گاهی میراث یک کشور نه در دیوارهای یک بنای تاریخی، بلکه در دانشی زنده است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. ثبت «نواد تای» (Nuad Thai)، یا ماساژ سنتی تایلندی، در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو در دسامبر ۲۰۱۹ از همین جنس بود؛ خبری درباره حفظ یک سنت، نه اعلام کشف یک درمان تازه.
یادداشت تحریریه: این متن در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ برای تکمیل آرشیو آسیانیوز ایران بازسازی شده است. تاریخ تاریخی این کد حفظ شده؛ نگارش حاضر متعلق به تحریریه است و نباید آن را گزارش نوشته‌شده در سال ۱۳۹۸ یا اثر نویسنده پیشین این کد دانست.
یونسکو چه چیزی را ثبت کرد؟
در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۹، برابر با ۲۱ آذر ۱۳۹۸، چهاردهمین نشست کمیته بین‌دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس در بوگوتا، پایتخت کلمبیا، نواد تای را وارد فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت کرد. روزنامه تایلندی «نیشن» در گزارش ۱۳ دسامبر خود این تصمیم را بازتاب داد. وزارت امور خارجه تایلند نیز در اطلاعیه‌ای که بعدتر، در ۲۰ دسامبر، منتشر کرد، تاریخ تصمیم و محل نشست را تأیید کرد.
این دومین ثبت تایلند در آن فهرست بود؛ پیش از آن، نمایش نقاب‌دار «خون» (Khon) در سال ۲۰۱۸ ثبت شده بود. اهمیت خبر برای تایلند در دیده‌شدن یک دانش فرهنگی و ضرورت انتقال آن بود. نام‌گرفتن یک سنت در چنین فهرستی با ثبت یک معبد، شهر تاریخی یا محوطه طبیعی در فهرست میراث جهانی یکسان نیست.
وات‌فو؛ پیوند آموزش با حافظه فرهنگی
مجموعه «وات‌فو» (Wat Pho) در بانکوک، یکی از مکان‌های شناخته‌شده مرتبط با آموزش ماساژ سنتی تایلندی است. سازمان گردشگری تایلند در معرفی تاریخی این مجموعه در سال ۲۰۱۴، به نقش آن در آموزش و نگهداری دانش سنتی اشاره کرده بود. از این منظر، موضوع فقط یک خدمت تجاری برای گردشگران نیست؛ بحث بر سر مهارتی است که آموزش، انتقال تجربه و استمرار اجتماعی در بقای آن نقش دارند.
برای خواننده ایرانی، مقایسه با ثبت مهارت ساختن و نواختن دوتار ایران در سال ۲۰۱۹ کمک‌کننده است: در هر دو مورد، کانون توجه دانش و عمل فرهنگی انسان‌هاست، نه صرفاً یک شیء یا ساختمان. حفاظت از چنین میراثی بدون تداوم آموزش و حضور صاحبان آن سنت، معنای محدودی خواهد داشت.
ثبت فرهنگی، تأیید همه ادعاهای درمانی نیست
باید میان دو پرسش تفاوت گذاشت: یک سنت چه جایگاهی در فرهنگ دارد، و درباره اثر پزشکی یک روش چه شواهدی وجود دارد؟ خبر ثبت نواد تای پاسخ به پرسش نخست است. از این تصمیم فرهنگی نمی‌توان نتیجه گرفت که هر ادعای تبلیغاتی درباره ماساژ، هر شیوه ارائه آن یا هر مرکز تجاری مورد تأیید پزشکی یونسکو قرار گرفته است.
معنای ماندگار خبر دسامبر ۲۰۱۹، توجه به پاسداری از یک سنت زنده است. ارزش فرهنگی را می‌توان شناخت و درباره آن نوشت، بی‌آنکه مرز میان میراث، گردشگری و ادعای درمانی را از میان برداشت.