آسیانیو ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدار سطح نارنجی، بار دیگر نسبت به تشدید فعالیت سامانههای جوی هشدار داد. بر اساس این اخطاریه که امروز منتشر شده است، از روز سهشنبه ۱۴ بهمن تا روز پنجشنبه ۱۶ بهمن ماه، ۲۵ استان کشور شاهد تشدید فعالیت سامانه بارشی خواهند بود. بر اساس این هشدار، طی این سه روز، بارش باران و برف، رعدوبرق، وزش باد شدید موقتی، در نقاط مستعد بارش تگرگ و وقوع پدیده مه در مناطق کوهستانی پیشبینی میشود. همچنین در مناطق مرتفع و کوهستانی، وقوع کولاک برف نیز محتمل است. سطح هشدار نارنجی نشاندهنده شرایط جوی قابل توجه است که میتواند موجب اختلال در فعالیتهای روزمره، مشکلات در تردد جادهای و احتمال خسارات محدود شود. این سطح از هشدار به معنای نیاز به آمادگی نهادهای مربوطه و احتیاط شهروندان است. استانهای درگیر این سامانه بارشی عمدتاً در نیمه غربی، شمالی، مرکزی و جنوب غربی کشور قرار دارند. این گستره وسیع نشان میدهد که سامانه مورد نظر از قدرت و نفوذ قابل توجهی برخوردار است و میتواند بر زندگی میلیونها نفر تأثیر بگذارد.
بارش برف در مناطق کوهستانی و مرتفع میتواند موجب انباشت برف و برودت شدید هوا شود. این شرایط به ویژه برای دامداران، عشایر و ساکنان مناطق دورافتاده چالشبرانگیز خواهد بود. همچنین، جادههای کوهستانی و مرتفع ممکن است به دلیل بارش برف و کولاک مسدود یا با محدودیت تردد مواجه شوند. بارش باران در دشتها و مناطق پستتر نیز میتواند منجر به آبگرفتگی معابر، افزایش دبی رودخانهها و احتمال آبگرفتگی مزارع شود. وزش باد شدید موقتی نیز خطر ریزش شاخههای درختان، سقوط اجسام نصبشده و اختلال در شبکههای برق را افزایش میدهد. پدیده رعدوبرق نیز علاوه بر خطرات ایمنی مستقیم، میتواند موجب نوسانات برق و آسیب به دستگاههای الکترونیکی شود. توصیه میشود شهروندان از قرار گرفتن در فضای باز در زمان وقوع رعدوبرق خودداری کنند. سازمان هواشناسی از مردم و مسؤولان خواسته است نسبت به این هشدار بیتفاوت نباشند و تمهیدات لازم را برای کاهش تبعات این شرایط جوی اتخاذ کنند. پایش مستمر اطلاعیههای جدید هواشناسی در این سه روز ضروری است.
تحلیل سینوپتیکی و علل شکلگیری این سامانه گسترده
سامانه بارشی پیشرو، احتمالاً حاصل تقابل یا ادغام چند سامانه جوی است. یک احتمال، نفوذ سامانههای بارشی مدیترانهای یا سودانی به داخل فلات ایران است که با سردی موجود در لایههای میانی و نزدیک به سطح زمین برخورد میکند. این تقابل تودههای هوای گرم و مرطوب با هوای سرد، منجر به ناپایداری شدید جوی، صعود قوی هوا و در نتیجه بارشهای سنگین، رعدوبرق و احتمال تگرگ میشود. گستره وسیع ۲۵ استان نشان میدهد که این سامانه از «ردهی ناوه عمیق» یا یک «چرخند حارهای انتقال یافته» برخوردار است که میتواند نواحی زیادی را تحت تأثیر قرار دهد. تداوم آن از سهشنبه تا پنجشنبه نیز حاکی از حرکت نسبتاً کند یا تزریق مداوم رطوبت به سامانه است. این امر خطر تجمع بارش و وقوع سیلابهای ناگهانی یا روانآبها را افزایش میدهد. وجود وزش باد شدید موقتی در پیشبینی، معمولاً به دلیل اختلاف فشار زیاد بین مرکز و اطراف سامانه، یا ناشی از جتاستریمهای سطح پایین است. کولاک برف نیز در ارتفاعات، نشان از وزش بادهای شدید همراه با برف دارد که دید را به شدت کاهش داده و یخبندان ایجاد میکند. این ترکیب، شرایط بسیار خطرناکی برای مناطق مرتفع ایجاد میکند.
مخاطرات اصلی و مناطق پرخطر
مخاطرات جادهای و ترابری: مهمترین خطر، اختلال در شبکه ترابری است. جادههای کوهستانی و مرتفع به دلیل بارش برف، کولاک و مه غلیظ با خطر مسدود شدن مواجهند. جادههای دشتها نیز ممکن است به دلیل آبگرفتگی، کاهش اصطکاک و وزش باد شدید، خطرآفرین شوند. احتمال ریزش بهمن در شیبهای پربرف مناطق کوهستانی نیز وجود دارد. مخاطرات شهری و زیرساختی: در شهرها، آبگرفتگی معابر، احتمال سرریز شدن ناودانها و فاضلابها، ریزش آوار، سقوط دکلها و تابلوها به دلیل وزش باد، و قطعی برق ناشی از رعدوبرق یا باد از مهمترین تهدیدات هستند. شبکههای ارتباطی نیز ممکن است مختل شوند. مخاطرات کشاورزی و دامداری: بارش تگرگ میتواند به باغات و محصولات کشاورزی آسیب جدی بزند. بارش برف سنگین و سرمای شدید نیز برای دامهای در فضای باز و مراتع خطرناک است. همچنین، بارشهای شدید میتواند باعث شستشوی خاک یا آبگرفتگی مزارع شود. مخاطرات طبیعی: افزایش ناگهانی دبی رودخانهها و سیلابهای ناگهانی در حوضههای آبریز کوچک، به ویژه در مناطق شیبدار، از دیگر مخاطرات است. احتمال جاری شدن روانآب در دامنهها و حتی زمینلغزش در مناطق مستعد وجود دارد.
الزامات مدیریت بحران و نقش نهادهای مسئول
با توجه به سطح هشدار نارنجی، ستادهای مدیریت بحران استانها و شهرستانهای درگیر باید به حالت آمادهباش درآیند. اولین گام، هماهنگی بینبخشی بین سازمان هواشناسی، هلال احمر، نیروی انتظامی (پلیس راه)، راهداری، شرکت برق، آبفا و شهرداریهاست تا پاسخ یکپارچهای طراحی شود. اقدامات عملی ضروری شامل: پیشمکانیابی و آمادهسازی ماشینآلات راهداری و برفروبی در محورهای کوهستانی، کنترل و تنظیم فشار در شبکههای برق و آب، قطع هرس درختان ناپایدار در معابر، اطلاعرسانی به کشاورزان و دامداران، و آمادهسازی اردوگاههای اسکان موقت در مناطق بسیار پرخطر است. نقش رسانهها و اطلاعرسانی عمومی نیز حیاتی است. باید جزئیات هشدار (ساعات اوج بارش، مناطق دقیقتر، نوع مخاطره) به طور مداوم و از کانالهای معتبر به مردم اعلام شود. آموزش رفتارهای صحیح به شهروندان (مانند عدم تردد غیرضروری، دوری از درختان و سازههای ناپایدار در باد، عدم عبور از رودخانهها و جادههای آبگرفته) باید در دستور کار قرار گیرد.
تأثیرات مثبت و منفی بر منابع آبی و محیط زیست
-
تأثیرات مثبت
این بارشها میتواند به افزایش ذخیره برفی در ارتفاعات (که منبع آب بهار و تابستان است)، تقویت آبهای زیرزمینی، پر شدن نسبی سدها و تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی برای فصل رشد کمک کند. همچنین، ریزش برف برای اکوسیستمهای کوهستانی و نشست رطوبت برای مراتع مفید است.
-
تأثیرات منفی
اگر بارشها بسیار شدید و در زمان کوتاه باشد، به جای نفوذ، به صورت روانآب هدر رفته و حتی باعث فرسایش خاک میشود. بارش تگرگ نیز میتواند آسیبهای جدی به پوشش گیاهی و جنگلی وارد کند. همچنین، اگر برفهای سنگین به دنبال افزایش دما به سرعت آب شوند، خطر سیلاب افزایش مییابد.
نکته کلیدی، مدیریت این آبهای حاصل از بارش است. اگر زیرساختهای مناسب برای ذخیره، هدایت و نفوذ این آبها وجود داشته باشد، میتوان از آن به عنوان موهبتی برای سال کمآبی استفاده کرد. در غیر این صورت، ممکن است به یک تهدید تبدیل شود. بارشهای زمستانی سنگین، آزمونی برای سیستم مدیریت منابع آب و خاک کشور است.
توصیههای ایمنی به شهروندان و مسافران
برای عموم شهروندان
- از تردد غیرضروری، به ویژه در ساعات اوج بارش و وزش باد، خودداری کنند.
- در صورت خروج از منزل، از امن بودن مسیر و باز بودن جادهها اطمینان حاصل کنند.
- از توقف در زیر درختان بلند، نزدیکی دکلها و سازههای موقت در زمان وزش باد شدید پرهیز کنند.
- در صورت وقوع رعدوبرق، از تجهیزات برقی غیرضروری جدا شوند و در خودرو یا ساختمانهای ایمن بمانند.
- نسبت به آبگرفتگی معابر هوشیار باشند و از عبور از گذرگاههای غرقاب شده خودداری کنند.
برای ساکنان مناطق کوهستانی و روستایی
- ذخیره کافی غذا، آب، دارو و سوخت برای چند روز داشته باشند.
- دامهای خود را به محلهای امن منتقل کنند.
- از رفتن به مناطق بهمنخیز جدا خودداری کنند.
- مسیرهای ارتباطی اضطراری را بررسی کنند.
برای مسافران و رانندگان
- سفر به مناطق درگیر، به ویژه محورهای کوهستانی را در این سه روز به تعویق بیندازند.
- در صورت لزوم سفر، از سلامت لاستیکها، برفپاککن و سیستم گرمایشی خودرو اطمینان حاصل کنند.
- زنجیرچرخ، لباس گرم، آب و خوراکی به همراه داشته باشند.
- به هیچ وجه از مسیرهای فرعی و کوهستانی ناآشنا در شرایط برفی استفاده نکنند.
- به طور مداوم اطلاعیههای پلیس راه و هواشناسی را پیگیری کنند.
نتیجهگیری
هشدار نارنجی هواشناسی یک علامت جدی است که نیاز به آمادگی همگانی دارد. با برنامهریزی، هماهنگی و رعایت نکات ایمنی میتوان از خسارات جانی و مالی این پدیده جوی کاست و حتی از موهبت بارشهای آن بهره برد. بیتفاوتی نسبت به چنین هشدارهایی میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد.