آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
روزنامههای کشور گاهی با انتشار سرمقالهها و یادداشتهای تند، فضای سیاسی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهند. این مطالب میتوانند بازتابی از نارضایتیها یا انتقادات بخشی از جامعه و نخبگان باشد. در تازهترین نمونه، روزنامه اطلاعات در سرمقالهای تند و صریح، دولت مسعود پزشکیان را به شدت مورد انتقاد قرار داده است. این انتقاد بهحدی شدید است که برای دولت لقب جدیدی ساخته است. بر اساس این سرمقاله، اگر دولتهای گذشته را با عناوینی مانند سازندگی، اصلاحات، یارانه، برجام و ناکام میشناسیم، تنها نامی که میتوان بر دولت پزشکیان نهاد، بیشک «دولت تعطیلات» است. این روزنامه با لحنی کنایهآمیز استدلال میکند که رویکرد دولت در مواجهه با هرگونه چالش و مشکل، یکسان و ثابت است: تعطیل کردن کشور. به گفته نویسنده، این نسخه همیشگی برای طیف وسیعی از مشکلات تکرار شده است.
بر اساس این گزارش، «هوا گرم میشود، کشور تعطیل؛ هوا سرد میشود، تعطیل؛ هوا آلوده میشود، تعطیل؛ ناترازی برق داریم، تعطیل؛ ناترازی گاز داریم، تعطیل؛ اعتراضی شکل میگیرد، تعطیل.» این فهرست، انتقاد اصلی را تشکیل میدهد. نویسنده سرمقاله ادامه میدهد: «گویا تنها نسخه شفابخش دولت پزشکیان فقط و فقط تعطیل کردن کشور به صورت عام و آموزش به صورت خاص است.» این جمله، تمرکز ویژه بر تعطیلی مدارس را نیز هدف گرفته است. این انتقاد گسترده در حالی مطرح میشود که در ماههای اخیر، تعطیلیهای متعدد مدارس و برخی ادارات به دلیل آلودگی هوا، سرمای شدید، مشکلات زیرساختی و یا ناآرامیهای اجتماعی، بحثهای زیادی را در جامعه دامن زده است. حال سؤال اینجاست که این نقد تا چه حد منصفانه است؟ آیا تعطیلیها تنها راهحل دولت بوده یا ضرورتی برای حفظ سلامت و امنیت عمومی؟ و پیامدهای چنین انتقاد تندی از یک رسانه رسمی چیست؟ تحلیل این سرمقاله جنجالی را در ادامه بخوانید.
بررسی مفهوم «دولت تعطیلات» و پیشینه انتقاد
اصطلاح «دولت تعطیلات» که روزنامه اطلاعات به کار برده، یک برچسب سیاسی است که هدفش خلق یک تصویر کلی و منفی از عملکرد دولت در مواجهه با بحرانهاست. این انتقاد، ریشه در تعطیلیهای مکرر مدارس و برخی ادارات در سالهای اخیر دارد. دلایل این تعطیلیها متنوع بوده: آلودگی هوای شدید در کلانشهرها، برودت بیسابقه هوا و بارش برف، کمبود گاز و برق در اوج مصرف، و ناآرامیهای اجتماعی. منتقدان استدلال میکنند که دولت به جای ارائه راهحلهای زیرساختی و بنیادی، به آسانترین راه، یعنی تعطیلی، متوسل میشود. این نقد، تنها مختص دولت پزشکیان نیست و در دورههای قبل نیز مطرح بوده، اما به نظر میرسد فراوانی و تنوع دلایل تعطیلی در این دوره، آن را برجسته کرده است.
تفکیک میان تعطیلی به عنوان «ضرورت» یا «سهولت»
در دفاع از دولت میتوان گفت که بسیاری از این تعطیلیها اجتنابناپذیر و مبتنی بر ملاحظات ایمنی و سلامتی بودهاند. تعطیلی مدارس در روزهای آلوده، یک اقدام پیشگیرانه برای سلامت کودکان است. تعطیلی در سرمای شدید و یخبندان نیز برای جلوگیری از حوادث رانندگی و کاهش تلفات صورت میگیرد. تعطیلی در زمان کمبود شدید گاز (برای کاهش مصرف در بخش تجاری و اداری) نیز یک اقدام مدیریت بحران در شرایط اضطراری است. بنابراین، نمیتوان همه تعطیلیها را نشانه بیبرنامگی دانست. اما نکته انتقادی دقیقاً اینجاست: آیا این شرایط اضطراری، نتیجه سالها غفلت در سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی، محیط زیست و حمل و نقل نیست؟ اگر چنین است، پس تعطیلی هرچند ضروری، نشانه درمان علائم بیماری است، نه درمان خود بیماری.
تمرکز بر تعطیلی مدارس و تأثیرات بلندمدت آموزشی
بخشی از انتقاد تند روزنامه اطلاعات، معطوف به تعطیلی مکرر نظام آموزش و پرورش است. تعطیلیهای پیاپی مدارس، چند پیامد منفی دارد: کاهش زمان آموزش و افت کیفیت تحصیلی، تشکیل کلاسهای فشرده جبرانی که فشار مضاعف بر دانشآموزان و معلمان وارد میکند، عمیقتر شدن شکاف آموزشی بین مناطق برخوردار (که امکان آموزش مجازی دارند) و مناطق محروم، و ایجاد بینظمی در برنامهریزی خانوادهها. از این منظر، انتقاد وارد است که دولت باید برای بحرانهایی مانند آلودگی هوا که قابل پیشبینی و تکراری است، برنامهای مدون و جایگزین (مانند توسعه زیرساخت آموزش آنلاین مقاوم یا تصفیهکننده هوا در مدارس) داشته باشد، نه اینکه هر سال با همان نسخه تکراری تعطیلی مواجه شود.
بافت سیاسی انتقاد و جایگاه روزنامه اطلاعات
روزنامه اطلاعات به عنوان یکی از قدیمیترین روزنامههای کشور که سابقهای نزدیک به جریانهای سنتی و اصولگرا دارد، انتشار چنین سرمقاله تندی علیه یک دولت که از سوی مجلس اصلاحطلب و اصولگرا حمایت میشود، قابل تأمل است. این ممکن است نشاندهنده نارضایتی گستردهتر در بدنه سنتی حاکمیت از عملکرد دولت باشد. یا ممکن است بخشی از یک رقابت رسانهای و گفتمانی برای تحت فشار قرار دادن دولت و وادار کردن آن به تغییر برخی رویکردها باشد. در هر صورت، این سطح از صراحت در انتقاد از یک دولت مستقر، نشان میدهد که حوزه انتقادپذیری در رسانههای رسمی تا حدی گسترش یافته است.
راهکارهای پیشنهادی و آینده احتمالی
پاسخ به این انتقاد نمیتواند تکذیب ساده یا توجیه صرف باشد. دولت برای رهایی از برچسب «دولت تعطیلات» نیاز به ارائه یک کارنامه محسوس در حل زیرساختی مشکلات دارد. این شامل: سرمایهگذاری جدی در انرژیهای پاک و بهینهسازی مصرف برای کاهش آلودگی و ناترازی انرژی، نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی، توسعه فناوریهای آموزش از راه دور مقاوم، و شفافسازی در مدیریت بحرانها است. همچنین، دولت باید بتواند ارتباط بهتری با رسانهها و افکار عمومی برقرار کرده و توضیح دهد که تعطیلیهای اضطراری، بخشی از یک مدیریت ریسک است، نه یک استراتژی. اگر تعطیلیها در آینده کاهش یابد، این انتقاد رنگ میبازد. در غیر این صورت، این برچسب میتواند در افکار عمومی ماندگار شده و به یک نقطه ضعف سیاسی تبدیل شود.