آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
در کلانشهر تهران که همواره با کمبود شدید فضاهای عمومی و سرانه سبز روبروست، هر قطعه زمین جدید میتواند به مثابه گنجی برای شهروندان باشد. خبری که امروز منتشر شده، یکی از همین گنجهای نهفته در دل پایتخت را آشکار میسازد. پادگان ۰۶، نامی که برای دههها بر اراضی وسیعی در تهران سنگینی میکرد، سرانجام قرار است چهره خود را تغییر دهد و به آغوش شهر و شهروندان بازگردد. بر اساس توافقی تاریخی میان شهرداری تهران و ستاد کل نیروهای مسلح، این پادگان پس از ۳ دهه انتظار آزادسازی شده است. انتظاری که برای بسیاری از تهرانیها، به یک آرزوی دور و دراز تبدیل شده بود. این پادگان که بیش از ۳۵ هکتار وسعت دارد، یکی از بزرگترین پهنههای درونشهری است که حالا میتواند کاربری خود را عوض کند. وسعتی که میتواند در آن یک شهرک ورزشی، یک پارک جنگلی بزرگ یا مجموعای از مراکز فرهنگی و تفریحی ایجاد کرد.
این خبر، به معنای آن است که بهزودی این اراضی وسیع و استراتژیک به سرانه فضای سبز و شهری پایتخت اضافه خواهد شد. افزایش سرانه فضای سبز، یکی از مهمترین شاخصهای کیفیت زندگی در کلانشهرها به حساب میآید. برای شهروندان مناطق اطراف، این اتفاق میتواند به معنای دسترسی آسانتر به هوای پاک، مکانی برای پیادهروی، ورزش و تفریح خانواده باشد. برای کل تهران نیز، ریهای جدید برای تنفس شهری محسوب میشود. آزادسازی اراضی نظامی درونشهری و تغییر کاربری آنها به فضای عمومی، نیازمند هماهنگی و تعامل پیچیدهای بین نهادهای مختلف است که به نظر میرسد در این مورد محقق شده است. اما این تغییر بزرگ، چگونه مدیریت خواهد شد؟ چه نوع پارک یا فضایی در آن ایجاد میشود؟ و این اتفاق چه تأثیری بر محیط زیست شهری و زندگی تهرانیها خواهد گذاشت؟ تحلیل این رویداد مهم شهری را در ادامه بخوانید.
رفع یک کمبود تاریخی؛ افزایش سرانه فضای سبز تهران
تهران با سرانه فضای سبز بسیار پایینتر از استانداردهای جهانی (حدود ۱۵ متر مربع برای هر نفر در برابر استاندارد ۲۰ تا ۲۵ متر مربع) روبروست. آزادسازی و تبدیل یک پهنه ۳۵ هکتاری (معادل ۳۵۰ هزار متر مربع) به فضای سبز، میتواند تأثیر مستقیم و ملموسی بر این شاخص داشته باشد. حتی اگر تنها بخشی از این عرصه به فضای سبز اختصاص یابد، باز هم رقمی قابل توجه است. این اقدام میتواند الگویی برای آزادسازی دیگر اراضی مشابه درونشهری باشد و نشان دهد که با تعامل، میتوان موانع پیچیده حقوقی و سازمانی را برای منافع عمومی حل کرد.
مدیریت یکپارچه و برنامهریزی مشارکتی برای آینده پارک
اکنون که زمین آزاد شده، مرحله حساستر یعنی طراحی و برنامهریزی برای کاربری آن آغاز میشود. این مرحله نیازمند مدیریت یکپارچه و مشارکت شهروندان است. باید بررسی شود که منطقه و شهر تهران به چه نوع فضایی بیشتر نیاز دارد: یک پارک جنگلی با گونههای گیاهی بومی؟ یک پهنه فرهنگی-ورزشی چندمنظوره؟ یا ترکیبی از اینها؟ برگزاری کارگاههای مشارکتی با ساکنان محلههای اطراف، استفاده از نظر متخصصان محیط زیست، برنامهریزی شهری و معماری منظر، برای خلق فضایی پایدار و پاسخگو به نیازهای واقعی ضروری است. نباید اجازه داد این فرصت طلایی با طراحیهای شتابزده و غیرکارشناسی به هدر رود.
تأثیر بر بافت محلی و نوسازی شهری
ورود یک پارک بزرگ به بافت شهری، میتواند تحولات گستردهای در محلههای اطراف ایجاد کند. از یک سو، ممکن است باعث افزایش قیمت املاک در محدوده شود. از سوی دیگر، میتواند ترافیک و تردد ساکنان سایر مناطق را برای استفاده از پارک افزایش دهد که نیازمند مدیریت ترافیک و حمل و نقل عمومی است. همچنین، این پارک میتواند به کاتالیزوری برای نوسازی و بهبود کیفیت ساختمانها و معابر اطراف تبدیل شود. مدیریت این تأثیرات جانبی، باید بخشی از طرح جامع نوسازی آن ناحیه باشد تا از ایجاد مشکلات جدید جلوگیری شود.
ملاحظات زیستمحیطی و تابآوری شهری
ایجاد یک فضای سبز بزرگ، فرصتی استثنایی برای افزایش تابآوری شهری در برابر آثار تغییر اقلیم است. چنین پارکی میتواند به کاهش جزیره گرمایی شهری، جذب گرد و غبار، تصفیه هوا و نفوذ آب باران به سفرههای زیرزمینی کمک کند. طراحی پارک باید بر پایه اصول بومشناسی شهری باشد: استفاده از گیاهان کمآبطلب و سازگار، ایجاد شبکه آبیاری با آبهای بازیافتی، طراحی سطوح نفوذپذیر و حفظ هرچه بیشتر خاک زنده. این پارک میتواند به یک آزمایشگاه زنده برای آموزش مسائل محیط زیستی به شهروندان تبدیل شود.
الگویی برای تعامل نهادهای نظامی و شهری
آزادسازی پادگان ۰۶، نمونه موفقی از تعامل سازنده بین نهادهای نظامی و مدیریت شهری برای منافع عمومی است. این تجربه نشان میدهد که با گفتوگو و درک متقابل، میتوان اراضی بزرگی که سالها در اختیار نهادهای خاص بوده و گاه به صورت انبار یا بایر رها شدهاند را به چرخه زندگی شهری بازگرداند. این الگو میتواند برای دیگر پادگانها یا اراضی مشابه در تهران و سایر کلانشهرها نیز مورد توجه قرار گیرد. کلید موفقیت، شفافیت در مذاکرات، تعیین تکلیف شفاف مالکیت و تعهد دو طرف به اجرای کامل توافقهاست.