آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
نیروی هوافضای سپاه پاسداران از «شهر جدید موشکی» خود رونمایی کرد. در این رونمایی، چشمگیرترین نماد، حضور عملیاتی یکی از پیشرفتهترین موشکهای بالستیک سپاه بود: موشک «خرمشهر ۴». این موشک که پیش از این در رژهها به نمایش درآمده بود، اکنون در شرایط عملیاتی و مستقر در سازههای مستحکم و پنهان شهر موشکی مشاهده شد. این استقرار، گامی بلند در مسیر افزایش آمادگی رزمی و ضریب اطمینان نیروهای موشکی سپاه پاسداران محسوب میشود. خرمشهر ۴ با برد اعلام شده ۲۰۰۰ کیلومتر، میتواند تقریباً تمامی نقاط خاورمیانه، بخش بزرگی از جنوب شرق اروپا و شبه قاره هند را تحت پوشش قرار دهد. این برد استراتژیک، پیام روشنی برای دشمنان دور و نزدیک دارد.
ویژگی های موشک خرمشهر4
اما برد، تنها ویژگی این موشک نیست. سرجنگی سنگین ۱۵۰۰ کیلوگرمی آن، قدرت تخریب قابل توجهی را فراهم میآورد. با این حال، آنچه خرمشهر ۴ را به سلاحی مرگبار تبدیل میکند، ترکیب «دقت بالا» (حدود ۳۰ متر) با «سرعت فوقالعاده» است. این موشک قادر است با سرعتی معادل ۱۶ ماخ در خارج از جو و ۸ ماخ در داخل جو حرکت کند. چنین سرعتی، زمان واکنش سامانههای پدافندی را به شدت کاهش میدهد و احتمال رهگیری آن را نزدیک به صفر میکند. فناوریهای به کار رفته در خرمشهر ۴، آن را به یک تهدید سختنفوذ تبدیل کرده است. استفاده از «سرجنگی مانورپذیر» (MaRV) امکان تغییر مسیر در فاز نهایی پرواز را میدهد. «هدایت میانی» دقت آن را افزایش داده و «کاهش سطح مقطع راداری» همراه با «مقاومت در برابر جنگ الکترونیک»، رهگیری و اختلال در مسیر آن را بسیار دشوار میسازد.
تغییر دکترین نیروهای مسلح ایران از دفاعی به آفندی
این رونمایی و استقرار عملیاتی، همزمان با اعلام «تغییر دکترین نیروهای مسلح ایران از دفاعی به آفندی» صورت گرفته است. این همزمانی، تصادفی نیست و پیامی روشن دارد: ایران نه تنها توان موشکی خود را حفظ کرده، بلکه آن را با فناوریهای نوین، دائمًا بهروز و قدرتمندتر میکند و آماده است در صورت لزوم، از موضعی فعال و پیشدستانه استفاده نماید. در شرایطی که منطقه شاهد تنشهای فزاینده است، این نمایش قدرت، هم میتواند به عنوان یک ابزار بازدارندگی قوی عمل کند و هم سؤالات جدیدی درباره توازن قوا در خاورمیانه ایجاد نماید. تحلیلی که در ادامه میآید، ابعاد مختلف این رویداد مهم را بررسی میکند.
تحلیل فنی خرمشهر ۴؛ چرا یک موشک «سختنفوذ» است؟
خرمشهر ۴ با ترکیب چندین فناوری پیشرفته، در رده موشکهای «سختنفوذ» (Hard-to-intercept) قرار میگیرد.
- نخست، «سرعت بسیار بالا» در دو فاز پرواز (۱۶ ماخ در فضای بیرونجو و ۸ ماخ در اتمسفر) مهمترین عامل است. این سرعت، پنجره زمانی برای رهگیری را به چند ده ثانیه محدود میکند و حتی برای سامانههای پیشرفتهای مانند پاتریوت یا تاد نیز چالشبرانگیز است.
- دوم، «قابلیت مانورپذیری سرجنگی» (MaRV) است. برخلاف موشکهای بالستیک قدیمی که مسیر ثابتی دارند، خرمشهر ۴ میتواند در فاز نهایی پرواز مانور دهد. این موضوع، پیشبینی نقطه برخورد برای سامانههای دفاع موشکی دشمن را غیرممکن میسازد و آنان را مجبور میکند منطقه وسیعتری را پوشش دهند.
- سوم، «کاهش سطح مقطع راداری» و «مقاومت الکترونیکی»، لایه دیگری از حفاظت را اضافه میکند. حتی اگر موشک شناسایی شود، رهگیری یا اختلال در هدایت آن با روشهای الکترونیکی بسیار دشوار خواهد بود. این ترکیب، ضریب اطمینان موفقیت عملیاتی را به شدت بالا میبرد.
دکترین «آفندی»؛ تغییر در استراتژی نظامی ایران
اظهارات همزمان درباره تغییر دکترین نیروهای مسلح از «دفاعی» به «آفندی»، یک تحول راهبردی مهم است. دکترین دفاعی عمدتاً مبتنی بر دفع حمله در خاک خودی است، اما دکترین آفندی بر «پیشدستی»، «انجام عملیات در عمق خاک دشمن» و «تنبیه سریع و سنگین» در صورت تهدید تأکید دارد. استقرار موشکهایی مانند خرمشهر ۴ در شهرهای موشکی پنهان و مستحکم، ابزار عملی این دکترین جدید است. این موشکها نه به عنوان سلاحهای آخرخط دفاعی، که به عنوان «ارعاب فعال» و «ابزار تنبیه قطعی» در نظر گرفته میشوند. پیام آن است که ایران در صورت احساس خطر جدی، منتظر نخواهد ماند تا ابتدا مورد حمله قرار گیرد. این تغییر، احتمالاً پاسخ به تهدیدات نامتقارن (مانند ترور دانشمندان) و تهدیدات محتمل از سوی دشمنان دورتر (مانند اسرائیل) است. هدف، افزایش هزینه هرگونه اقدام خصمانه علیه ایران تا حدی است که آن اقدام را غیرمنطقی کند.
مفهوم «شهر موشکی» و استقرار عملیاتی
«شهر موشکی» صرفاً یک پایگاه یا انبار نیست، بلکه یک «زیرساخت یکپارچه و پنهان عملیاتی» است. این شهرها احتمالاً شامل شبکهای از تونلها، مراکز فرماندهی و کنترل مستحکم، سایتهای پرتاب متحرک یا ثابت پوشیده، و امکانات نگهداری و تعمیرات هستند. استقرار «عملیاتی» خرمشهر ۴ در این شهرها به این معناست که این موشکها تنها برای نمایش نیستند، بلکه در حالت آمادهباش، سوختگیری شده، هدفیابی شده و قابلیت شلیک در کوتاهترین زمان ممکن را دارند. این موضوع، ضریب بازدارندگی را از حالت نظری به حالت عینی و ملموس تبدیل میکند. وجود چنین شهرهایی، همچنین «بقاپذیری« نیروی موشکی را افزایش میدهد. حتی در صورت حمله اولیه دشمن به سایتهای شناختهشده، بخش عمدهای از توان موشکی در پناهگاههای امن و ناشناخته باقی میماند و میتواند پاسخ کوبندهای را اجرا کند.
تأثیر بر معادلات منطقهای و بازدارندگی
با برد ۲۰۰۰ کیلومتری، خرمشهر ۴ میتواند تمامی خاک «اسرائیل»، «عربستان سعودی»، کشورهای «خلیج فارس»، «ترکیه»، «پاکستان»، «هند»، «مصر» و حتی بخشهایی از «اروپای شرقی» و پایگاههای آمریکایی در منطقه را هدف قرار دهد. این، دایره تهدیدات ایران را گسترش میدهد. ارتقای دقت به حدود ۳۰ متر، این موشک را از یک سلاح «منطقهای» به سلاحی «نقطهزن» تبدیل میکند که قابلیت هدف قرار دادن مراکز حساس نظامی، اقتصادی یا زیرساختی را دارد. این موضوع، محاسبات هر کشوری که قصد درگیری با ایران را داشته باشد، پیچیدهتر میکند. ترکیب برد، دقت، سرعت و قابلیت نفوذ، «بازدارندگی فعال» ایران را تقویت میکند. بازدارندگی فعال به معنای آن است که ایران نه تنها تهدید میکند که در صورت حمله پاسخ میدهد، بلکه این توانایی را دارد که در صورت لزوم، ابتدا عمل کرده و ضربه اول را با اطمینان از نفوذ آن وارد کند. این سطح از بازدارندگی، ثباتبخش اما بسیار حساس است.
واکنشهای احتمالی و چشمانداز آینده
در کوتاهمدت، احتمالاً شاهد «افزایش تبلیغات منفی» رسانههای غربی و متحدان منطقهای آنان علیه برنامه موشکی سپاه خواهیم بود. آنان این اقدام را تهدیدی برای ثبات منطقه خوانده و خواستار محدودیتهای بیشتر خواهند شد. همچنین، فشار برای «گسترش سامانههای دفاع موشکی» در کشورهای منطقه مانند عربستان و امارات افزایش مییابد. در میانمدت، این تحولات میتواند به «رقابت تسلیحاتی نوین» در منطقه دامن بزند، جایی که کشورها به جای افزایش تعداد، بر روی فناوریهای پیشرفته برای نفوذ در دفاع موشکی حریف یا دفاع در برابر چنین موشکهایی سرمایهگذاری کنند. این رقابت، بسیار پرهزینه و پیچیده خواهد بود. در بلندمدت، نمایش چنین توانمندیهایی، میتواند نقشی تعیینکننده در «مذاکرات آینده» (هستهای یا امنیتی) داشته باشد. ایران سعی دارد ثابت کند که برنامه موشکی آن یک واقعیت تثبیتشده و غیرقابل مذاکره است و هرگونه توافقی باید این واقعیت را به رسمیت بشناسد. موفقیت این استراتژی به توانایی ایران برای حفظ برتری کیفی و نوآوری در این حوزه در برابر پیشرفتهای فناورانه دشمنان بستگی دارد.