آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
در روزهای اخیر، ویدیویی از کوروش علیانی، نویسنده و برنامهساز شناختهشده صداوسیما، در فضای مجازی دستبهدست میشود که در آن ادعایی عجیب و جنجالی مطرح کرده است. علیانی در گفتگویی با صفحه «مجال تیوی» در یوتیوب، مدعی شده که یوزی سلاح سازمانی یا خاص جمهوری اسلامی نیست، بلکه متعلق به اسرائیل است. او با قاطعیت میگوید: «ما گلوله یوزی از تن کشتهشدگان خارج کردیم» و نتیجه میگیرد که ایران چنین سلاحی ندارد و بنابراین، کشتار اخیر به دست اسرائیل انجام شده است. این ادعا که با لحنی قاطع و بدون ارائه هیچ مدرکی مطرح شده، موجی از واکنشها را در شبکههای اجتماعی برانگیخته است. اما آیا این ادعا با واقعیتهای فنی و تاریخی تطابق دارد؟ کارشناسان و منابع آگاه میگویند خیر. گلوله مورد استفاده در یوزی، فشنگ ۹ میلیمتری استانداردی است که در انواع دیگر سلاحها از جمله اسلحهای که ایران مدعی است تولید کرده و تپانچههای زعاف نیز کاربرد دارد. بنابراین، چیزی به اسم «گلوله مختص یوزی» وجود ندارد.
از سوی دیگر، تاریخچه حضور یوزی در ایران به دههها قبل بازمیگردد. ایران از قبل از انقلاب و پس از آن، یوزی داشته و در سالهای اخیر نیز در یگانهای تکاور نیروی دریایی و یگانهای ویژه پلیس از این سلاح استفاده میکند. تصاویر و گزارشهای متعددی وجود دارد که این ادعا را تأیید میکند. شواهد میدانی نیز نشان میدهد که در جریان سرکوب اعتراضات، نیروهای امنیتی علاوه بر ژ۳، از انواع سلاحها از جمله یوزی استفاده کردهاند. گزارشهای متعدد از بیمارستانها و پزشکی قانونی، وجود گلولههای ۹ میلیمتری را در بدن کشتهشدگان تأیید میکند که میتواند از یوزی یا دیگر سلاحهای همکالیبر شلیک شده باشد. نکته قابل تأمل دیگر، تخصص علیانی است. او در رسانههای داخلی با عناوینی مانند نویسنده، مجری و زبانشناس معرفی شده و هیچ تخصصی در اسلحهشناسی یا پزشکی قانونی ندارد. چگونه یک زبانشناس میتواند با این قاطعیت درباره نوع گلوله و سلاح مورد استفاده در یک رویداد اظهار نظر کند؟ این ادعا در حالی مطرح میشود که استفاده از چاقو، قمه و چماق در برخورد با معترضان نیز در گزارشهای متعدد تأیید شده است. آیا قرار است این ابزارها را نیز به حساب اسرائیل بگذاریم؟ در این گزارش، ابعاد مختلف این ادعای جنجالی را بررسی میکنیم و با استناد به شواهد فنی، تاریخی و میدانی، نادرستی آن را نشان میدهیم.
بررسی فنی گلوله یوزی و ادعای علیانی
یوزی یک سلاح کمری یا مسلسل دستی است که در کالیبرهای مختلفی تولید میشود، اما رایجترین نوع آن از فشنگ ۹ میلیمتری پارابلوم استفاده میکند. این فشنگ یکی از رایجترین و پراستفادهترین کالیبرهای سلاحهای کوتاه در جهان است و توسط دهها نوع سلاح مختلف از جمله تپانچههای برتا، گلک، زیگ زاوئر و همچنین مسلسلهای دستی متعدد مانند امپی۵ و یوزی شلیک میشود. ادعای علیانی مبنی بر اینکه «گلوله یوزی» چیز منحصربهفردی است که بتوان از روی آن سلاح شلیککننده را شناسایی کرد، کاملاً نادرست است. هیچ «گلوله یوزی» مجزایی وجود ندارد. تنها راه تشخیص این که یک گلوله ۹ میلیمتری از یوزی شلیک شده یا سلاح دیگر، بررسی خطوط و علائم روی بدنه گلوله (توسط کارشناسان بالستیک) است که نیازمند آزمایشگاه و تطابق با سلاح مشخص است. صرف وجود یک گلوله ۹ میلیمتری در بدن کشتهشدگان، هیچ ربطی به یوزی یا اسرائیل ندارد. علیانی که تخصصی در سلاحشناسی ندارد، با جهشی غیرکارشناسی از وجود یک گلوله ۹ میلیمتری، نتیجهگیری سیاسی کرده است. این نوع استدلال، نه علمی است و نه منطقی.
تحلیل تاریخی حضور یوزی در ایران
یوزی در دهه ۱۹۵۰ توسط ارتش اسرائیل طراحی و به خدمت گرفته شد و به سرعت به یکی از محبوبترین مسلسلهای دستی جهان تبدیل گشت. ایران قبل از انقلاب اسلامی، مقادیر زیادی سلاح از منابع غربی از جمله آمریکا و اسرائیل خریداری کرد. یوزی نیز جزو این خریدها بود و در اختیار نیروهای نظامی و امنیتی شاهنشاهی قرار گرفت. پس از انقلاب اسلامی، با وجود قطع روابط با اسرائیل، ایران همچنان از سلاحهای موجود در انبارهای خود استفاده میکرد. یوزی نیز به دلیل سادگی، قابلیت اطمینان و اندازه کوچک، همچنان در یگانهای ویژه و نیروهای دریایی به کار گرفته شد. تصاویر متعددی از رژهها و مانورهای نظامی ایران وجود دارد که در آنها سربازان و تکاوران ایرانی مسلح به یوزی دیده میشوند. بنابراین، ادعای علیانی که «ایران یوزی ندارد» و «یوزی سلاح سازمانی ایران نیست» با واقعیتهای تاریخی و تصویری در تضاد کامل است. ایران دهههاست که یوزی دارد و از آن استفاده میکند.
گزارشهای میدانی و پزشکی قانونی
در جریان اعتراضات سالهای اخیر، گزارشهای متعددی از بیمارستانها و پزشکی قانونی منتشر شده که وجود گلولههای ۹ میلیمتری را در بدن کشتهشدگان تأیید میکنند. این گلولهها میتوانند از یوزی یا سلاحهای ۹ میلیمتری دیگری که در اختیار نیروهای امنیتی است، شلیک شده باشند. نکته مهم این است که در بسیاری از موارد، پزشکی قانونی و نهادهای رسمی از ارائه اطلاعات دقیق درباره نوع سلاح و کالیبر گلولهها خودداری کردهاند یا با تأخیر این اطلاعات را منتشر نمودهاند. این ابهام و عدم شفافیت، بستر مناسبی برای طرح ادعاهای غیرمستند مانند ادعای علیانی فراهم کرده است. علاوه بر یوزی و ژ-۳، گزارشهای متعددی از استفاده از سلاحهای سرد مانند چاقو، قمه و چماق در برخورد با معترضان وجود دارد. علیانی به این موارد اشارهای نمیکند و تمرکز خود را بر یک ادعای فنی نادرست گذاشته است.
موقعیت و تخصص علیانی
کوروش علیانی در رسانههای داخلی به عنوان نویسنده، مجری و زبانشناس معرفی شده است. او مدرک دکترای زبانشناسی دارد و سالها در صداوسیما برنامهسازی کرده است. هیچ سابقهای از تحصیل یا فعالیت حرفهای او در زمینه سلاحشناسی، بالستیک یا پزشکی قانونی وجود ندارد. این پرسش مطرح میشود که چرا یک زبانشناس باید درباره نوع گلوله و سلاح مورد استفاده در یک رویداد سیاسی اظهار نظر قاطع کند؟ آیا او به اسناد و مدارکی دسترسی دارد که در اختیار کارشناسان رسمی نیست؟ یا صرفاً با تکیه بر جایگاه رسانهای خود، نظری غیرکارشناسی را به افکار عمومی تحمیل میکند؟ علیانی با این اظهار نظر، از جایگاه یک مجری و نویسنده فراتر رفته و به یک تحلیلگر امنیتی و بالستیک تبدیل شده است. این تغییر نقش، آن هم بدون داشتن تخصص لازم، میتواند به گمراهسازی افکار عمومی منجر شود.