یادداشت تحریریه، ۴ آبان ۱۴۰۵: این صفحه از پیش‌نویس آرشیوی اول خرداد ۱۴۰۰ بازسازی و با منابع همان مقطع مقابله شده است. تاریخ و نام گزارشگر ثبت اولیه حفظ شده‌اند. این بازخوانی نهادی، آمار جاری کرونا نیست؛ ارقام زیر به برآوردهای منتشرشده در مه ۲۰۲۱ مربوط‌اند و نباید جای داده‌های به‌روزشده بعدی استفاده شوند.
به گزارش آسیانیوز ایران، سازمان جهانی بهداشت در گزارش‌های ۲۰ و ۲۱ مه ۲۰۲۱ هشدار داد که آمار ثبت‌شده کووید۱۹ همه ابعاد تلفات همه‌گیری را نشان نمی‌دهد. برآورد اولیه این سازمان برای سال ۲۰۲۰، دست‌کم سه میلیون مرگ اضافیِ مرتبط با اثرات مستقیم و غیرمستقیم همه‌گیری بود؛ در همان سال، حدود ۱٫۸ میلیون مرگ کووید۱۹ رسماً گزارش شده بود. این دو رقم، با ادعای قطعی «سه‌برابر بودن تلفات ثبت‌شده سال ۲۰۲۰» یکسان نیستند.
«مرگ اضافی» چه تفاوتی با آمار رسمی کرونا دارد؟
مرگ‌ومیر اضافی، تفاوت تعداد کل مرگ‌های مشاهده‌شده در یک دوره با تعداد مورد انتظار در شرایط معمول است. این شاخص فقط پرونده افرادی را نمی‌شمارد که آزمایش کرونای مثبت داشته‌اند؛ اثر مستقیم بیماری و پیامدهای غیرمستقیم بحران، از جمله اختلال در دریافت خدمات درمانی، در آن بازتاب می‌یابد. بنابراین نباید تمام مرگ‌های اضافی را به‌عنوان موارد آزمایشگاهی تأییدشده کووید۱۹ معرفی کرد.
سازمان جهانی بهداشت توضیح می‌داد که روش آزمایش، ثبت علت مرگ و گزارش‌دهی کشورها متفاوت است. برخی نظام‌ها تنها مرگ در بیمارستان یا مرگ افراد دارای آزمایش مثبت را ثبت می‌کردند. ضعف ثبت احوال و اطلاعات سلامت نیز امکان مقایسه ساده ارقام کشورها را محدود می‌کرد. برآورد آماری تلاشی برای دیدن این فاصله‌ها بود، نه ادعای دسترسی به فهرست قطعی نام همه جان‌باختگان.
ورودی بیمارستان یسنیتسه اسلوونی، ۳ آوریل ۲۰۲۰؛ عکس آرشیوی از MZaplotnik با مجوز CC BY-SA 3.0. نسخه تغییراندازه‌یافته با حاشیه و واترمارک تحت همان مجوز است؛ افراد تصویر به‌عنوان بیمار یا قربانی معرفی نمی‌شوند.
عبارت «دو تا سه برابر» به کدام برآورد اشاره داشت؟
در گزارش خبرگزاری فرانسه از نشست خبری ۲۱ مه ۲۰۲۱، سمیرا اسما، معاون سازمان جهانی بهداشت در حوزه داده، درباره کل تلفات مستقیم و غیرمستقیم تا آن مقطع از احتمال دو تا سه برابر بودن نسبت به آمار گزارش‌شده سخن گفته بود. او برای آن مقطع، برآورد حدود شش تا هشت میلیون را با تأکید بر احتیاط مطرح کرد. این سخن را نباید بدون قید زمان و عدم قطعیت، به عدد قطعی سه‌برابری تبدیل کرد.
از سوی دیگر، رقم «دست‌کم سه میلیون» در برآورد اولیه به سال ۲۰۲۰ محدود بود. مقایسه آن با حدود ۱٫۸ میلیون مرگ ثبت‌شده همان سال، اختلافی نزدیک به ۱٫۲ میلیون نشان می‌دهد. نسبتِ همین دو عدد گرد‌شده حدود ۱٫۷ است، نه سه؛ با این حال چون رقم نخست یک حداقل برآوردی بود، این محاسبه هم نسبت نهایی و قطعی تلفات را تعیین نمی‌کند.
چرا تاریخ و روش محاسبه را نباید از عدد جدا کرد؟
یک رقم ممکن است مربوط به یک سال تقویمی باشد و رقم دیگر از آغاز همه‌گیری تا روز نشست خبری را پوشش دهد. گذاشتن این دو کنار هم، بدون توضیح دوره زمانی، نتیجه گمراه‌کننده می‌سازد. همین احتیاط درباره مقایسه برآورد سازمان جهانی بهداشت با مدل‌های مستقل رسانه‌ای لازم است؛ گزارش آرشیوی آسیانیوز درباره برآورد اکونومیست، به مدل دیگری مربوط بود و منبع همین عدد سازمان جهانی بهداشت نبود.
پیام مستند گزارش مه ۲۰۲۱ این بود که تلفات همه‌گیری از شمار مرگ‌های ثبت‌شده کووید۱۹ فراتر می‌رود و ثبت دقیق‌تر داده‌ها ضرورت دارد. اما عنوان اولیه این پیش‌نویس با حذف قید احتمال و مخلوط‌کردن دوره‌های زمانی، قطعیتی بیش از شواهد ایجاد می‌کرد؛ در این بازخوانی آن قطعیت اصلاح شده است.
منابع بازخوانی: گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت درباره مرگ‌ومیر اضافی در ۲۰ و ۲۱ مه ۲۰۲۱ و گزارش خبرگزاری فرانسه در ۲۱ مه ۲۰۲۱. تصویر شاخص، ورودی بیمارستان موقت OGR تورین در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۰، اثر Bbicienz با مجوز CC BY-SA 4.0 است و هیچ رقم تلفات به آن بیمارستان نسبت داده نمی‌شود.
به نظر شما رسانه‌ها برای قابل‌فهم‌کردن تفاوت «آمار ثبت‌شده» و «برآورد» چه کاری باید انجام دهند؟ دیدگاهتان را در کادر ثبت نظر پایان صفحه بنویسید.