آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
تنشهای دیپلماتیک بین ایالات متحده و همسایه جنوبیاش، کلمبیا، به سطح جدید و بیسابقهای رسیده است. این تنشها میتواند ثبات منطقه آمریکای لاتین را تحت تاثیر قرار دهد. ماجرا از اظهارات تهدیدآمیز دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا آغاز شد. او در پاسخ به سوالی درباره امکان اقدام نظامی علیه کلمبیا، به سادگی گفت: «به نظر من که فکر خوبی است.» این جمله کوتاه اما انفجاری، موجی از نگرانی و خشم را در میان مقامات و مردم کلمبیا برانگیخت. ترامپ حتی از این هم فراتر رفت و گوستاوو پترو، رئیسجمهور کلمبیا را «مردی بیمار» خواند و او را به ارسال کوکائین به ایالات متحده متهم کرد. حالا پاسخ رسمی دولت کلمبیا از زبان وزیر امور خارجه این کشور شنیده میشود. رزا ویلاویسنسیو در یک کنفرانس خبری مهم موضع کشورش را مشخص کرد.
او اعلام کرد که کلمبیا کانالهای دیپلماتیک با آمریکا را باز نگه میدارد. این نشان میدهد دولت کلمبیا به دنبال تشدید تنش نیست و راه گفتوگو را مسدود نمیکند. اما در عین حال، وزیر خارجه کلمبیا صراحتاً ابراز نگرانی کرد. نگرانی از «رفتار تهاجمی» ایالات متحده. او حتی از عبارت قدرتمند «تجاوز» استفاده کرد و گفت کلمبیا باید برای چنین سناریویی آماده باشد. ویلاویسنسیو با اطمینان تاکید کرد که کلمبیا یک ارتش ورزیده در اختیار دارد و از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشور در برابر هرگونه تجاوزی دفاع خواهد کرد. این موضعگیری قاطع، نشاندهنده عمق آسیبپذیری و احساس تهدیدی است که اظهارات غیرمتعارف رئیسجمهور آمریکا در یک متحد سابق منطقه ایجاد کرده است. آینده روابط دو کشور در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
گفتمان تهاجمی ترامپ و اهداف احتمالی آن
اظهارات ترامپ علیه کلمبیا را میتوان در چارچوب گفتمان سیاسی خاص او تحلیل کرد.ترامپ همواره از زبانی مستقیم، تحریکآمیز و گاه توهینآمیز برای خطاب قراردادن دوست و دشمن استفاده کرده است. هدف از این گونه اظهارات میتواند چندگانه باشد: اول، انحراف توجه از مسائل داخلی یا سایر بحرانهای خارجی. دوم، تحریک پایگاه انتخاباتی خود که از گفتمان سختگیرانه علیه کشورهای آمریکای لاتین استقبال میکند. سوم، اعمال فشار حداکثری برای وادار کردن کلمبیا به تغییر سیاستهایش، به ویژه در قبال ونزوئلا (که ترامپ خواستار اقدامات سختگیرانهتر علیه آن است) یا در موضوع مبارزه با مواد مخدر. چهارم، آزمایش واکنش جامعه بینالملل و منطقه. استفاده از عبارت «فکر خوبی است» درباره حمله به یک کشور مستقل، حتی اگر به شوخی بیان شده باشد، نقض آشکار اصول بنیادین حقوق بینالملل و منشور ملل متحد است و حسابی را در منطقه باز میکند.
دگرگونی رابطه تاریخی آمریکا و کلمبیا؛ از متحد استراتژیک تا هدف تهدید
برای دههها،کلمبیا یکی از نزدیکترین و مطیعترین متحدان ایالات متحده در نیمکره غربی بود. رابطهای که حول محور «طرح کلمبیا» و جنگ با مواد مخدر و شورشیان چپگرا میچرخید و میلیاردها دلار کمک نظامی آمریکا را به همراه داشت. روی کار آمدن گوستاوو پترو، یک رئیسجمهور چپگرای سابق چریک، این دینامیک را به طور بنیادی تغییر داد. پترو خواهان بازتعریف رابطه با آمریکا بر اساس برابری، تمرکز بر مسائل اجتماعی و محیط زیست، و اتخاذ رویکردی متفاوت نسبت به ونزوئلا (با تمایل به گفتوگو) است. اظهارات ترامپ، نشاندهنده خشم عمیق محافل سنتی قدرت در واشنگتن از این استقلالطلبی جدید است. آنان ممکن است کلمبیا را «سرکش» تلقی کنند و از تهدید به عنوان ابزاری برای بازگرداندن آن به مدار واشنگتن استفاده نمایند.
واکنش حسابشده کلمبیا؛ ترکیب دیپلماسی و آمادگی دفاعی
واکنش وزیر خارجه کلمبیا،نمونهای کلاسیک از یک پاسخ دیپلماتیک متعادل و قاطع است. از یک سو، با «باز نگه داشتن کانالهای دیپلماتیک»، پیام میفرستد که به دنبال تشدید تنش نیست و درها برای گفتوگو بسته نیست. این یک حرکت عاقلانه برای جلوگیری از انزوای دیپلماتیک و دادن فضای مانور به متحدانش در منطقه است. از سوی دیگر، با هشدار درباره «رفتار تهاجمی» و «تجاوز» و تأکید بر آمادگی دفاعی، خط قرمزهای خود را به وضوح ترسیم میکند. اشاره به «ارتش ورزیده» نیز یک پیام بازدارندگی است تا هزینه هرگونه اقدام نظامی آمریکا را بالا ببرد. این موضع دووجهی نشان میدهد دولت پترو، هم میخواهد مسئولیتپذیر و معقول به نظر برسد و هم تحت فشار و تهدید، کرنش نکند. این یک راهبرد دفاعی هوشمندانه در برابر یک قدرت بسیار بزرگتر است.
پیامدهای منطقهای و واکنش احتمالی آمریکای لاتین
این بحران،میتواند نقطه عطفی در روابط آمریکای لاتین با واشنگتن باشد. بسیاری از کشورهای منطقه که از سیاستهای مداخلهجویانه گذشته آمریکا آسیب دیدهاند، احتمالاً از موضع کلمبیا حمایت خواهند کرد. سازمانهای منطقهای مانند جامعه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب (CELAC) یا اتحادیه ملل آمریکای جنوبی (UNASUR) ممکن است بیانیههای همبستگی صادر کنند. این اتفاق میتواند اتحاد غیررسمی کشورهای چپگرا و میانهروی منطقه (مانند مکزیک، برزیل، آرژانتین، شیلی) را در مقابل مداخلهگری آمریکا تقویت کند. همچنین، ممکن است نقش بازیگران خارجی مانند چین و روسیه را در آمریکای لاتین پررنگتر کند، زیرا کشورهای منطقه به دنبال تنوع بخشیدن به روابط و کاهش وابستگی به واشنگتن خواهند بود. ترامپ با این اظهارات، نه تنها کلمبیا، که کل منطقه را به چالش کشیده است.
سناریوهای آتی و چالشهای پیش رو
چند سناریو برای آینده قابل تصور است:
- سناریوی اول، تخفیف تدریجی تنش: که در آن کانالهای دیپلماتیک پشتپرده فعال شده و آمریکا با عذرخواهی یا تفسیر مجدد اظهارات ترامپ، از موضع خود عقبنشینی کند.
- سناریوی دوم، تشدید لفظی اما عدم اقدام: تنش در سطح سخنان و دیپلماسی باقی میماند، اما هیچ طرفی دست به اقدام نظامی نمیزند. آمریکا ممکن است از ابزارهای دیگر مانند تحریمهای هدفمند علیه مقامات کلمبیایی استفاده کند.
- سناریوی سوم، بحران عمیق و اقدام متقابل: در صورت تداوم تهدیدات، کلمبیا ممکن است همکاریهای امنیتی باقیمانده با آمریکا را کاهش دهد، به سازمانهای منطقهای ضدآمریکایی بپیوندد، یا همکاری با رقبای ژئوپلیتیک آمریکا را افزایش دهد.
- سناریوی چهارم، درگیری محدود (کماحتمال اما خطرناک) که میتواند از یک حادثه مرزی در ونزوئلا یا درگیری با گروههای غیرقانونی مشترک المنافع آغاز شود.
مسیر آینده به عوامل زیادی از جمله نتیجه انتخابات آینده آمریکا، ثبات دولت پترو در کلمبیا و موضع سایر قدرتهای جهانی بستگی دارد. آنچه واضح است، اینکه اعتماد بین دو کشور به شدت آسیب دیده و بازسازی آن بسیار دشوار خواهد بود.