آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
یک دیپلمات آمریکایی بار دیگر با اظهارنظری توهینآمیز، خشم ملتهای خاورمیانه را برانگیخت. تامس برک، سفیر دونالد ترامپ در ترکیه، در سخنانی عجیب و تحقیرآمیز مدعی شد که "چیزی به نام خاورمیانه وجود ندارد." وی در ادامه ادعاهایش را گسترش داد و گفت آنچه در این منطقه وجود دارد "فقط قبایل و روستاها" هستند و کشورهای منطقه در سال ۱۹۱۶ توسط بریتانیا و فرانسه "ساخته شدهاند." این اظهارات که از سوی یک دیپلمات بلندپایه آمریکایی بیان شده، توهینی آشکار به تاریخ کهن و هویت ملی ملتهای منطقه محسوب میشود.
سخنان برک بازتاب دهنده نگاه استعماری عمیقی است که سالهاست از سوی برخی سیاستمداران غربی نسبت به خاورمیانه اعمال میشود. نگاهی که تمدنهای چند هزارساله بینالنهرین، ایران، مصر و عثمانی را نادیده میگیرد و تاریخ منطقه را تنها به نقشهکشیهای استعمارگران تقلیل میدهد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که منطقه خاورمیانه همچنان در کانون توجهات جهانی قرار دارد و آمریکا به عنوان یکی از بازیگران اصلی، سیاستهای گستردهای را در آن دنبال میکند. این اظهارات را میتوان از چند منظر مهم تحلیل کرد:
۱. تحلیل گفتمان استعماری
-
بازتولید روایت استعماری
اظهارات برک ادامه همان گفتمان استعماری است که خاورمیانه را فاقد هویت مستقل ملی میدانست و ملتهای منطقه را "قبایل" توصیف میکرد.
-
انکار تاریخ و تمدن
با انکار موجودیت خاورمیانه، در واقع تمدنهای کهن بینالنهرین، ایران باستان، مصر فراعنه و حتی امپراتوری عثمانی نادیده گرفته میشوند.
-
تقلیل دولتسازی به نقشهکشی
توصیف کشورهای منطقه به عنوان "ساخته شده در ۱۹۱۶" نقش ملتها در شکلگیری دولتهای مدرن را نادیده میگیرد.
۲. ابعاد دیپلماتیک و سیاسی
-
شکاف در دیپلماسی آمریکا
این اظهارات نشان میدهد که حتی در سطح دیپلماتهای ارشد آمریکا، نگاه تحقیرآمیزی نسبت به منطقه وجود دارد.
-
تأثیر بر روابط آمریکا با متحدان منطقه
چنین اظهاراتی میتواند اعتماد متحدان سنتی آمریکا در منطقه را نیز خدشهدار کند.
-
اهداف سیاسی
ممکن است این سخنان بخشی از تلاش برای توجیه سیاستهای مداخلهجویانه آمریکا در منطقه باشد.
۳. پیامدهای منطقهای
-
تقویت گفتمان ضدآمریکایی
این اظهارات بهانهای به دست جریانهای منتقد آمریکا در منطقه میدهد.
-
بیداری هویتی
ممکن است باعث تقویت حس هویت ملی و منطقهای در میان کشورهای خاورمیانه شود.
-
افزایش شکاف فرهنگی
این گفتمان شکاف بین غرب و خاورمیانه را عمیقتر میکند.
۴. بررسی ادعاهای تاریخی
-
سوءاستفاده از حقایق تاریخی
اگرچه مرزهای برخی کشورهای منطقه پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی ترسیم شد، اما این به معنای "ساخته شدن" این کشورها نیست.
-
نادیده گرفتن روند دولتسازی
کشورهایی مانند ایران، مصر و ترکیه تاریخ دولتسازی مستقل و کهنی دارند.
-
تحقیر فرآیند ملتسازی
این اظهارات فرآیند پیچیده ملتسازی در کشورهای منطقه را تحقیر میکند.
۵. جمعبندی و چشمانداز
اظهارات سفیر آمریکا نه تنها نشاندهنده عمق شکاف فرهنگی بین غرب و خاورمیانه است، بلکه بیانگر ادامه همان نگاه استعماری است که سالهاست روابط بینالملل را تحت تأثیر قرار داده است. اینگونه اظهارات میتواند به چند نتیجه منجر شود:
- تقویت گفتمانهای ضدغربی در منطقه
- کاهش اعتماد به دیپلماسی آمریکا
- تقویت همگرایی منطقهای میان کشورهای خاورمیانه
- افزایش حساسیت نسبت به حفظ هویت فرهنگی و تاریخی
- این اتفاق باید زنگ خطری برای دیپلماسی آمریکا باشد که نیاز به بازنگری اساسی در نگاه خود به منطقه دارد.