آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
اگر در جستجوی خرید خودرویی جدید با قیمتی نسبتاً پایدار هستید، این خبر میتواند برای شما جذاب باشد. گروه خودروسازی سایپا، طرح فروش جدیدی را به مناسبت روز پدر کلید زده است. ثبتنام در این طرح، از ساعت ۱۰ صبح روز یکشنبه، ۱۴ دیماه، به صورت اینترنتی و از طریق سامانه فروش اینترنتی سایپا آغاز خواهد شد. این طرح برای عموم متقاضیان، طرح جوانی جمعیت و جایگزینی خودروهای فرسوده در نظر گرفته شده است. نکته مهم این است که عرضه خودروها در این طرح، به صورت پیشفروش و با قیمت علیالحساب انجام میشود. این یعنی شما مبلغی را از هماکنون پرداخت میکنید و خودرو را ماهها بعد تحویل میگیرید. بر اساس برنامه زمانی اعلام شده، تحویل خودروها از تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده و تا دیماه همان سال ادامه خواهد داشت. بنابراین، اگر به دنبال خرید برای مصرف شخصی با دید بلندمدت هستید، این طرح میتواند گزینهای برای بررسی باشد.
سایپا برای جبران تأخیر احتمالی در تحویل، نرخ خسارتی معادل ۲۸٪ در سال (سود مشارکت ۱۶٪ به علاوه ۱۲٪) را در نظر گرفته است. این رقم در مقایسه با برخی طرحهای قبلی، قابل توجه است. با این حال، شرکت در این طرح محدودیتها و شرایط خاص خود را دارد. از جمله این که هر کد ملی فقط مجاز به ثبت یک خودرو است و متقاضیان دارای پلاک فعال نمیتوانند ثبتنام کنند. باتوجه به استقبال گسترده از طرحهای مشابه در گذشته، کارشناسان توصیه میکنند ثبتنام را به روزهای آخر موکول نکنید، زیرا ظرفیت این طرح محدود است. در ادامه، تحلیل جامعی از شرایط، ریسکها و فرصتهای این طرح پیشفروش، بر اساس جزئیات اعلام شده ارائه میشود.
شرایط ثبتنام و محدودیتهای طرح
شرایط اعلام شده برای ثبتنام، نشاندهنده تلاش سایپا برای هدفمند کردن توزیع و جلوگیری از سفتهبازی و احتکار است. شرط «عدم داشتن پلاک فعال» برای رد افرادی است که هماکنون خودروی شخصی در اختیار دارند و هدف، توزیع خودرو میان متقاضیان واقعیتر است. محدودیت «هر کد ملی یک خودرو» نیز در همین راستا است. شرط «حداقل ۴۸ ماه از آخرین پیشفروش منجر به فاکتور در سایپا و ایرانخودرو» هم نشان میدهد که شرکت میخواه د فرصت را بین طیف وسیعتری از مردم توزیع کند و جلوی انباشت امتیاز توسط تعداد محدودی از افراد را بگیرد. ممنوعیت انتقال امتیاز و فروش حواله به صورت وکالتی، اگر به درستی اجرا شود، میتواند از ایجاد بازار ثانویه برای امتیازها جلوگیری کند. این اقدام اگر موفق باشد، خودرو را بیشتر به دست مصرفکننده نهایی میرساند. اما تجربه نشان داده که کنترل این امر در عمل بسیار دشوار است و معمولاً راههایی برای دور زدن آن پیدا میشود.
تحلیل مالی طرح: بررسی سود مشارکت، خسارت تأخیر و ریسکهای سرمایهگذاری
نرخ سود مشارکت ۱۶٪ سالانه، در شرایط فعلی اقتصاد ایران با تورم بالای ۴۰ درصدی، به معنای «سود واقعی منفی» برای خریدار است. یعنی ارزش پول شما در مدت انتظار برای تحویل خودرو، به مراتب بیش از ۱۶٪ سالانه کاهش مییابد. بنابراین، از دید سرمایهگذاری، این طرح توجیه اقتصادی ندارد. نقطه قوت مالی طرح برای خریدار، نرخ خسارت تأخیر ۲۸٪ است (۱۶٪ + ۱۲٪). این عدد نسبتاً بالاست و میتواند برای خودروساز انگیزهبخش باشد تا خودرو را به موقع تحویل دهد. با این حال، تجربه نشان داده که وصول این خسارت از خودروسازان غالباً با پیچیدگیهای اداری و قضایی همراه است و تضمینی برای پرداخت بهموقع و کامل آن وجود ندارد. بنابراین، منطق اصلی شرکت در این طرح، «قفل کردن قیمت فعلی» خودرو با پرداخت بخشی از پول است. خریدار امیدوار است که افزایش قیمت خودرو در بازار آزاد طی ۶ تا ۱۲ ماه آینده، بیشتر از کاهش ارزش پولش بر اثر تورم و سود مشارکت پایین باشد. این یک شرط بندی بر آینده بازار خودرو و تورم است.
زمانبندی تحویل (تیر تا دی ۱۴۰۵) و عدم قطعیتهای پیشرو
فاصله زمانی نسبتاً طولانی بین پیشفروش (دی ۱۴۰۴) و تحویل (تیر تا دی ۱۴۰۵) که بین ۶ تا ۱۲ ماه است، پر از عدم قطعیت است. این عدم قطعیتها شامل: نوسان قیمت ارز و مواد اولیه، تغییر احتمالی سیاستهای دولت، احتمال بروز مشکلات در زنجیره تأمین و تولید سایپا میشود. این بازه زمانی طولانی، ریسک اصلی برای خریدار است. زیرا در صورت بروز هر گونه مشکل برای خودروساز یا اقتصاد کلان، امکان تأخیرهای طولانیتر یا حتی عدم تحویل وجود دارد. تجربه سالهای گذشته پر از نمونههای مشابه است. از سوی دیگر، این زمانبندی برای سایپا یک مزیت مالی بزرگ است. شرکت مبالغ هنگفتی را از هماکنون جذب میکند و میتواند از آن برای تأمین نقدینگی، خرید مواد اولیه یا حتی سرمایهگذاریهای کوتاهمدت استفاده کند. در واقع، خریداران به نوعی به خودروساز وام ارزانقیمت میدهند.
مقایسه با طرحهای مشابه گذشته و درسهای آموخته شده
تجربه طرحهای پیشفروش گذشته در ایران (چه از سوی سایپا و چه ایرانخودرو) عمدتاً با انتقادات زیادی همراه بوده است. مهمترین این انتقادات شامل: تأخیرهای مکرر در تحویل، تغییر شرایط پس از ثبتنام (مانند حذف برخی تجهیزات)، دشواری دریافت خسارت تأخیر و کیفیت پایین خودروهای تحویلی در نهایت است. نکته کلیدی این است که در بسیاری از موارد، قیمت تمامشده خودرو در زمان تحویل، با قیمت علیالحساب اولیه تفاوت فاحشی دارد و خریداران مجبور به پرداخت مبالغ بیشتری شدهاند. همچنین، گاهی خودرو با مشخصات فنی پایینتر از آنچه در زمان پیشفروش وعده داده شده بود، تحویل مشتری شده است. این سابقه، لزوم بررسی دقیق قرارداد و شرایط عقبنشینی (انصراف) را نشان میدهد. سود انصراف ۳٪ کمتر از سود مشارکت (یعنی ۱۳٪) است، که در مقایسه با ریسکهای موجود، شاید گزینه خروج از معامله را برای برخی جذاب نکند.
توصیههای عملی برای متقاضیان و جمعبندی نهایی
۱. هدف خود را مشخص کنید
این طرح فقط برای کسانی مناسب است که نیاز واقعی به خودرو دارند و قصد نگهداری بلندمدت (حداقل ۳ تا ۴ سال) دارند. برای سفتهبازی یا سرمایهگذاری کوتاهمدت گزینه مناسبی نیست.
۲. ریسک نقدشوندگی
به یاد داشته باشید که تا زمان تحویل فیزیکی خودرو و اخذ سند، شما مالک محسوب نمیشوید و معمولاً امکان فروش حواله با مشکلات و قیمت پایینتری همراه است.
۳. مطالعه دقیق قرارداد
حتماً متن کامل قرارداد پیشفروش (که معمولاً پس از ثبتنام اولیه ارائه میشود) را با دقت بخوانید. به بندهای مربوط به خسارت تأخیر، شرایط فسخ، ضمانت اجرا و مواردی مانند «احتمال تغییر قیمت نهایی» توجه ویژه داشته باشید.
۴. تنوع بخشی
اگر مبلغی برای سرمایهگذاری دارید، بهتر است آن را در چند مسیر مختلف (نه فقط پیشفروش خودرو) توزیع کنید تا ریسک خود را کاهش دهید.
۵. بررسی وضعیت تولیدی سایپا
از خود بپرسید آیا سایپا در ماههای اخیر به تعهدات تحویل خود در طرحهای مشابه عمل کرده است؟ این میتواند شاخص خوبی برای ارزیابی اعتمادپذیری آن باشد.
جمعبندی
طرح پیشفروش سایپا یک فرصت برای قفل کردن قیمت امروز خودرو، اما با پذیرش ریسکهای قابل توجهی است. سود مشارکت پایین، نقدشوندگی مشکلدار، احتمال تأخیر در تحویل و ابهام در کیفیت نهایی محصول، از جمله این ریسکها هستند. این طرح بیشتر شبیه یک «پیشخرید با ریسک بالا» است تا یک «سرمایهگذاری مطمئن». تصمیم برای شرکت در آن باید با آگاهی کامل از این شرایط و با مدیریت صحیح انتظارات صورت گیرد.
