آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
تصویر صدها مرد و زن ایرانی که با پتو و فلاسک، شب را روی آسفالتهای سرد خیابان اقدسیه میخوابند تا شانسی برای دریافت ویزای چین داشته باشند، به نمادی دردناک از یک رابطه دیپلماتیک عمیقاً نابرابر تبدیل شده است. این صحنههای تحقیرآمیز که در تضاد کامل با شعارهای پرطمطراق «شراکت راهبردی ۲۵ ساله» قرار دارد، از پاییز ۱۴۰۲ و با تعطیلی سامانه نوبتدهی آنلاین سفارت چین آغاز شد و حالا شهروندان ایرانی را مجبور کرده تا برای کوچکترین فرصت تجاری، تحصیلی یا درمانی، ساعتها در صفهای فیزیکی طاقتفرسا منتظر بمانند.
در حالی که اتباع چینی از سال ۱۳۹۸ میتوانند بدون ویزا به ایران سفر کنند، شهروند ایرانی نه تنها از این امتیاز محروم است، بلکه باید شاهد انتقال گنجینههای تاریخی کشور به موزههای چین باشد، بدون آنکه تضمینی برای بازگشت آنها یا دریافت متقابل آثار فرهنگی وجود داشته باشد. این گزارش به واکاوی ریشههای این رابطه یکطرفه و پیامدهای آن برای کرامت ملی و منافع ایران میپردازد.
ریشههای صف؛ سوءمدیریت یا سیاست عمدی؟
داستان به تعطیلی سامانه نوبتدهی آنلاین سفارت چین در پاییز ۱۴۰۲ برمیگردد. سفارت، دلیل این اقدام را «وجود رباتهای فروش نوبت و سوءاستفاده آژانسهای مسافرتی» اعلام کرد. اما سؤال اینجاست: آیا کشوری با پیشرفتهترین فناوریهای نظارتی و شناسایی در جهان، قادر به حل مشکلی به این سادگی نیست؟ به نظر میرسد این امر بیشتر یک بهانه برای ایجاد یک فیلتراسیون دستی و سختگیرانه است تا جریان متقاضیان را کنترل کند.
انگیزههای سفر ایرانیان به چین
-
تجارت
چین با مبادلات ۳۴ میلیارد دلاری، بزرگترین شریک تجاری ایران است. هزاران تاجر ایرانی برای حضور در نمایشگاههای بزرگ نیاز به ویزای دائمی دارند.
-
تحصیل
دانشگاههای برتر چین (مانند تینهوا و پکن) با شهریه نسبتا پایین و بورسیههای مختلف، برای دانشجویان ایرانی جذاب هستند.
-
درمان
هزینههای درمانی در چین نسبت به غرب پایینتر است و بیمارستانهای آن مجهز هستند.
-
گردشگری
جاذبههای تاریخی و طبیعی چین، گردشگران ایرانی را به خود جذب میکند.
رابطه یکطرفه؛ نمادهای بیاحترامی
-
ویزا
ایران به طور یکجانبه ویزا برای اتباع چینی لغو کرده، اما چین نه تنها پاسخی متقابل نداده، بلکه روند صدور ویزا را برای ایرانیان دشوارتر کرده است.
-
آثار تاریخی
ایران ۱۵۱ اثر تاریخی ارزشمند را برای یک سال (و احتمالا بیشتر) به چین فرستاده، اما در مقابل تنها یک نمایشگاه کوچک با ۸۰ اثر کماهمیتتر از چین دریافت کرده است. این امر ریسک های امنیتی و فرهنگی بزرگی دارد.
-
سکوت دیپلماتیک
علیرغم اعتراضات مکرر وزارت خارجه و انجمن دوستی ایران و چین، هیچ اقدام ملموسی از سوی طرف چینی برای بهبود شرایط انجام نشده است.
چرا چین چنین رفتاری دارد؟ (تحلیل موازنه قدرت)
این رفتار را میتوان در چارچوب «قدرت چانهزنی» تحلیل کرد. چین به خوبی میداند که:
- ایران تحت شدیدترین تحریمهاست و گزینههای محدودی برای شراکت اقتصادی دارد.
- وابستگی ایران به خرید کالا و فروش نفت به چین بسیار بالاست.
بنابراین، پکن از موضع قدرت برخورد میکند و احساس نمیکند نیاز چندانی به جلب رضایت افکار عمومی ایران دارد. این رابطه بیشتر شبیه «وابستگی» است تا «شراکت».
تبعات منفی برای ایران
-
از دست دادن عزت ملی
این تصاویر برای کرامت ملی ایران بسیار آسیب زاست.
-
اتلاف وقت و انرژی نیروی انسانی
تجار، دانشجویان و متخصصان به جای کار مولد، مجبور به ایستادن در صفهای بیپایان هستند.
-
ضرر اقتصادی
این موانع دیپلماتیک میتواند مانع از توسعه روابط تجاری و سرمایهگذاری شود.
راهحل چیست؟
-
دیپلماسی قاطع
وزارت خارجه ایران باید به صورت جدی و در بالاترین سطح، لغو ویزای متقابل را شرط ادامه هرگونه همکاری اقتصادی و فرهنگی بداند.
-
شفافیت و برونسپاری
سفارت چین میتواند فرآیند صدور ویزا را به یک مرکز معتبر برونسپاری کند تا از صفهای فیزیکی جلوگیری شود.
-
بازنگری در توافقها
ایران باید با قاطعیت بیشتری از منافع خود در قراردادهای فرهنگی (مانند انتقال آثار تاریخی) و اقتصادی دفاع کند.