آسیانیوز ایران؛ نخستین کنفرانس ملی تخصصی باغ ایرانی در شیراز، روزهای ۳۰ آبان و ۱ آذر ۱۴۰۵ در مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه جنوب برگزار شد. در کنار تاریخ و زیبایی باغ ایرانی، مهندسی آب، نسبت باغ با شهر و حفاظت از این فضاها از محورهای برنامه بودند.
در کنفرانس باغ ایرانی شیراز چه گذشت؟
نشریه معماری و ساختمان، از همکاران رویداد، تاریخ برگزاری را ۳۰ آبان و ۱ آذر اعلام کرده بود. گزارش پس از رویدادِ هنرآنلاین نیز همین بازه را ثبت کرده و از نشستهای تخصصی، نمایش و نقد دو فیلم مرتبط با معماری و ارائهای دربارهٔ «منشور شیراز» خبر داده است. برگزاری این ارائه به معنای تصویب یک منشور بینالمللی نیست.
کوروش کمالیسروستانی، رئیس مؤسسه آموزش عالی حافظ شیراز، در افتتاحیه درباره پیوند باغ و معماری در شیراز سخن گفت. برای نگهداری یک باغ تاریخی، حفاظت از عمارت کافی نیست؛ درخت، جوی و منبع آب نیز بخشی از خود اثرند.
باغ ایرانی چیست و آب در آن چه نقشی دارد؟
باغ ایرانی (Persian Garden) یک شیوه طراحی است که ساختمان، درخت، مسیر حرکت و گردش آب را در کنار هم میچیند. در الگوی شناختهشدهٔ چهارباغ، محورهای اصلی فضا را به چند بخش تقسیم میکنند. این نظم را نباید به یک نقشه یکسان برای همه باغها تقلیل داد؛ یونسکو بر سازگارشدن آن با اقلیم و زمینِ متفاوت هر باغ تأکید دارد.
در باغ ارم شیراز، پرونده ثبت جهانی به مسیرهای متقاطع، جویها و حوض مقابل عمارت اشاره میکند. حوض تصویر عمارت را منعکس میکند؛ جویها مسیر آب را میان بخشهای باغ مشخص میکنند. در شازده ماهانِ کرمان، شیب زمین باعث میشود گذر آب را در ردیف حوضها و آبنماها ببینیم. در هر دو نمونه، آنچه منظره را میسازد به شیوه هدایت آب وابسته است.
آبنماهای باغ شازده ماهان؛ عکس آرشیوی ZxxZxxZ، ویکیمدیا کامنز، CC BY-SA 4.0
کدام باغها در فهرست میراث جهانیاند؟
یونسکو در سال ۲۰۱۱ مجموعه نهگانه «باغ ایرانی» را ثبت کرد: پاسارگاد و ارم در فارس، چهلستون و فین در استان اصفهان، عباسآباد در مازندران، شازده ماهان در کرمان، دولتآباد و پهلوانپور در یزد، و اکبریه در خراسان جنوبی. این ثبت به همین مجموعه مربوط است، نه به همه باغهای تاریخی ایران.
برای بازدید یا خواندن نقشه یک باغ ایرانی، یک سؤال ساده نقطه شروع خوبی است: آب از کجا وارد میشود و از کجا میگذرد؟ همین مسیر رابطهٔ شیب، سایهٔ درخت، جای عمارت و حوض پیش روی آن را روشنتر میکند.
در آرشیو بخوانید: باغهای ایرانی و ثبت آثار ایران در یونسکو و مقرنس و نقش آن در معماری ایران.
منابع: گزارش هنرآنلاین پس از برگزاری، برنامه نشریه معماری و ساختمان و اطلاعرسانی انجمنهای علمی دانشگاه شیراز، پرونده «باغ ایرانی» و پرونده ثبت باغ ارم در مرکز میراث جهانی یونسکو. عکس شاخص: باغ ارم شیراز، Yare zaman2000، ویکیمدیا کامنز، CC BY-SA 4.0. هر دو عکس آرشیوی و برشخوردهاند و از خود کنفرانس نیستند.