با شروع گلودرد یا سرفه، گاهی نخستین پیشنهاد اطرافیان نام یک آنتیبیوتیک است؛ دارویی که از نسخه قبلی باقی مانده یا برای فرد دیگری جواب داده است. اما پاسخ کوتاه راهنمای مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، CDC، روشن است: آنتیبیوتیک سرماخوردگی و آنفلوانزای ویروسی را درمان نمیکند. هشدار تازه درباره مصرف این داروها در ایران، فرصتی برای مرور همین تفاوت مهم است.
هشدار تازه درباره ایران چه میگوید؟
نورنیوز در گزارش ۲۳ آبان ۱۴۰۵ از برنامه تلویزیونی «کشیک سلامت»، به نقل از قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، نوشته است ایران در میان کشورهای با مصرف بالای آنتیبیوتیک قرار دارد. او مصرف نامناسب، ضعف نظارت و ضرورت همکاری بخشهای بهداشت، کشاورزی و محیطزیست را مطرح کرده است. این گزارش، نقل سخنان یک مقام مسئول است؛ داده خام مقایسه کشورها در بررسی حاضر در دسترس نبود و رتبهای مستقل برای ایران محاسبه نشده است.
آسیانیوز ایران پیشتر نیز هشدار مصرف آنتیبیوتیک در آذر ۱۴۰۳ را پوشش داده بود. آمار و گوینده آن خبر با گزارش تازه یکسان نیستند؛ کنار هم گذاشتن عددهای متفاوت بدون شناخت روش اندازهگیری، روند معتبر نمیسازد.
میکروب مقاوم میشود، نه بدن بیمار
سازمان جهانی بهداشت، WHO، مقاومت ضدمیکروبی را وضعیتی توضیح میدهد که عوامل بیماریزا دیگر به داروها پاسخ نمیدهند. در مورد آنتیبیوتیک، موضوع مقاومت باکتریهاست؛ نه اینکه بدن به دارو «عادت» کرده باشد. پیامد میتواند درمان دشوارتر، طولانیترشدن بیماری و افزایش هزینه مراقبت باشد.
در برگه اطلاعات این سازمان، بهروزشده در ژوئیه ۲۰۲۶، مصرف نامناسب و بیشازحد از عوامل مهم تشدید مقاومت شمرده شده است. بااینحال، مسئله فقط رفتار بیمار نیست: تشخیص بهموقع، کنترل عفونت، آب و بهداشت مناسب و دسترسی به داروی باکیفیت هم اهمیت دارند. تحلیل این گزارش آن است که هشدار عمومی بدون نظارت بر تجویز و عرضه، بار مسئولیت را ناعادلانه فقط بر دوش مردم میگذارد.

چه چیزهایی دلیل کافی برای مصرف نیست؟
- سرماخوردگی یا آنفلوانزا، بهخودیخود دلیل مصرف آنتیبیوتیک نیست.
- رنگ زرد یا سبز ترشحات، بهتنهایی نیاز به این دارو را ثابت نمیکند.
- تجویز برای یک عضو خانواده، نسخه مناسب فرد دیگر نیست.
این نکات از راهنمای CDC به معنای بینیازی همه بیماران از معاینه نیست. تشخیص نوع عفونت و انتخاب درمان به وضعیت هر فرد وابسته است؛ برخی عفونتهای باکتریایی به آنتیبیوتیک نیاز دارند.
اگر دارو تجویز شده، چه کنیم؟
- نام دارو، مقدار و مدت مصرف را با پزشک یا داروساز روشن کنید.
- آن را دقیقاً مطابق دستور تجویز مصرف کنید؛ برنامه درمان را خودسرانه تغییر ندهید.
- دارو را با دیگری تقسیم نکنید و باقیمانده را برای بیماری بعدی کنار نگذارید.
- در صورت عارضه یا ابهام، از متخصص مسئول درمان راهنمایی بگیرید.
مصرف بیدلیل میتواند عارضه ایجاد کند، بیآنکه بیماری ویروسی را بهتر کند. هدف، ترساندن از دارویی ضروری نیست؛ حفظ اثر آن برای زمانی است که واقعاً لازم است. این مطلب راهنمای عمومی است، نه تشخیص یا نسخه فردی. شما هنگام دریافت نسخه، فرصت پرسیدن درباره علت و مدت مصرف دارو را دارید؟ تجربهتان را بدون انتشار اطلاعات خصوصی پزشکی در بخش نظرها بنویسید.
پرسشهای رایج: