آسیانیوز ایران، سرویس اقتصادی:
خبر خوش برای میلیونها خانوار ایرانی که در دهکهای اول تا سوم درآمدی قرار دارند. سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرد که یارانه نقدی مرحله ۱۸۰ مربوط به بهمنماه سال جاری، به حساب حدود ۱۰ میلیون نفر در سراسر کشور واریز و قابل برداشت است. این یارانه که به صورت ماهانه به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود، بخشی از برنامه حمایتی دولت برای کاهش فشار اقتصادی بر اقشار کمدرآمد جامعه است. مبلغ این یارانه برای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است که برای خانوارهای پرجمعیت، رقم قابل توجهی خواهد بود. دهکهای اول تا سوم که کمدرآمدترین اقشار جامعه را تشکیل میدهند، به طور منظم این یارانه را دریافت میکنند. این یارانه میتواند در تأمین هزینههای اساسی این خانوارها، به ویژه در شرایط تورمی کنونی، نقش مهمی ایفا کند.
سازمان هدفمندسازی یارانهها با انتشار اطلاعیهای، از واریز این مبلغ به حساب سرپرستان خانوار خبر داد و تأکید کرد که این مبلغ هماکنون قابل برداشت است. سرپرستان خانوار میتوانند با مراجعه به خودپردازها یا از طریق همراهبانکها، از موجودی خود مطلع شده و اقدام به برداشت کنند. یارانه نقدی یکی از مهمترین برنامههای حمایتی دولت است که از سالها پیش اجرا میشود. اگرچه مبلغ این یارانه در سالهای اخیر افزایش نیافته، اما همچنان برای میلیونها خانوار ایرانی، منبع درآمدی مهم و حیاتی محسوب میشود. در سالهای اخیر، دولت تلاش کرده است با هدفمندسازی یارانهها، این حمایتها را به اقشار نیازمندتر اختصاص دهد. به همین دلیل، دهکهای بالای درآمدی از دریافت یارانه نقدی حذف شدهاند و منابع آن به دهکهای پایینتر تخصیص یافته است. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که مبلغ یارانه نقدی در شرایط تورمی کنونی، پاسخگوی نیازهای واقعی خانوارها نیست و باید افزایش یابد. آنها پیشنهاد میدهند که یارانه نقدی با نرخ تورم تعدیل شود تا قدرت خرید آن حفظ گردد. در این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف واریز یارانه نقدی و اهمیت آن برای اقشار کمدرآمد جامعه میپردازیم.
اهداف و کارکرد یارانه نقدی
یارانه نقدی یکی از مهمترین ابزارهای حمایت اجتماعی در ایران است که با هدف کاهش فشار اقتصادی بر اقشار کمدرآمد و تأمین حداقل نیازهای معیشتی آنها طراحی شده است. این برنامه در سالهای اخیر با فراز و نشیبهای زیادی همراه بوده و همواره محل بحث کارشناسان اقتصادی بوده است. کارکرد اصلی یارانه نقدی، جبران بخشی از هزینههای زندگی برای خانوارهای نیازمند است. در شرایطی که تورم به طور مداوم قدرت خرید مردم را کاهش میدهد، این یارانه میتواند به عنوان یک «شوکگیر» عمل کند و از سقوط آزاد معیشت اقشار آسیبپذیر جلوگیری نماید. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که یارانه نقدی به تنهایی نمیتواند مشکل معیشت مردم را حل کند. آنها بر ضرورت ایجاد اشتغال پایدار، کنترل تورم و اصلاح ساختارهای اقتصادی تأکید میکنند تا مردم بتوانند بدون وابستگی به یارانه، زندگی شرافتمندانهای داشته باشند.
دهکبندی و هدفمندی یارانهها
هدفمندی یارانهها، یکی از مهمترین اصلاحات در این حوزه بوده است. در سالهای گذشته، یارانه نقدی به همه اقشار جامعه پرداخت میشد، صرفنظر از سطح درآمد آنها. این رویکرد، نه تنها عادلانه نبود، بلکه منابع زیادی را هدر میداد. با اجرای طرح هدفمندی، یارانه نقدی به دهکهای اول تا سوم محدود شده است. این دهکها کمدرآمدترین اقشار جامعه را تشکیل میدهند و بیشترین نیاز را به حمایت دولت دارند. دهکهای بالاتر از دریافت یارانه حذف شدهاند و منابع آن به دهکهای پایینتر اختصاص یافته است. این رویکرد، ضمن عادلانهتر کردن توزیع یارانهها، به دولت امکان میدهد تا با منابع محدود خود، حمایت مؤثرتری از نیازمندان واقعی به عمل آورد. با این حال، اجرای دقیق این طرح نیازمند اطلاعات دقیق و بهروز از وضعیت اقتصادی خانوارهاست.
وضعیت دهکهای اول تا سوم در شرایط اقتصادی کنونی
دهکهای اول تا سوم که کمدرآمدترین اقشار جامعه هستند، بیش از دیگران از تورم و گرانی آسیب میبینند. این خانوارها که معمولاً درآمد ثابت و پایینی دارند، با افزایش قیمتها، توانایی تأمین نیازهای اساسی خود را از دست میدهند. برای این خانوارها، یارانه نقدی ۴۰۰ هزار تومانی میتواند بخش قابل توجهی از هزینههای ماهانه آنها را پوشش دهد. این مبلغ اگرچه در مقایسه با هزینههای واقعی زندگی ناچیز است، اما برای خانوادههای پرجمعیت، میتواند به تأمین مواد غذایی، پوشاک و سایر نیازهای اساسی کمک کند. با این حال، با توجه به تورم بالای سالهای اخیر، قدرت خرید یارانه نقدی به شدت کاهش یافته است. آنچه که چند سال پیش میتوانست بخش مهمی از هزینهها را پوشش دهد، امروز تنها سهم کوچکی از سبد هزینه خانوار را تشکیل میدهد.
چالشها و انتقادات به یارانه نقدی
یارانه نقدی با وجود مزایا، با چالشها و انتقادات متعددی نیز مواجه است. یکی از مهمترین انتقادات، عدم تناسب مبلغ یارانه با نرخ تورم است. کارشناسان معتقدند که یارانه نقدی باید سالانه بر اساس نرخ تورم تعدیل شود تا قدرت خرید آن حفظ گردد. انتقاد دیگر، عدم شفافیت در فرآیند دهکبندی و شناسایی مشمولان است. برخی خانوارهای نیازمند ممکن است از دریافت یارانه محروم شوند، در حالی که برخی خانوارهای غیرنیازمند همچنان یارانه دریافت میکنند. این مسئله، عادلانه بودن توزیع یارانهها را زیر سوال میبرد. همچنین، برخی کارشناسان معتقدند که یارانه نقدی، انگیزه کار و تلاش را کاهش میدهد و نوعی وابستگی ایجاد میکند. آنها پیشنهاد میدهند که به جای پرداخت یارانه نقدی، خدمات رفاهی مانند مسکن، بهداشت و آموزش به صورت رایگان یا با هزینه کم در اختیار نیازمندان قرار گیرد.
چشمانداز آینده یارانه نقدی در ایران
- چشمانداز آینده یارانه نقدی در ایران به عوامل متعددی بستگی دارد:
نخست، وضعیت بودجه دولت و منابع مالی در دسترس. با توجه به کسری بودجه و فشارهای اقتصادی، دولت ممکن است توانایی افزایش مبلغ یارانه را نداشته باشد.
- دوم، تحولات اقتصادی و نرخ تورم. اگر نرخ تورم کنترل شود، قدرت خرید یارانه نقدی نیز بهتر حفظ خواهد شد. در غیر این صورت، فشار برای افزایش مبلغ یارانه افزایش مییابد.
- سوم، سیاستهای کلی دولت در حوزه رفاه و تأمین اجتماعی. اگر دولت به سمت اصلاحات ساختاری و ایجاد نظام جامع تأمین اجتماعی حرکت کند، ممکن است یارانه نقدی جای خود را به حمایتهای هدفمندتر و کارآمدتر بدهد.
در هر صورت، یارانه نقدی تا اطلاع ثانوی، یکی از مهمترین ابزارهای حمایت از اقشار کمدرآمد در ایران باقی خواهد ماند و هرگونه تغییر در آن باید با در نظر گرفتن منافع این اقشار صورت گیرد.