آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
ماجرای پرپیچ و خم سریال محبوب «پایتخت» و تلویزیون همچنان ادامه دارد. شبکه آیفیلم که چند ماهی است پخش مجموعه سریالهای «پایتخت» را از فصل اول آغاز کرده، این روزها قسمتهای پایانی فصل پنجم را روی آنتن میبرد. انتظار میرفت طبق روال معمول، پس از پایان فصل پنجم، نوبت به فصل ششم برسد، اما گویا این فصل هنوز در حصر ممنوعیت به سر میبرد. بر اساس اخبار رسیده، شبکه آیفیلم قصد دارد به جای فصل ششم، فصل هفتم این سریال را در ماه مبارک رمضان روانه آنتن کند. این تصمیم در حالی گرفته شده که سال ۱۳۹۹ نیز این شبکه از پخش فصل ششم خودداری کرده بود و بهانهاش نیمهتمام ماندن تولید آن بود. فصل ششم پایتخت قرار بود نوروز ۱۳۹۹ پخش شود، اما تولید آن با شروع پاندمی کرونا همزمان شد و نیمهتمام ماند. دوازده قسمت از این سریال که آماده پخش شده بود، همان نوروز روی آنتن رفت و در انتهای قسمت دوازدهم اعلام شد که پس از بهبود شرایط، چند قسمت پایانی تولید خواهد شد.
اما ماجرا به کرونا ختم نشد. پس از پخش این فصل، انتقادهای شدیدی از سوی رسانههای اصولگرا به محتوای سریال وارد شد. مسئولان وقت سازمان صداوسیما با محسن تنابنده و سیروس مقدم دچار اختلاف شدید شدند. مرتضی میرباقری، معاون وقت سیما، حتی مشکلات محتوایی سریال را به جریان «ستون پنجم فرهنگی» نسبت داد. این اختلافات به جایی رسید که فصل ششم عملاً از دسترس خارج شد. پس از کشوقوسهای فراوان، مقرر شد گروه تولید چند قسمت انتهایی را تولید کنند. این قسمتها زمستان ۱۳۹۹ جلوی دوربین رفت و قرار شد در شبهای منتهی به سال ۱۴۰۰ از شبکه یک پخش شود. اما شبکه یک هفته مانده به پایان سال، در ساعتی خارج از باکس اصلی سریالها، خلاصهای از فصل ششم پخش کرد و در دو شب پایانی سال، قسمتهای جدید را روی آنتن فرستاد. پس از آن، پایتخت ۶ رنگ آنتن را به خود ندید و حتی در بازهای از آرشیو تلوبیون نیز خارج شد.
در فصل ششم، نقی معمولی با ظاهری متفاوت، شغل جدیدی به دست آورده و راننده شخصی یک نماینده مجلس شده است. او همچنین به سفر حج مشرف میشود و پس از بازگشت، اطرافیان او را «حاجنقی معمولی» صدا میکنند. این تغییرات، شاید بخشی از دلایل انتقادات به این فصل بوده باشد. حالا پس از پنج سال، پایگاه اطلاعرسانی فیلمنیوز از تصمیم شبکه آیفیلم برای حذف فصل ششم از کنداکتور رمضان و پخش فصل هفتم خبر داده است. هنوز مشخص نیست که آیا این تصمیم نهایی است و آیا ممنوعیت پخش فصل ششم همچنان پابرجاست یا خیر.
تحلیل تاریخی ممنوعیت فصل ششم
ماجرای ممنوعیت فصل ششم پایتخت به سال ۱۳۹۹ بازمیگردد. پس از پخش ۱۲ قسمت از این فصل در نوروز آن سال، موجی از انتقادات از سوی رسانههای اصولگرا به راه افتاد. محتوای سریال، به ویژه شخصیتپردازی نقی معمولی در قامت راننده یک نماینده مجلس و سفر حج او، هدف این انتقادات قرار گرفت. مرتضی میرباقری، معاون وقت سیما، در اظهاراتی جنجالی، مشکلات محتوایی سریال را به «ستون پنجم فرهنگی» نسبت داد. این تعبیر نشاندهنده عمق شکاف میان سازندگان و مدیران ارشد صداوسیما بود. پس از این اظهارات، عملاً پخش مجدد فصل ششم منتفی شد. تلاشها برای تکمیل و پخش قسمتهای پایانی نیز به نتیجه مطلوب نرسید. اگرچه این قسمتها در زمستان ۱۳۹۹ تولید شد، اما پخش آنها در دو شب پایانی سال و خارج از باکس اصلی سریالها، بیش از آنکه یک پخش رسمی باشد، شبیه به یک طرد تشریفاتی بود.
نقش رسانههای اصولگرا در ممنوعیت
رسانههای اصولگرا در ممنوعیت فصل ششم پایتخت نقش کلیدی ایفا کردند. این رسانهها با نقدهای تند و گاه غیرمنصفانه، فضایی علیه سریال ایجاد کردند که مدیران صداوسیما ناچار به واکنش شدند. انتقادات عمدتاً متوجه شخصیت نقی معمولی و تغییرات او در این فصل بود. سفر نقی به حج و بازگشت با عنوان «حاجنقی» نیز از دیگر موارد مورد انتقاد بود. برخی رسانهها این موضوع را توهین به مقدسات دانستند و خواستار برخورد با سازندگان شدند. این انتقادات، اگرچه بیاساس بود، اما تأثیر خود را بر تصمیمگیرندگان گذاشت. نقش رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی و فشار بر نهادهای تصمیمگیرنده، در این مورد به وضوح دیده میشود. این رسانهها با بهرهگیری از تریبونهای خود، توانستند یک سریال محبوب را از چرخه پخش خارج کنند.
تصمیم شبکه آیفیلم و پیامدهای آن
شبکه آیفیلم با تصمیم به پخش فصل هفتم به جای فصل ششم، عملاً ممنوعیت فصل ششم را تأیید کرده است. این شبکه که زیرمجموعه صداوسیماست، نمیتواند بر خلاف تصمیمات مدیران ارشد عمل کند. بنابراین، این تصمیم نشاندهنده تداوم سیاستهای قبلی در قبال پایتخت است. پخش فصل هفتم در ماه رمضان میتواند استقبال خوبی از سوی مخاطبان داشته باشد. پایتخت همچنان یکی از محبوبترین سریالهای تاریخ تلویزیون ایران است و هر فصل جدید آن با اشتیاق تماشاگران روبرو میشود. اما حذف فصل ششم از کنداکتور، کام مخاطبان را تلخ میکند. این تصمیم همچنین پیامی به سازندگان سریال میفرستد که همچنان در حاشیه ممنوعیت قرار دارند. محسن تنابنده و سیروس مقدم که سالها با صداوسیما همکاری نزدیک داشتند، اکنون در موقعیتی مبهم قرار گرفتهاند.
جایگاه پایتخت در تاریخ تلویزیون ایران
سریال پایتخت از جمله ماندگارترین سریالهای تاریخ تلویزیون ایران است. این سریال با خلق شخصیتهای دوستداشتنی و موقعیتهای کمیک، توانست مخاطبان گستردهای را جذب کند. نقی معمولی، ارسطو، هما و دیگر شخصیتها به نمادهایی در فرهنگ عامه تبدیل شدهاند. موفقیت پایتخت فراتر از یک سریال تلویزیونی بود. این مجموعه توانست در هر فصل، مخاطبان را پای گیرندهها بنشاند و بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشته باشد. دیالوگها و موقعیتهای آن به بخشی از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل شد. با این حال، پایتخت همواره با چالشهای مختلفی روبرو بوده است. از انتقادات به محتوای آن تا اختلافات با مدیران، این سریال مسیر پرپیچوخمی را پشت سر گذاشته است. با این وجود، محبوبیت آن همچنان پابرجاست.
چشمانداز آینده پایتخت
آینده پایتخت همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. با وجود تصمیم شبکه آیفیلم برای پخش فصل هفتم، هنوز مشخص نیست که سرنوشت فصل ششم چه خواهد شد. آیا این فصل برای همیشه در آرشیو خاک خواهد خورد یا روزی اجازه پخش مجدد مییابد؟ سازندگان سریال نیز احتمالاً با احتیاط بیشتری به تولید فصلهای جدید خواهند پرداخت. تجربه تلخ فصل ششم نشان داد که حتی یک سریال فوقمحبوب نیز میتواند قربانی کشمکشهای سیاسی و فرهنگی شود. تنابنده و مقدم احتمالاً در تولیدات آینده، مرزهای قرمز را با دقت بیشتری رعایت خواهند کرد. برای مخاطبان نیز تنها یک امید باقی میماند: اینکه روزی تلویزیون و سازندگان به تفاهم برسند و پایتخت بتواند بدون حاشیه به کار خود ادامه دهد. شاید آن روز چندان هم دور نباشد.