آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
خبری که انتظارش میرفت، سرانجام امروز محقق شد. دولت مرحله جدیدی از یارانه نقدی را به حساب میلیونها خانوار ایرانی واریز کرد. مرحله 179 یارانه نقدی که مربوط به دی ماه ۱۴۰۴ است، امروز به حساب سرپرستان خانوار واریز شد. مبلغ این مرحله از یارانه، ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر است. این بدان معناست که یک خانواده چهارنفره در این دهکها، مبلغ ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان دریافت کرده است. اما برای خانوارهای دهکهای چهارم تا هفتم، این مبلغ تنها بخشی از دریافتی دی ماه است. این دهکها علاوه بر یارانه نقدی، کالابرگ الکترونیکی (یارانه معیشتی) نیز دریافت میکنند. واریز کالابرگ الکترونیکی به میزان ۳۵۰ هزار تومان به ازای هر نفر برای دهکهای چهارم تا هفتم، از روز گذشته آغاز شده بود. بنابراین، مجموع دریافتی نقدی دولت به حساب هر فرد در دهکهای چهارم تا هفتم در دی ماه، به ۶۵۰ هزار تومان (۳۰۰ هزار تومان یارانه + ۳۵۰ هزار تومان کالابرگ) میرسد. این اقدامات حمایتی در حالی انجام میشود که تورم و افزایش قیمتها فشار زیادی بر معیشت خانوارها وارد کرده است. در ادامه جزئیات بیشتری از این واریزها ارائه میشود.
تحلیل سبد حمایتی دی ماه؛ ترکیب یارانه نقدی و کالابرگ الکترونیکی
دولت در دی ماه یک سبد حمایتی دو لایه برای خانوارها در نظر گرفته است.
-
لایه اول (همگانی)
یارانه نقدی با مبلغ متفاوت برای همه دهکهای مشمول (۴۰۰ هزار تومان برای دهکهای ۱-۳ و ۳۰۰ هزار تومان برای دهکهای ۴-۹).
-
لایه دوم (هدفمند)
کالابرگ الکترونیکی معیشتی فقط برای دهکهای ۴-۷ به مبلغ ۳۵۰ هزار تومان.
این مدل نشان میدهد دولت سعی دارد حمایت خود را بر اساس شدت نیاز تنظیم کند. دهکهای اول تا سوم با دریافت ۴۰۰ هزار تومان، بالاترین نرخ یارانه را میگیرند. دهکهای چهارم تا هفتم با دریافت مجموع ۶۵۰ هزار تومان، بیشترین حجم کل حمایت نقدی را دریافت میکنند. دهکهای هشتم و نهم فقط یارانه پایه ۳۰۰ هزار تومانی را میگیرند. این تفکیک، تلاشی برای عدالت توزیعی نسبی در تخصیص منابع محدود است.
فرآیند و زمانبندی واریز؛ چرا دهکها در زمانهای متفاوت دریافت میکنند؟
این زمانبندی احتمالاً به دلایل فنی و مدیریت تراکنشهای بانکی است. انجام همزمان واریز برای نزدیک به ۷۰ میلیون نفر (با احتساب تکراری) میتواند سیستم بانکی را با اختلال مواجه کند. همچنین، تفکیک دهکها نیازمند پردازش اطلاعات و تطبیق حسابها است. این زمانبندیها هرچند ممکن است برای برخی باعث سردرگمی شود، اما از نظر عملیاتی اجتنابناپذیر به نظر میرسد. اطلاعرسانی شفاف درباره زمان واریز هر گروه، میتواند این سردرگمی را کاهش دهد.
تأثیر اقتصادی بر خانوارها و قدرت خرید
با فرض میانگین ۳.۵ نفر در هر خانوار، یک خانواده در دهکهای ۴-۷ حدود ۲,۲۷۵,۰۰۰ تومان (۶۵۰ هزار × ۳.۵) و یک خانواده در دهکهای ۸-۹ حدود ۱,۰۵۰,۰۰۰ تومان (۳۰۰ هزار × ۳.۵) در دی ماه دریافت کردهاند. این مبالغ در برابر نرخ تورم نقطهبهنقطه نزدیک به ۴۰ درصدی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، قدرت خرید محدودی ایجاد میکند. این پرداختها عمدتاً نقش کمک هزینه جبران بخشی از فشار تورم را دارد، نه تأمین کننده کلیه هزینههای زندگی. برای خانوارهای کمدرآمدتر، این مبالغ سهم مهمی از هزینههای خوراک و حملونقل را پوشش میدهد، اما برای خانوارهای با هزینههای ثابت بالا (اجاره، قبضها) تأثیر کمتری دارد.
شفافیت و اطلاعرسانی؛ کاهش ابهام و جلوگیری از شایعات
یکی از نکات مثبت، شفافیت نسبی در اعلام مبالغ و زمان واریز است. مشخص بودن اینکه هر دهک چه مبلغی و در چه تاریخی دریافت میکند، به کاهش ابهام، اضطراب و شایعات در فضای مجازی کمک میکند. شهروندان میدانند چه انتظاری داشته باشند و در صورت عدم واریز به موقع، میتوانند پیگیری کنند. همچنین، تفکیک یارانه نقدی و کالابرگ باعث میشود مردم دریافتی خود را به درستی محاسبه کنند. این شفافیت باید ادامه یابد و حتی با ارسال پیامک اطلاعرسانی شخصی برای هر خانوار درباره مبلغ و تاریخ واریز، تکمیل شود.
نگاهی به آینده؛ تداوم، اصلاح یا جایگزینی؟
سؤال کلیدی این است که این مدل پرداختهای نقدی و کالابرگی تا چه زمانی و با چه کیفیتی ادامه خواهد یافت؟ با توجه به کسری بودجه دولت و فشار تورمی نقدینگی تزریق شده، ادامه این روش در بلندمدت پایدار نیست. احتمالاً دولت و مجلس به دنبال اصلاح ساختاری این نظام حمایتی هستند. گزینههای احتمالی شامل:
۱) ادغام یارانه نقدی و کالابرگ در یک پرداخت واحد هدفمند.
۲) افزایش مبلغ برای دهکهای پایین و حذف تدریجی برای دهکهای بالا.
۳) جایگزینی بخشی از آن با حمایتهای غیرنقدی (مسکن اجتماعی، بیمه سلامت رایگان).
۴) پیوند دادن به برنامههای اشتغالزایی.
تصمیمگیری در این مورد نیازمند اتفاق نظر سیاسی، مطالعات دقیق و اجرای مرحلهای است تا شوک جدیدی به معیشت مردم وارد نکند. پرداختهای کنونی، تنها یک مسکن موقت برای یک مشکل ساختاری است.