آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
تخممرغ، این خوراکی پرکاربرد و منبع پروتئین ارزان، دوباره در مرکز توجهات و نگرانیهای بازار قرار گرفته است. افزایش قیمت این کالای اساسی، مستقیماً بر سفره و هزینههای روزمره مردم تأثیر میگذارد. حالا یک هشدار رسمی از سوی مقام مسئول صنف طیور کشور شنیده میشود. هشداری که از افزایش احتمالی چشمگیر قیمت تخممرغ در هفتهها و ماههای پیش رو حکایت دارد. سیدفرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور کشور، با ارائه محاسبات دقیق، دو سناریوی متفاوت برای آینده قیمت تخممرغ ترسیم کرده است. این پیشبینی بر اساس قیمت تمامشده تولید و نهادههای دامی است. بر اساس اعلام وی، اگر نهاده دامی شامل ذرت، جو و کنجاله سویا با نرخ توافقی مشخصی تأمین شود، قیمت هر شانه تخممرغ به ۳۶۰ هزار تومان میرسد.
اما یک سناریوی دیگر هم وجود دارد که نتیجه آن برای مصرفکننده نگرانکننده است. اگر نهادهها با نرخ ارز آزاد تأمین شوند، قیمت هر شانه میتواند تا ۴۲۰ هزار تومان نیز افزایش یابد. این اعلام، زنگ خطری است برای متولیان بازار و تنظیمگران قیمتها. تصمیمگیری درباره نحوه تأمین نهادههای دامی، امروز به عاملی کلیدی در تعیین قیمت نهایی تخممرغ تبدیل شده است. صنعت مرغداری کشور همواره از نوسانات قیمت نهادههای وارداتی رنج برده است. وابستگی به واردات ذرت و سویا، این صنعت را در برابر نوسانات ارزی بسیار آسیبپذیر کرده است. حالا مصرفکننده نهایی در انتظار تصمیمگیریهایی است که سرنوشت قیمت این کالای اساسی را رقم میزند. آیا راهکاری برای جلوگیری از محقق شدن سناریوی حداکثری وجود خواهد داشت؟
ابستگی حیاتی به نهاده وارداتی و تهدید ارزی
صنعت طیور ایران به شدت به واردات نهادههای اصلی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا وابسته است. این وابستگی ساختاری، قیمت تمامشده تولید را گروگان نرخ ارز و قیمتهای جهانی کرده است. هر نوسانی در بازار ارز یا بازارهای جهانی غلات، مستقیماً و با کمترین تأخیر به هزینه تولید مرغداریها منتقل میشود. در شرایط کنونی که شکاف بین نرخهای ارز مختلف وجود دارد، تصمیمگیری درباره نرخ ارز ترجیحی یا آزاد برای واردات این نهادهها، به عاملی تعیینکننده تبدیل شده است. این آسیبپذیری، امنیت غذایی کشور را در بخش پروتئین حیوانی تحت تاثیر قرار داده و نیازمند برنامهریزی بلندمدت برای کاهش وابستگی است.
مکانیسم قیمتگذاری و نقش نرخ توافقی
اصطلاح «نرخ توافقی» که توسط دبیرکل فدراسیون طیور مطرح شده، به سازوکاری اشاره دارد که در آن دولت و تولیدکنندگان بر سر قیمتی برای نهادههای وارداتی به توافق میرسند. هدف این مکانیسم، کاهش فشار هزینه بر تولیدکننده و در نتیجه کنترل قیمت نهایی محصول است. اما این روش همواره با چالشهایی مانند تامین منابع ارزی، مبارزه با رانت و شفافیت در توزیع مواجه بوده است. موفقیت این طرح مستلزم مدیریت کارآمد و جلوگیری از انحراف نهادهها به بازار غیررسمی است. اگر نرخ توافقی به درستی اجرا نشود، تولیدکننده مجبور به تهیه نهاده از بازار آزاد با قیمت بسیار بالاتر میشود و این افزایش هزینه به مصرفکننده منتقل خواهد شد.
دو سناریوی قیمتی و شکاف ۶۰ هزار تومانی
ارائه دو رقم ۳۶۰ هزار و ۴۲۰ هزار تومان برای قیمت هر شانه تخممرغ، به وضوح اثر مستقیم نرخ ارز را نشان میدهد. شکاف ۶۰ هزار تومانی بین این دو سناریو، معادل افزایشی حدود ۱۶.۷ درصدی است که فشار سنگینی بر سبد هزینه خانوار وارد میکند. این پیشبینی بر مبنای محاسبات هزینهای است و نشان میدهد که حتی در سناریوی خوشبینانه (نرخ توافقی)، قیمت نسبت به گذشته افزایش چشمگیری خواهد داشت. این تحلیل به مصرفکنندگان، بازرگانان و سیاستگذاران هشدار میدهد که برای دورانی از قیمتهای بالاتر آماده باشند و لزوم مداخله هوشمندانه برای جلوگیری از سناریوی بدتر را پررنگ میکند.
تأثیر بر تورم و امنیت غذایی اقشار کمدرآمد
تخممرغ به دلیل قیمت نسبتاً پایینتر در مقایسه با سایر منابع پروتئین حیوانی مانند گوشت قرمز و مرغ، نقش مهمی در تامین پروتئین مورد نیاز اقشار کمدرآمد و متوسط جامعه دارد. افزایش قیمت آن به سطح ۴۲۰ هزار تومان برای هر شانه، میتواند این کالا را از سبد مصرفی معمول بسیاری از خانوارها خارج کند یا میزان مصرف را به شدت کاهش دهد. این موضوع نه تنها بر سلامت غذایی جامعه تأثیر منفی میگذارد، بلکه از طریق افزایش شاخص بهای کالاهای اساسی، به نرخ تورم کل دامن میزند. کنترل قیمت تخممرص، تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه یک مسئله اجتماعی و بهداشتی با ابعاد گسترده است.
راهکارهای ممکن و آینده صنعت طیور
برای عبور از این بحران قیمتی، مجموعهای از راهکارهای کوتاهمدت و بلندمدت نیاز است. در کوتاهمدت، تأمین بهموقع و شفاف نهاده با نرخ توافقی میتواند از تحقق سناریوی حداکثری جلوگیری کند. نظارت بر زنجیره توزیع و جلوگیری از احتکار و واسطهگری نیز ضروری است. اما راه حل بنیادی، کاهش وابستگی از طریق افزایش تولید داخلی نهادههاست. سرمایهگذاری در کشت ذرت و دانههای روغنی در داخل کشور، استفاده از فناوریهای جدید برای افزایش بهرهوری آب و خاک، و توسعه تحقیقات برای یافتن جایگزینهای بخشی برای کنجاله سویا، از اقدامات ضروری بلندمدت است. بدون این اقدامات، صنعت طیور و مصرفکنندگان همواره در معرض تهدید نوسانات بیرونی خواهند بود.