داشتن یک آزمایش مؤثر، بهتنهایی به معنی رسیدن آن به همه زنان نیست. تازهترین گزارش سازمان جهانی بهداشت درباره سرطان دهانه رحم، درست از همین فاصله حرف میزند: فاصله میان امکان پیشگیری و دسترسی واقعی به آن.
سازمان جهانی بهداشت، WHO، در اطلاعیه ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۶ آبان ۱۴۰۵، اعلام کرده است که بر اساس برآوردهای تازه، سه نفر از هر پنج زن ۳۰ تا ۴۹ ساله در جهان هرگز برای سرطان دهانه رحم غربالگری نشدهاند. این عدد یک برآورد جهانی است و نباید آن را آمار زنان ایران دانست.
شکاف دسترسی؛ دو درصد در برابر ۳۲ درصد
طبق همان اطلاعیه، در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط فقط دو درصد زنان طی پنج سال پیش از بررسی با آزمایش اچپیوی غربالگری شدهاند؛ این سهم در کشورهای پردرآمد ۳۲ درصد بوده است. این دو درصد درباره روش HPV است، نه لزوماً مجموع همه روشهای غربالگری. اشتباهگرفتن این دو، تصویر نادرستی از دادهها میسازد.
پیام اصلی گزارش روز جهانی حذف سرطان دهانه رحم این است که انجام آزمایش باید به پیگیری و درمان بهموقع افراد نیازمند مراقبت وصل شود. گسترش خدمات بدون مسیر روشن برای نتیجه مثبت، همه مسئله را حل نمیکند.

«حذف سرطان» به چه معناست؟
در برنامه سازمان جهانی بهداشت، حذف سرطان دهانه رحم بهعنوان یک مشکل سلامت عمومی، به معنی وعده صفرشدن همه موارد در یک تاریخ مشخص نیست. صفحه ابتکار جهانی این سازمان، رسیدن و ماندن در سطح کمتر از چهار مورد جدید در هر صد هزار زن را معیار معرفی میکند.
هدفهای میانی تا سال ۲۰۳۰ با ترکیب «۹۰–۷۰–۹۰» شناخته میشوند:
- واکسیناسیون کامل ۹۰ درصد دختران علیه اچپیوی تا ۱۵سالگی.
- غربالگری ۷۰ درصد زنان با آزمایش با عملکرد بالا تا ۳۵سالگی و دوباره تا ۴۵سالگی.
- درمان ۹۰ درصد افراد دارای ضایعات پیشسرطانی و مدیریت درمان ۹۰ درصد مبتلایان به سرطان مهاجم.
این درصدها هدف سیاستگذاریاند، نه گزارش تحقق آنها در همه کشورها و نه نسخه یکسان پزشکی برای هر فرد.
نمونه نیوزیلند؛ برنامهای که هنوز موعد اجرای آن نرسیده است
یکی از نمونههایی که گزارش تازه به آن اشاره میکند، نیوزیلند است. دولت این کشور در اطلاعیه اول سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده غربالگری دهانه رحم برای همه زنان واجد شرایط از اول مارس ۲۰۲۷ رایگان خواهد شد. همان اطلاعیه، گروه سنی برنامه را ۲۵ تا ۶۹ سال معرفی میکند.
بنابراین رایگانشدن فراگیر این خدمت، در زمان انتشار گزارش حاضر هنوز یک برنامه با تاریخ اجرای آینده است؛ نباید آن را خدمت اجراشده از امروز توصیف کرد. دولت نیوزیلند هزینه مراجعه را یکی از موانع دسترسی دانسته است. این نمونه نشان میدهد بحث پیشگیری فقط درباره وجود فناوری نیست؛ هزینه و امکان مراجعه نیز اهمیت دارند.
اچپیوی، نتیجه مثبت و سرطان یک چیز نیستند
برگه اطلاعاتی سازمان جهانی بهداشت توضیح میدهد که بسیاری از عفونتهای ویروس پاپیلومای انسانی، Human papillomavirus یا HPV، بهطور طبیعی پاک میشوند. عفونت پایدار با برخی انواع پرخطر میتواند به تغییرات پیشسرطانی و سپس سرطان منجر شود. بنابراین نتیجه مثبت آزمایش بهخودیخود تشخیص سرطان نیست؛ پیگیری مناسب را کادر درمان تعیین میکند. گزارش نتیجه مثبت HPV چه چیزی را نشان میدهد؟ این تفاوت را با جزئیات بیشتری توضیح میدهد.
غربالگری برای یافتن تغییرات پیش از بروز علائم اهمیت دارد و واکسیناسیون، نیاز به غربالگری توصیهشده را از بین نمیبرد. در مقابل، خونریزی غیرمعمول، از جمله پس از یائسگی، یا درد مداوم لگن نیازمند ارزیابی پزشکی است؛ برای رسیدن نوبت معمول غربالگری منتظر نمانید. این علائم علتهای دیگری هم دارند و بهتنهایی تشخیص سرطان نیستند.
این خبر برای مخاطب ایرانی چه میگوید؟
گزارش حاضر از آسیانیوز ایران درباره یک تحول جهانی و پیام خدماتی آن است. در منابع این بررسی، آمار تازه و ملی پوشش غربالگری ایران، هزینه روز آزمایش یا دسترسی یکسان به واکسن و خدمات در همه شهرها احراز نشده؛ پس نمیتوان وضعیت نیوزیلند یا میانگین جهانی را به ایران تعمیم داد.
برای تصمیم شخصی، از پزشک، ماما یا مرکز سلامت درباره برنامه متناسب با سن و سابقه خود بپرسید. یک مسیر ساده برای گفتوگو این است:
- تاریخ و نتیجه غربالگری قبلی خود را همراه داشته باشید.
- بپرسید چه آزمایشی برای شما مناسب است و نتیجه چگونه اعلام میشود.
- از ابتدا روشن کنید در صورت نتیجه غیرطبیعی، پیگیری کجا و در چه زمانی انجام میشود.
گزارش پیشین درباره خدمات خطرسنجی و غربالگری در مراکز بهداشت یزد نمونهای محلی است؛ اطلاعات آن را نباید بدون بررسی تازه، وعده دسترسی امروز در سراسر کشور تلقی کرد. پیشگیری زمانی به زندگی مردم نزدیک میشود که مسیر مراجعه و ادامه مراقبت روشن باشد، نه فقط نام یک روز جهانی.