به گزارش آسیانیوز ایران، آژانس بینالمللی انرژی در گزارش «چشمانداز جهانی انرژی ۲۰۲۶» که پنجشنبه ۱۹ نوامبر، برابر با ۲۸ آبان منتشر شد، اختلال هرمز را بزرگترین شوک عرضه انرژی توصیف کرده است. اهمیت گزارش فقط اندازه بحران نیست؛ پرسش دیگر این است که ادامه ناامنی، انتخاب خریداران انرژی را چگونه تغییر میدهد.
۲٫۸ میلیارد بشکه؛ عددی تجمعی، نه خسارت یک روز
برآورد آژانس از کاهش تجمعی عرضه نفت خاورمیانه بر اثر اختلال هرمز تا پایان اکتبر، ۲٫۸ میلیارد بشکه است. گزارش همچنین از کاهش ۶۰ میلیارد مترمکعب عرضه گاز خلیج فارس سخن میگوید. این ارقام به کل منطقه مربوطاند، نه صرفاً نفت و گاز ایران؛ عدد نفت نیز حجم عرضه ازدسترفته است، نه برآورد دلاری خسارت.
نمودار رسمی زیر، مقایسه آژانس با بحرانهای منتخب گذشته را به واحد میلیارد بشکه نشان میدهد. رنگبندی ردیف هرمز، نباید با قیمت نفت یا سهم کشورها اشتباه گرفته شود.

سناریوی کاهش وابستگی به هرمز چه شرطهایی دارد؟
در حالت «وابستگی کمتر به هرمز» یا Low Hormuz، آژانس امکان کاهش نیاز عبور نفت تا حدود ۲ میلیون بشکه در روز در ۲۰۳۵ را بررسی میکند؛ نه اینکه این اتفاق قطعی یا اکنون رخ داده باشد. نتیجه به ایجاد ظرفیت تازه مسیرهای جایگزین، افزایش عرضه بیرون منطقه و کاهش تقاضا وابسته است.
- عدد ۲ میلیون بشکه، جریان روزانه در یک سناریوی آینده است.
- عدد ۲٫۸ میلیارد بشکه، کاهش تجمعی عرضه در دوره گذشته است.
- این دو شاخص واحد زمانی و کاربرد یکسان ندارند و نباید مستقیم مقایسه شوند.
اطلاعیه رسمی انتشار گزارش، برای همین مسیر مشروط از نیاز عبور ۸٫۵ میلیون بشکه در روز در ۲۰۳۰ و کمتر از ۲ میلیون در ۲۰۳۵ سخن میگوید. تغییر مسیر خط لوله، تأمین از تولیدکنندگان دیگر و جایگزینی مصرف باید همزمان پیش بروند؛ یک پروژه بهتنهایی همه خطرها را حذف نمیکند.
چرا نفت و گاز مایع یکسان نیستند؟
گزارش برای گاز طبیعی مایع خلیج فارس، مسیر عملی دورزدن تنگه را مشابه راههای نفتی نمیبیند. این محدودیت با ناممکنبودن خرید گاز از سایر مناطق جهان یکی نیست؛ جایگزینی عرضه، مسئلهای جدا از دورزدن مسیر حمل همان محموله است.
خواندن سناریو بهعنوان پیشگویی قطعی، هم خطر بحران را بد توضیح میدهد و هم درباره سرعت جایگزینی مسیرها انتظار نادرست میسازد.
نسبت این گزارش با ایران و نشست شنژن
این گزارش محصول پژوهش آژانس است، نه خروجی مذاکره ترامپ، شی و پوتین. برای تفکیک سند سیاسی از ارزیابی بازار، تحلیل ایران پس از نشست شنژن را میتوان جدا خواند. همزمانی انتشار دو موضوع، رابطه علت و معلولی میان آنها را ثابت نمیکند.
تحلیل تحریریه: برای ایران، ارزش موقعیت جغرافیایی زمانی به منفعت پایدار مردم تبدیل میشود که با اعتماد به تجارت و امنیت حملونقل همراه باشد. تبدیل گذرگاه به ابزار فشار، میتواند انگیزه سرمایهگذاری خریداران در کاهش وابستگی را تقویت کند؛ اما هزینه، زمان و محدودیتهای فنی اجازه نمیدهد اهمیت هرمز را یکشبه پایانیافته بدانیم.
پرسشهای رایج: