آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
شب آنکارا با خبری هولناک و غیرمنتظره شکسته شد. یک هواپیمای جت کوچک حامل یکی از بالاترین مقامات نظامی لیبی، اندکی پس از برخاستن از زمین، ناگهان از صفحه رادارها محو شد. این سقوط مرموز و فاجعهبار، در حالی رخ داد که ژنرال محمد علی الحداد، رئیس ستاد کل ارتش لیبی، برای انجام دیدارهای رسمی با مقامات ترکیه به آنکارا سفر کرده بود. جت فالکون ۵۰ که او و حداقل چهار نفر از همراهانش را حمل میکرد، پس از رسیدن به ارتفاع حدود ۱۰ هزار متری، در منطقه هایمانای آنکارا، همه تماسها را از دست داد. بلافاصله پس از قطع ارتباط، زنجیرهای از اقدامات اضطراری آغاز شد. فرودگاه بینالمللی اسن بوغا به روی تمامی پروازها بسته شد تا جستجوی فوری برای یافتن سرنوشت هواپیما آغاز شود. گزارشهای اولیه از سوی مقامات ترکیه و لیبی، همگی حاکی از نگرانی عمیق از یک «سانحه هوایی» بود. وزیر دولت لیبی در امور سیاسی، به صراحت احتمال سقوط هواپیما را مطرح کرد.
در کمتر از یک ساعت، بدترین احتمال به یقین تبدیل شد. گروههای امداد و نجات ترکیه موفق به یافتن لاشه هواپیما در نزدیکی پایتخت شدند. هنوز از وضعیت سلامت سرنشینان خبری اعلام نشده است. این حادثه در شرایط حساس سیاسی و امنیتی لیبی رخ میدهد. ژنرال الحداد یکی از چهرههای کلیدی در ساختار نظامی کشور به شمار میرفت که در دورانی پرتنش مسئولیت رهبری ستاد کل ارتش را بر عهده داشت. سقوط این هواپیما نه تنها یک تراژدی انسانی است، بلکه میتواند تأثیری شوکآور بر معادلات سیاسی و امنیتی در لیبی و حتی روابط این کشور با ترکیه داشته باشد.
فاجعه در آسمان؛ روند زمانی یک سانحه سریع
این حادثه با الگویی از یک سانحه هوایی بسیار سریع رخ داده است. هواپیما در مرحله صعود اولیه و رسیدن به ارتفاع کروز (حدود ۱۰۰۰۰ متر) بوده که ناگهان همه تماسها قطع میشود. این زمانبندی—دقیقاً پس از برخاستن—حساسترین مرحله پرواز است و نشان میدهد مشکل فنی احتمالی به سرعت از کنترل خلبان خارج شده یا یک حادثه ناگهانی رخ داده است. سرعت عمل مقامات ترکیه در بستن فرودگاه، آغاز جستجو و سپس یافتن لاشه در کمتر از یک ساعت، نشان از جدیت و هماهنگی نسبتاً خوب تیمهای امدادی دارد. با این حال، ماهیت فنی فالکون ۵۰ به عنوان یک جت تجاری کوچک ولی قابل اعتماد، سوالات بیشتری درباره علت اصلی سقوط ایجاد میکند.
شخصیت محوری الحداد؛ نقش او در معادلات پیچیده لیبی
ژنرال محمد علی الحداد تنها یک مسافر نبود. او در مقام رئیس ستاد کل ارتش لیبی، یکی از ارکان اصلی ساختار نظامی این کشور بحرانزده محسوب میشد. لیبی از زمان سرنگونی قذافی، صحنه درگیری نیروهای مختلف، دولتهای موازی و مداخلات خارجی بوده است. در این میان، ارتش ملی لیبی (متعلق به دولت شرق) و نیروهای تحت حمایت ترکیه در غرب، در تقابل با یکدیگر قرار داشتهاند. سفر الحداد به ترکیه—کشوری که نقشی فعال در لیبی دارد—خود نشاندهنده تلاش برای گفتگو یا هماهنگی بود. حال، مرگ ناگهانی او میتواند خلا قدرت بزرگی در رأس هرم فرماندهی ارتش ایجاد کند و موازنه قوا را به هم بزند.
روابط لیبی و ترکیه؛ سفر رسمی در سایه بحران
هدف از سفر الحداد به آنکارا، «دیدار با مقامات ترکیه» اعلام شده است. این سفر در شرایطی انجام میشد که ترکیه یکی از بازیگران خارجی اصلی در لیبی است و از دولت وفاق ملی در طرابلس حمایت سیاسی و نظامی کرده است. از سوی دیگر، ارتش ملی لیبی (تحت فرماندهی خلیفه حفتر) که الحداد در رأس ستاد کل آن قرار داشت، عموماً رقیب نیروهای تحت حمایت ترکیه محسوب میشده. بنابراین، این سفر میتوانست نشانهای از تلاش برای کاهش تنشها یا ایجاد کانال ارتباطی جدید باشد. حال، وقوع این حادثه در خاک ترکیه و در میانه یک مأموریت دیپلماتیک، نه تنها این گفتگوها را متوقف میکند، بلکه میتواند موجب سوءظنها و اتهامات متقابل بین طرفهای درگیر در لیبی شود.
فرضیههای احتمالی؛ از نقص فنی تا عملیات خرابکارانه
در نخستین ساعات پس از سقوط، همه گزینهها باید روی میز باشد. نخستین و متداولترین فرضیه، «نقص فنی» است. سانحه در مرحله صعود، میتواند ناشی از مشکل موتور، سیستم سوخت، برق یا کنترل پرواز باشد. با این حال، وضعیت خاص مسافرین این پرواز (یک مقام عالیرتبه نظامی یک کشور درگیر جنگ) بلافاصله فرضیههای دیگری مانند «عملیات خرابکارانه» یا «ترور» را به ذهن متبادر میسازد. آیا امکان نفوذ به سیستم هواپیما یا قرار دادن ماده منفجره وجود داشته است؟ از سوی دیگر، عوامل انسانی مانند خطای خلبان یا اشتباه کنترل ترافیک هوایی نیز باید بررسی شود. پاسخ نهایی منوط به یافتههای دقیق تیمهای کارشناسی و جعبه سیاه هواپیما خواهد بود، اما سیاسی بودن این پرونده، روند بررسی را حساس و پیچیده خواهد کرد.
پیامدهای منطقهای؛ بیثباتی تازه در افق لیبی
مرگ ناگهانی رئیس ستاد کل ارتش لیبی، فارغ از علت آن، ضربهای سنگین به ثبات—هرچند شکننده—این کشور وارد میکند. این رویداد میتواند به چند شکل تأثیرگذار باشد: اول، درگیری داخلی بر سر جانشینی او در ارتش و تلاش گروههای مختلف برای نفوذ به این جایگاه کلیدی. دوم، تضعیف موقت ساختار فرماندهی و کنترل ارتش ملی لیبی، که ممکن است فرصتهایی برای رقبا ایجاد کند. سوم، تحت الشعاع قرار گرفتن هرگونه روند گفتگو یا آشتی که ممکن است این سفر در پی آن بوده است. چهارم، احتمال افزایش تنش در روابط با ترکیه در صورت مطرح شدن فرضیههای خرابکارانه. این حادثه، بار دیگر نشان میدهد که لیبی همچنان بر لبه پرتگاه بیثباتی قرار دارد و هر رویداد غیرمنتظرهای میتواند کل معادلات را بر هم بزند.