آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در سلسله مراتب عجیب قدرت در شرق آسیا، صفحه دیگری ورق خورد. کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در اقدامی رسمی و بیسابقه، دختر نوجوان خود کیم جو ئه را به عنوان رهبر بعدی این کشور معرفی کرد. این تصمیم که در نشست اخیر حزب کارگران کره اعلام شد، عملاً کیم جو ئه را به چهارمین نسل از خاندان کیم تبدیل میکند که رهبری این کشور منزوی اما پرنفوذ را بر عهده خواهد گرفت. سلسلهای که از کیم ایل سونگ، بنیانگذار کره شمالی آغاز شد و به کیم جونگ ایل و سپس کیم جونگ اون رسید. رسانههای دولتی کره شمالی که پیشتر با احتیاط از حضور کیم جو ئه در کنار پدرش در مراسم نظامی و عمومی گزارش میدادند، این بار با صراحت کامل از او به عنوان «جانشین» و «رهبر آینده» یاد کردهاند. تغییری آشکار در گفتمان رسمی پیونگ یانگ. کیم جو ئه که متولد ۲۰۱۳ است، اکنون ۱۳ سال دارد. او نخستینبار در سال ۲۰۲۲ در پرتاب یک موشک بالستیک قارهپیمای در کنار پدرش دیده شد و از آن زمان به تدریج در عکسها و گزارشهای رسمی حضور پررنگتری یافته است. کارشناسان مسائل کره شمالی این اقدام را چندبعدی تحلیل میکنند. از یکسو، تثبیت جانشینی در سنین پایین، از هرگونه کشمکش قدرت پس از کیم جونگ اون جلوگیری میکند. از سوی دیگر، این معرفی رسمی پیامی روشن به متحدان و دشمنان درباره استمرار خط مشی خاندان کیم است. کره شمالی تنها کشور جهان نیست که در آن قدرت به صورت موروثی منتقل میشود، اما تنها کشوری است که این انتقال به صراحت و با پیشبینی چندین ساله انجام میگیرد. این ویژگی به نظام سیاسی این کشور ثباتی شگفتانگیز بخشیده است. حال باید دید جامعه جهانی، به ویژه ایالات متحده، کره جنوبی و ژاپن، چه واکنشی به این تغییر نسلی نشان خواهند داد. دختری ۱۳ ساله که قرار است فرمانده نیروی هستهای جهان شود، معادلات امنیتی شمال شرق آسیا را وارد فاز تازهای خواهد کرد.
سلسلهوارثان و منطق انتقال قدرت در کره شمالی
کره شمالی از زمان تأسیس در سال ۱۹۴۸، تنها سه رهبر را تجربه کرده است: کیم ایل سونگ (۱۹۴۸-۱۹۹۴)، کیم جونگ ایل (۱۹۹۴-۲۰۱۱) و کیم جونگ اون (۲۰۱۱-اکنون). این ثبات رهبری در منطقۀ آشوبزده شمال شرق آسیا کمنظیر است و ریشه در ایدئولوژی «جوچه» و فرهنگ کنفوسیوسی دارد که احترام به پدر و وفاداری به خاندان را ستایش میکند. انتخاب کیم جو ئه، یک دختر نوجوان، به عنوان جانشین، گسست آشکاری از سنتهای پیشین است. کیم ایل سونگ توسط پدرش منصوب نشد؛ او خود انقلابی بود که قدرت را کسب کرد. کیم جونگ ایل نیز ۳۱ سال در انتظار قدرت ماند و کیم جونگ اون ۲۸ ساله بود که جانشین پدر شد. اما کیم جو ئه در ۱۳ سالگی ولیعهد میشود؛ تفاوتی بنیادین.
این تصمیم دو پیام دارد:
- نخست، کیم جونگ اون اعتماد کامل به تداوم خط مشی خاندان دارد و نگران رقابت درونی نیست.
- دوم، او احتمالاً مشکلات جسمانی یا امنیتی دارد که او را به تعیین جانشین در سنین پایین واداشته است. غیبتهای طولانی کیم جونگ اون در سالهای اخیر و کاهش وزن محسوس او، این فرضیه را تقویت میکند.
ابعاد رسانهای و تغییر گفتمان رسمی پیونگ یانگ
رسانههای دولتی کره شمالی همواره در معرفی چهرههای جدید محتاط و تدریجی عمل میکنند. حضور کیم جو ئه در کنار پدرش از سال ۲۰۲۲ آغاز شد، اما هرگز با صراحت از او به عنوان جانشین یاد نمیشد. این سکوت معنادار، فرصتی برای ارزیابی واکنشهای داخلی و خارجی بود. تغییر گفتمان رسمی اکنون رخ داده است. استفاده از واژگان «جانشین» و «رهبر آینده» در رسانههای دولتی، به مثابه اعلامیه رسمی تغییر سلسلهمراتب قدرت است. در نظامی که خبرپراکنی آن کاملاً کنترلشده است، این تغییر واژگانی بسیار پرمعنا و حسابشده است. جالب توجه آنکه این تغییر گفتمان همزمان با افزایش تنشها در شبهجزیره کره و پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا رخ داده است. پیونگ یانگ پیامی روشن به واشنگتن مخابره میکند: سیاستهای شما تغییری در تداوم قدرت ما ایجاد نخواهد کرد. این یک مانور راهبردی در میدان دیپلماسی اجبار است.
تحلیل جنسیتی و شکستن تابوی پدرسالاری
کره شمالی یکی از پدرسالارترین جوامع جهان است. زنان در این کشور از حقوق اجتماعی و اقتصادی محدودی برخوردارند و حضورشان در سطوح عالی قدرت تقریباً صفر است. انتخاب یک دختر به عنوان رهبر آینده، در این بستر فرهنگی، اقدامی انقلابی و شگفتانگیز است. آیا این انتخاب نشانه تغییر نگرش جامعه کره شمالی به نقش زنان است؟ پاسخ کارشناسان منفی است. کیم جو ئه بیش از آنکه به عنوان یک زن انتخاب شود، به عنوان یک «کیم» انتخاب شده است. قدرت او نه از جنسیت، که از نام خانوادگیاش نشأت میگیرد. با این حال، نمیتوان تأثیر نمادین این انتخاب را نادیده گرفت. دختران کره شمالی اکنون تصویری از قدرت زنانه در بالاترین سطح را مشاهده میکنند. این تصویر، هر چند تشریفاتی و محدود به یک خاندان خاص، میتواند در بلندمدت بر ادراک اجتماعی از توانمندیهای زنان اثر بگذارد.
واکنشهای بینالمللی و پیامدهای امنیتی
ایالات متحده که تاکنون سیاست «صبر راهبردی» در قبال کره شمالی را دنبال میکرد، اکنون با واقعیت جدیدی روبرو است: رهبر آیندهای ۱۳ ساله که تجربه، دانش و شبکه قدرت پدر و پدربزرگش را ندارد. این عدم قطعیت، تحلیل سناریوهای امنیتی را دشوارتر میکند. کره جنوبی در موقعیتی پیچیدهتر قرار دارد. دولت سئول که سیاست آشتیجویانه با پیونگ یانگ را در پیش گرفته، اکنون باید با رهبری جدیدی تعامل کند که حتی از کیم جونگ اون ناشناختهتر است. این عدم تقارن اطلاعاتی، برگ برندهای برای کره شمالی در مذاکرات آتی خواهد بود. ژاپن و چین نیز واکنشهای محتاطانهای نشان دادهاند. پکن به عنوان متحد سنتی پیونگ یانگ، احتمالاً از این انتقال منظم قدرت استقبال میکند، چرا که ثبات در کره شمالی به نفع امنیت مرزهای شرقی چین است. توکیو اما نگران از سرگیری آزمایشهای موشکی در دوره انتقال قدرت است.
آینده کره شمالی در عصر کیم جو ئه
اگر کیم جونگ اون در ۱۰ یا ۲۰ سال آینده قدرت را به دخترش واگذار کند، کیم جو ئه جوانترین رهبر جهان خواهد شد. او در جهانی کاملاً متفاوت از پدر و پدربزرگش رهبری را آغاز خواهد کرد؛ جهانی که تحت سلطه فناوریهای دیجیتال، تغییرات اقلیمی و بحرانهای همهگیر است. این پرسش مطرح است که آیا کیم جو ئه در مدارس و دانشگاههای سوئیس مانند پدرش تحصیل خواهد کرد؟ آیا او به زبانهای خارجی مسلط میشود و از نزدیک با جهان غرب آشنا میگردد؟ یا اینکه کاملاً منزوی و در داخل کره شمالی پرورش خواهد یافت؟ کارشناسان معتقدند کیم جونگ اون در حال پرورش دخترش برای رهبری است. حضور مستمر او در کنار پدر در بازدیدهای نظامی و اقتصادی، نوعی کارآموزی فشرده و فشردهترین دوره انتقال قدرت در تاریخ معاصر است. او در نوجوانی میآموزد که چگونه ژنرالها را کنترل کند، دیپلماتها را بفریبد و مردم را با سخنرانیهای پرشور به وجد آورد. آینده کره شمالی، هر قدر هم مبهم، اکنون چهرهای شناختهشده دارد: چهره دختری نوجوان از خاندان کیم.