آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
فرصتی جدید برای متقاضیان خودروی وانت در کشور کلید خورد. از روز شنبه ششم دیماه، ثبتنام برای خرید اقساطی وانت آریسان در سایت ایرانخودرو آغاز شده است. این اقدام پس از مدتها انتظار، راهی برای مالکیت این خودرو با شرایط نسبتاً مشخص پیش رو گذاشته است. اما این بار، شرط اصلی برای ورود به این طرح، دارا بودن چک صیادی بنفش با وضعیت اعتباری «سفید» است. این شرط، دایره متقاضیان را به افرادی محدود میکند که سابقه مالی بینقصی در سامانه صیاد دارند و طلبکار بانکی محسوب نمیشوند. قیمت پایه وانت آریسان دوگانهسوز در این طرح، ۸۱۰ میلیون تومان تعیین شده است. این خودرو در دو رنگ سفید و خاکستری ارائه میشود و متقاضی میتواند بین خرید نقدی و دو طرح اقساطی ۲ یا ۳ ساله یکی را انتخاب کند.
اگر قصد خرید نقدی دارید، باید به نمایندگی مراجعه و کل مبلغ را یکجا پرداخت کنید. اما جذابیت اصلی این اعلامیه، امکان خرید اقساطی با پیشپرداخت حدود نصف قیمت است. رقم پیشپرداخت برای طرح ۲ ساله ۴۳۲ میلیون و برای طرح ۳ ساله ۴۳۸ میلیون تومان است. مابقی مبلغ (۴۰۵ میلیون تومان) به صورت وام به شما داده میشود که باید با چکهای ماهانه برگشت داده شود. در طرح ۲۴ ماهه، ۸ فقره چک حدوداً ۶۶.۵ میلیون تومانی و در طرح ۳۶ ماهه، ۱۲ فقره چک حدوداً ۴۹.۶ میلیون تومانی باید ارائه دهید. اما خرید اقساطی، هزینۀ اضافه هم دارد! محاسبات نشان میدهد اگر خودرو را به صورت اقساط ۲ ساله بخرید، در نهایت حدود ۱۵۴ میلیون تومان بیشتر از قیمت نقدی پرداختهاید. این رقم برای طرح ۳ ساله، به ۲۲۴ میلیون تومان میرسد که معادل ۲۷.۷ درصد اضافهپرداخت است. علاوه بر اقساط، هزینههای دیگری مانند بیمه بدنه سال اول (در زمان خرید)، بیمه سالهای بعد (به ترتیب ۱۳.۹ و ۲۷.۸ میلیون تومان) و در نهایت هزینه فک رهن پس از تسویه کامل، نیز بر عهده خریدار خواهد بود. خودرو تا آخرین قسط، در رهن ایرانخودرو باقی میماند. پس از ثبتنام و تأیید اعتبارسنجی، فرآیند تحویل خودرو آغاز میشود. شرکت وعده داده است که حداکثر تا ۳۰ روز پس از تکمیل پیشپرداخت و پرونده، خودروی شما آماده تحویل خواهد بود. این طرح تا تکمیل ظرفیت ادامه دارد.
تحلیل مالی و مقایسه هزینههای واقعی
بررسی جدول اقساط نشان میدهد که خریدار در طرح ۲۴ ماهه، در نهایت ۹۶۴.۳ میلیون تومان و در طرح ۳۶ ماهه، ۱,۰۳۴.۲ میلیون تومان پرداخت میکند. این اعداد، مابهالتفاوت قابل توجهی با قیمت نقدی ۸۱۰ میلیون تومانی دارند. این مابهالتفاوت (۱۵۴ تا ۲۲۴ میلیون تومان) در واقع بهره وام و هزینه خدمات مالی طرح است. نرخ سود ضمنی این وام در طرح ۳ ساله، سالانه حدود ۹.۲ درصد محاسبه میشود که در مقایسه با نرخ بهره بانکی معمول، رقم بالایی نیست، اما با توجه به ریسک عدم وصول چک، برای شرکت توجیهپذیر است. نکته مالی دیگر، تأثیر تورم است. در یک افق ۳ ساله، اگر نرخ تورم سالانه بالا باشد، پرداخت اقساط با پول آینده میتواند برای خریدار به صرفهتر از پرداخت نقدی امروز باشد. این یک محاسبه شخصی است که هر متقاضی باید با پیشبینی شرایط اقتصادی خود انجام دهد.
الزامات اعتباری و محدودیتهای بازار هدف
شرط اصلی چک صیادی بنفش با وضعیت سفید، این طرح را به یک «طرح اعتبارسنجیمحور» تبدیل کرده است. این سیستم که توسط بانک مرکزی مدیریت میشود، وضعیت چکهای برگشتی و تعهدات مالی افراد را رصد میکند. این شرط، دو هدف دارد:
- اول، کاهش ریسک عدم پرداخت اقساط برای ایرانخودرو. افرادی که وضعیت سفید دارند، سابقه چک برگشتی یا بدهی معوق ندارند.
- دوم، ایجاد انضباط مالی در بازار خودرو و جلوگیری از سفتهبازی و خرید با نیت فروش فوری.
با این حال، این شرط بازار هدف را به شدت محدود میکند. بسیاری از متقاضیان واقعی که ممکن است درآمد کافی داشته باشند، به دلیل یک چک برگشتی قدیمی یا مشکلات ثبتشده در سامانه صیاد، از دور رقابت خارج میشوند. این میتواند باعث شود ظرفیت طرح به سرعت تکمیل نشود.
بررسی ساختار حقوقی و تضامین
در این طرح، خودرو تا زمان تسویه کامل آخرین قسط، در رهن ایرانخودرو باقی میماند. این یعنی مالکیت قانونی کامل پس از پرداخت آخرین چک به خریدار منتقل میشود. این مکانیسم، مهمترین تضمین شرکت برای وصول طلب است. ارائه چکهای سفتهشده (چک صیادی) نیز یک سند تجاری قوی و قابل تعقیب قانونی است. اگر چکی برگشت بخورد، شرکت میتواند سریعاً از طریق مراجع قضایی اقدام کند. ترکیب رهن خودرو و چک صیادی، ریسک شرکت را به حداقل میرساند. هزینه فک رهن که پس از تسویه کامل دریافت میشود، یک هزینه اداری و حقوقی برای انتقال رسمی مالکیت است. خریدار باید این هزینه نهایی را نیز در محاسبات خود بگنجاند. عدم پرداخت آن میتواند مانع انتقال سند خودرو شود.
مقایسه با بازار آزاد و ارزش واقعی خودرو
قیمت پایه ۸۱۰ میلیون تومانی که ایرانخودرو اعلام کرده، باید با قیمت همین خودرو در بازار آزاد (بازار ثانویه) مقایسه شود. معمولاً در شرایط کنونی، قیمتهای بازار آزاد برای خودروهای داخلی، بالاتر از قیمت کارخانه است. اگر قیمت بازار آزاد آریسان به طور مثال ۱ میلیارد تومان باشد، حتی خرید اقساطی با نهایی ۱,۰۳۴ میلیون تومان (در طرح ۳ ساله) باز هم به صرفه محسوب میشود. این «صرفه» دلیل اصلی تقاضا برای چنین طرحهایی است. با این حال، این تحلیل به ثبات قیمت در بازار آزاد بستگی دارد. اگر پس از تحویل، قیمت بازار آزاد به دلیل افزایش عرضه یا تغییر سیاستها کاهش یابد، خریدار ممکن است متضرر شود. بنابراین، خرید اقساطی خودرو همیشه با ریسک نوسانات قیمتی همراه است.
چشمانداز صنعت و سیاستگذاری شرکت
اجرای این طرح میتواند نشانهای از تغییر الگوی فروش ایرانخودرو به سمت فروشهای اعتبارمحور و کنترلشده باشد. این روش، نقدینگی شرکت را افزایش میدهد (از طریق پیشپرداختهای سنگین) و در عین حال ریسک معوقه شدن مطالبات را مدیریت میکند. اگر این طرح موفقیتآمیز باشد، احتمال تعمیم آن به سایر محصولات شرکت و حتی پیروی سایر خودروسازان وجود دارد. این میتواند به تدریج بازار غیرشفاف و نقدی خودرو را به سمت یک بازار مالیشده و قاعدهمند سوق دهد. چالش آینده، تأثیر این حجم از چکهای مدتدار بر ترازنامه شرکت و سیستم بانکی است. مدیریت وصول به موقع این چکها نیازمند یک سیستم مدیریت مالی و حقوقی قوی در شرکت است. موفقیت در این مدیریت، کلید تداوم چنین طرحهایی خواهد بود.