وقتی خرید چند قلم خوراکی ساده به محاسبه دوباره بودجه خانه نیاز پیدا میکند، وعده «تنظیم بازار» باید با نتیجهاش سنجیده شود؛ نه با تعداد بخشنامهها.
تصحیح و تکمیل، ۲۷ آبان ۱۴۰۵: در نسخه نخست، ممنوعیت تازه صادرات هر سه محصول احراز نشده بود. پس از دسترسی به نامه ۲۴ آبان سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، این بخش اصلاح شد: نامه استانی به ابلاغ وزارت جهاد درباره ممنوعیت مطلق صادرات انواع پیاز، سیبزمینی و گوجهفرنگی تا اطلاع ثانوی استناد میکند. سند مهر، آخرین وضعیت این پرونده نیست.
به گزارش آسیانیوز ایران، این سند تازه، مبنای دقیقتری برای بررسی سیاست صادراتی فراهم میکند؛ اما بهتنهایی نرخ تخممرغ، آثار اجرایی در تمام گمرکها یا میزان خسارت تولیدکنندگان را اثبات نمیکند. نرخ همگانی امروز تخممرغ بالاتر از ۷۰۰ هزار تومان برای هر شانه همچنان در این بررسی احراز نشده است.
نامه ۲۴ آبان درباره ممنوعیت صادرات چه میگوید؟
نامه شماره ۱۸/۱۸/۱۰۶۹۷ سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، مورخ ۲۴ آبان ۱۴۰۵ و خطاب به مدیران جهاد کشاورزی شهرستانهای استان، در وبسایت اتاق بازرگانی بندرعباس منتشر شده است. این نامه با امضای سیروس بشیرزاده هنگامی، سرپرست مدیریت توسعه بازرگانی، به نامه شماره ۱۳۷۲۷۵۷ همان روز از معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد استناد میکند و موضوع آن را «ممنوعیت مطلق صادرات انواع پیاز، سیبزمینی و گوجهفرنگی تا اطلاع ثانوی» میداند.
همین سند به نامه ۱۹ آبان درباره توقف صادرات گوجهفرنگی زراعی تا شروع فصل جدید برداشت نیز اشاره دارد. اصل دو نامه ملی در فایل یکصفحهای در دسترس ضمیمه نشده است. همچنین کد تعرفه، استثنای محصول گلخانهای یا تکلیف محمولههای قبلی در این صفحه مشخص نیست؛ این جزئیات را نمیتوان حدس زد.
چرا استناد تنها به بخشنامه مهر کافی نیست؟
بخشنامه گمرک مورخ ۱۳ مهر ۱۴۰۵، که نسخه آن در یک وبسایت تجاری بازنشر شده و گزارش ۱۷ مهر تسنیم نیز آن را شرح داده، از اجازه مشروط صادرات گوجه زراعی و پیاز با تأیید سیستمی وزارت جهاد در سامانه EPL خبر میداد. آن سند مربوط به مرحله قبلی مقررات است و نباید پس از نامه جدید آبان، نشاندهنده آخرین وضعیت معرفی شود.
تغییر از مجوز مشروط به ممنوعیت، نیاز به انتشار یکپارچه و روشن مقررات را جدیتر میکند. صادرکننده و تولیدکننده باید بتوانند متن کامل تصمیم جدید، دامنه اجرا و وضعیت تعهدهای قبلی را ببینند؛ اشاره به نامهای که متن کاملش منتشر نشده، پاسخ همه این پرسشها نیست.
انتقاد امروز بازار از چیست؟
اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران، در گفتوگوی منتشرشده امروز مهر، از ناهماهنگی محدودیتهای صادراتی، هزینه نهادهها، مشکل برق و نبود مشورت کافی با فعالان توزیع انتقاد کرده است. او سودآوری کشاورز و تأمین نیاز مصرفکننده را دو ضرورت همزمان میداند. این توضیح، ارزیابی یک مسئول صنفی است؛ نه اثبات مستقل تمام علتهای گرانی یا آمار خروج کالا از مرز.
در منابع بررسیشده، پاسخ مشخص وزارت جهاد کشاورزی به همین انتقاد تازه پیدا نشد. این محدودیت به معنی اثبات خودداری وزارتخانه از پاسخگویی نیست.

تخممرغ ۷۰۰ هزار تومانی؛ تاریخ عدد مهم است
رقم ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان در گزارشهای ۲۷ مهر، از جمله نورنیوز، به نقل از سید فرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، برای هر شانه در خردهفروشی آمده است. این نقلقول یک ماه قبل است، نه اندازهگیری امروز ما. وزن و مشخصات یکسان بسته در همه بازنشرها روشن نیست؛ از آن نرخ کیلویی، قیمت تمام فروشگاهها یا عبور قطعی امروز از ۷۰۰ هزار تومان استخراج نمیکنیم.
دفاع از مصرفکننده با عدد بیتاریخ ممکن نیست. برای مقایسه قیمت باید تعداد یا وزن، نوع بستهبندی، محل فروش و زمان مشاهده مشخص باشد؛ همانطور که در گزارش زماندار ارز و طلای امروز، تفاوت واحد و ساعت ثبت جدا شده است.
شیر خام نزدیک ۷۰ هزار تومان؛ کدام نرخ و از چه زمانی؟
تکمیل گزارش در ۲۷ آبان ۱۴۰۵: مهر امروز به نقل از روابط عمومی انجمن صنایع لبنی ایران گزارش داد که در جلسه کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی، نرخ توافقی هر کیلوگرم شیر خام استاندارد درب دامداری ۶۸ هزار تومان تعیین شده است. این عدد، قیمت شیر خام تحویلی دامدار است؛ نه قیمت هر لیتر شیر بستهبندی در فروشگاه.
طبق همین گزارش، اجرای نرخ مورد توافق به یک هفته پس از ابلاغ کتبی وابسته است. اصل ابلاغ و تاریخ صدور آن در بررسی ما در دسترس نبود؛ بنابراین نمیتوان اجرای نرخ را از امروز یا از یک تاریخ تقویمی حدسی قطعی دانست. هزینه حمل نیز طبق بارنامه بر عهده کارخانه گزارش شده است.
رقم حدود ۷۰ هزار تومان در گزارش ۲۳ آبان باشگاه خبرنگاران، بازنشرشده در سرپوش، به گفته ظفری درباره خرید شیر خام در بازار مربوط بود؛ آن گفته را نباید با نرخ توافقی تازه و مرحله اجرای آن یکی گرفت. برای خانوار، افزایش هزینه ماده اولیه نگرانی مهمی است، اما از این عدد بهتنهایی نمیتوان قیمت نهایی همه محصولات لبنی یا درصد افزایش یکسان آنها را محاسبه کرد.
نگاه تحریریه: هزینه بیثباتی را مردم نباید بپردازند
از نگاه آسیانیوز ایران، مدیریت اقتصادی جمهوری اسلامی را باید با توان حفظ دسترسی مردم به غذا، امکان ادامه تولید و پیشبینیپذیری تجارت سنجید. حمایت از سفره مردم و دفاع از کشاورز، دو هدف متضاد نیستند. سیاستی که امروز تولیدکننده را بیانگیزه کند، میتواند فردا عرضه را آسیبپذیرتر کند؛ همانطور که آزادسازی بدون توجه به زمان برداشت و نیاز داخل، بهخودیخود نسخه حمایت از مصرفکننده نیست.
محدودیت ناگهانی نیز میتواند قرارداد تاجر، برنامه حمل و فروش محصول فسادپذیر را گرفتار هزینه کند. این یک خطر اقتصادی قابل توضیح است، نه ادعای محاسبه خسارت تمام معاملهگران این پرونده. در یادداشت شیرین نوری درباره موانع داخلی تجارت نیز هزینه توقف کالا و نبود هماهنگی دستگاهها بررسی شده است.
- خانوار به کالای قابلخرید نیاز دارد، نه فقط وعده کاهش قیمت.
- کشاورز باید بتواند هزینه تولید و فروش آینده را برآورد کند.
- تاجر باید دامنه، زمان و شروط مقررات را پیش از تعهد تجاری بداند.
سه مطالبه روشن از تصمیمگیران
- متن کامل و بهروز مقررات هر محصول، با کد تعرفه و تاریخ اجرا، یکجا منتشر شود.
- اثر تصمیمها بر قیمت مصرفکننده و درآمد تولیدکننده با داده قابل بررسی گزارش شود.
- پیش از تغییر قواعد، نظر فعالان تولید و توزیع و وضعیت قراردادهای جاری بررسی شود.
مردم نباید هر بار هزینه آزمونوخطای اداری را با کوچکتر کردن خرید روزانه بپردازند. پاسخگویی زمانی معنا دارد که تصمیمگیر، نتیجه سیاست خود را نشان دهد؛ نه اینکه مسئولیت را میان تولیدکننده، توزیعکننده و صادرکننده دستبهدست کند.