آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
پنجره آسمان ایران در آستانه باز شدن دوباره است. بر اساس اعلام سازمان هواشناسی، سامانههای بارشی پیاپی در روزهای آینده، بسیاری از استانهای کشور را تحت تأثیر قرار خواهند داد. رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا با اعلام این خبر، جزئیات دقیقی از رفتار این سامانهها ارائه داد. به گفته او، نخستین سامانه در روز پنجشنبه، استانهای متعددی را درگیر خواهد کرد و سپس از کشور خارج میشود. اما وقفه هوا چندانی طول نخواهد کشید. از اواخر روز جمعه و در طول روز شنبه، سامانه بارشی جدید و گستردهتری وارد کشور خواهد شد. این سامانه، گستره وسیعی از شمال غرب تا جنوب و مرکز کشور را تحت پوشش قرار میدهد. پیشبینی میشود این سامانه، علاوه بر بارندگی و رعد و برق، با وزش باد شدید موقت و در برخی مناطق با پدیده گرد و خاک همراه باشد. در مناطق سردسیر نیز شاهد بارش برف خواهیم بود.
دریای خزر نیز در روز پنجشنبه وضعیت مواجی خواهد داشت که نیازمند توجه و احتیاط دریانوردان و مسافران است. این تغییرات جوی گسترده، ضرورت آمادگی دستگاههای مسئول و هماهنگی بینبخشی را پررنگ میسازد. بر اساس این پیشبینی، استانهای واقع در دامنههای جنوبی البرز از بعدازظهر و شب شنبه شاهد بارش خواهند بود. این سامانه در روز یکشنبه در غالب مناطق کشور و روز دوشنبه در نوار شمالی کشور فعال خواهد ماند. وضعیت پایتخت نیز تحت تأثیر این تغییرات قرار میگیرد. هوای تهران در روز شنبه نیمه ابری تا ابری با وزش باد پیشبینی شده و در بعضی ساعتها بارش باران و برف و وزش باد شدید دور از انتظار نیست. این ناپایداری جوی، نیازمند توجه ویژه شهروندان، به ویژه مسافران جادهای و ساکنان مناطق کوهستانی و ساحلی است. رعایت توصیههای ایمنی و پیگیری آخرین اطلاعیههای هواشناسی، ضامن سلامت و ایمنی در این روزها خواهد بود.
تحلیل سینوپتیک و منشأ سامانههای بارشی
ورود پیاپی سامانههای بارشی به کشور، معمولاً نشاندهنده فعالشدن یک «روند ناپایدار بزرگمقیاس» در سطح منطقه است. به احتمال زیاد، یک «فرود بلندامواج» یا توده هوای کمفشار در سطوح میانی جو شکل گرفته که مانند یک نقاله، رطوبت را از منابع آبی (مانند دریای سرخ، مدیترانه یا خلیج فارس) به سمت ایران هدایت میکند. سامانه روز پنجشنبه که بیشتر نواحی شرقی و جنوب شرق را تحت تأثیر قرار میدهد، احتمالاً از سمت «دریای عرب» و «خلیج عدن» تغذیه رطوبتی میکند. در حالی که سامانه گستردهتر آخر هفته که نواحی غربی و جنوب غربی را نیز درگیر میکند، میتواند متأثر از «مدیترانه» و «دریای سرخ» باشد. این ترکیب رطوبتی، باعث گستردگی و گاهی شدت بارشها میشود. پیشبینی بارش برف در مناطق سردسیر، نشان از «پایداری سرد» در سطوح زیرین جو دارد. به این معنا که هوای سرد پیش از ورود سامانه بارشی در این مناطق مستقر شده و با ورود ابر و رطوبت، شرایط برای بارش برف به جای باران فراهم است.
پیامدهای اقلیمی و هیدرولوژیک بارشها
بارشهای پیشبینی شده اگرچه میتواند برای «تأمین منابع آبی» و «پر شدن سدها» مفید باشد، اما به دلیل احتمال بارشهای رگباری و رعد و برق، خطر «سیلابهای ناگهانی» در مسیلها و رودخانههای فصلی را افزایش میدهد. این موضوع به ویژه برای استانهای جنوبی و شرقی که ممکن است بارش شدید را تجربه کنند، حائز اهمیت است. بارش برف در مناطق کوهستانی و سردسیر نیز اگر با وزش باد شدید همراه شود، میتواند باعث «کولاک برف» و مسدود شدن معابر و جادههای کوهستانی شود. این موضوع نیازمند آمادگی کامل نیروهای راهداری و امدادی است. از سوی دیگر، این بارشها میتواند به «تغذیه سفرههای آب زیرزمینی» و «کاهش دما و آلودگی هوا» در کلانشهرها کمک کند. به ویژه برای شهرهایی مانند تهران که در روز شنبه بارش پیشبینی شده، میتواند بهبود موقت کیفیت هوا را به همراه داشته باشد.
مخاطرات ثانویه؛ گردوخاک، یخبندان و امواج دریا
یکی از نکات هشداردهنده در این پیشبینی، «احتمال وقوع پدیده گردوخاک» در غرب، جنوب غرب و برخی نقاط شرق و جنوب شرق است. وزش باد شدید پیش از آغاز بارش، میتواند خاک سطوح خشک را بلند کرده و دید و سلامت را تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع نیازمند اطلاعرسانی به مردم به ویژه بیماران تنفسی است. پس از بارشها و در ساعات شب و صبح، «یخبندان جادهها» به ویژه در معابر کوهستانی و نقاط مرتفع، خطر تصادفات را افزایش میدهد. لازم است رانندگان از تردد غیرضروری در این ساعات خودداری کرده و خودرو را به زنجیرچرخ مجهز کنند. موج شدن «دریای خزر» نیز خطری برای شناورهای کوچک و فعالیتهای ساحلی است. توصیه اکید به صیادان و قایقرانان برای خودداری از تردد در روز پنجشنبه ضروری به نظر میرسد.
آمادگی و نقش دستگاههای مدیریت بحران
این پیشبینیهای گسترده، نقش «مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا» را به خوبی نشان میدهد. این مرکز با ادغام عملیاتی «پیشبینی» و «مدیریت بحران»، سعی دارد گامی فراتر از اطلاعرسانی صرف بردارد و بر آمادگی و پاسخ مؤثر تأکید کند. دستگاههایی مانند «هلال احمر»، «اورژانس»، «پلیس راهور» و «استانداریها» باید بر اساس این هشدارها، «طرحهای آمادگی» خود را فعال کنند. استقرار تجهیزات امدادی در مناطق پرخطر، آمادهسازی مراکز اسکان موقت و اطلاعرسانی به روستاهای دورافتاده از اقدامات ضروری است. همچنین، «مدیریت ترافیک و حمل و نقل» باید برای احتمال بسته شدن جادههای کوهستانی، لغو یا تأخیر در پروازها و تداخل در حرکت قطارها برنامه داشته باشد. اطلاعرسانی به موقع به شهروندان برای برنامهریزی سفرهای غیرضروری، از ترافیک و خطرات میکاهد.
توصیههای ایمنی به شهروندان و گروههای آسیبپذیر
شهروندان باید «آخرین اطلاعیههای هواشناسی» را از طریق رسانههای معتبر پیگیری کنند. پرهیز از «سفرهای غیرضروری» به ویژه در روزهای جمعه و شنبه و در مسیرهای کوهستانی و ساحلی، اولین و مهمترین توصیه است. ساکنان خانههای «فرسوده»، «کپرنشینان» و ساکنان حاشیه «رودخانهها و مسیلها» باید نسبت به خطر ریزش باران شدید و احتمال آبگرفتگی یا سیلاب هوشیار باشند و در صورت دستور مقامات محلی، محل سکونت خود را ترک کنند. گروههای «آسیبپذیر» مانند بیماران قلبی و تنفسی، سالمندان و کودکان نیز باید از تردد در فضای باز در زمان وزش باد شدید و گردوخاک خودداری کنند. همچنین، تأمین «برق اضطراری»، «ذخیره آب آشامیدنی» و «مواد غذایی ضروری» برای مناطقی که احتمال قطعی برق و اختلال در دسترسیها وجود دارد، توصیه میشود. آمادهبودن همیشه بهتر از درمان است.