساس معرفی رسمی کمبریج، گروه شهبازی به‌ویژه مرحله لانه‌گزینی را مطالعه می‌کرد؛ زمانی که رویان در دیواره رحم جای می‌گیرد و سازمان اولیه بدن شکل می‌گیرد. پژوهشگران این گروه می‌کوشیدند بفهمند تغییر در شمار کروموزوم‌ها چگونه بر رشد اثر می‌گذارد و رویان در چه شرایطی می‌تواند با بعضی خطاهای سلولی سازگار شود.
این توضیح درباره موضوع پژوهش اوست، نه ادعای کشف درمانی آماده یا تضمین درمان ناباروری. کمبریج در پیام یادبود خود، هم نقش علمی شهبازی در شناخت رشد اولیه انسان و هم روحیه همکاری او را برجسته کرده است.
جایزه‌ای که برای دریافتش راهی اسپانیا شد
وب‌سایت رسمی گروه شهبازی در اطلاعیه ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۱ شهریور ۱۴۰۵، اعلام کرده بود که انجمن زیست‌شناسی تکوینی اسپانیا، با نام اختصاری SEBD، جایزه خوزه لوئیس گومس‌اسکارمتا سال ۲۰۲۶ را برای مشارکت او در مطالعه رشد اولیه انسان به وی اختصاص داده است. قرار بود جایزه در کنگره این انجمن در ال‌رومپیدو، استان اوئلوا، از ۲۸ تا ۳۰ اکتبر اهدا شود.
گزارش‌های منتشرشده در یکم نوامبر، برابر با ۱۰ آبان، تأیید درگذشت او را پوشش داده‌اند؛ تاریخ خود سانحه چهار روز پیش از آن است. دولت اسپانیا نیز برای روزهای ۲۹ تا ۳۱ اکتبر عزای رسمی اعلام کرده بود؛ تعیین علت فنی و مسئولیت حادثه را نباید با تأیید هویت قربانیان یکی گرفت.
برای نگاهی به بازنمایی زندگی پژوهشگران این حوزه در رسانه‌های ایران، نقد سریال «ذهن زیبا» درباره حسین بهاروند را نیز می‌توانید بخوانید؛ این مطلب پیشین، منبع خبر درگذشت شهبازی نیست.
به نظر شما رسانه‌ها چگونه می‌توانند دستاوردهای پژوهشگران ایرانی‌تبار را پیش از چنین خبرهای تلخی بیشتر معرفی کنند؟
تحریریهٔ «آسیانیوز ایران» درگذشت مارتا شهبازی را به خانواده، دوستان و همکاران او تسلیت می‌گوید.