آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
یارانه نقدی بهمنماه برای دهکهای چهارم تا نهم واریز شد. سازمان هدفمندسازی یارانهها با اعلام این خبر، از واریز مرحله ۱۸۰ یارانه به حساب سرپرستان خانوار در سراسر کشور خبر داد. این مبلغ هماکنون قابل برداشت است. یارانه نقدی برای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است و به صورت ماهانه به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود. این یارانه بخشی از برنامه حمایتی دولت برای کاهش فشار اقتصادی بر اقشار مختلف جامعه است. دهکهای چهارم تا نهم که شامل طیف گستردهای از خانوارهای ایرانی میشوند، این ماه نیز یارانه خود را دریافت کردند. پیش از این، یارانه دهکهای اول تا سوم در روزهای ابتدایی بهمن واریز شده بود.
سازمان هدفمندسازی یارانهها در اطلاعیه خود تأکید کرده است که این مبلغ به حساب سرپرستان خانوار واریز شده و آنها میتوانند با مراجعه به خودپردازها یا از طریق همراهبانکها، از موجودی خود مطلع شده و اقدام به برداشت کنند. یارانه نقدی یکی از مهمترین برنامههای حمایتی دولت است که از سالها پیش اجرا میشود. اگرچه مبلغ این یارانه در سالهای اخیر افزایش نیافته، اما همچنان برای میلیونها خانوار ایرانی، منبع درآمدی مهم و حیاتی محسوب میشود. در سالهای اخیر، دولت تلاش کرده است با هدفمندسازی یارانهها، این حمایتها را به اقشار نیازمندتر اختصاص دهد. به همین دلیل، دهکهای بالای درآمدی (دهک دهم) از دریافت یارانه نقدی حذف شدهاند و منابع آن به دهکهای پایینتر تخصیص یافته است
اهداف و کارکرد یارانه نقدی
یارانه نقدی یکی از مهمترین ابزارهای حمایت اجتماعی در ایران است که با هدف کاهش فشار اقتصادی بر اقشار مختلف جامعه و تأمین حداقل نیازهای معیشتی آنها طراحی شده است. این برنامه در سالهای اخیر با فراز و نشیبهای زیادی همراه بوده و همواره محل بحث کارشناسان اقتصادی بوده است. کارکرد اصلی یارانه نقدی، جبران بخشی از هزینههای زندگی برای خانوارهای نیازمند است. در شرایطی که تورم به طور مداوم قدرت خرید مردم را کاهش میدهد، این یارانه میتواند به عنوان یک «شوکگیر» عمل کند و از سقوط آزاد معیشت اقشار آسیبپذیر جلوگیری نماید. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که یارانه نقدی به تنهایی نمیتواند مشکل معیشت مردم را حل کند. آنها بر ضرورت ایجاد اشتغال پایدار، کنترل تورم و اصلاح ساختارهای اقتصادی تأکید میکنند تا مردم بتوانند بدون وابستگی به یارانه، زندگی شرافتمندانهای داشته باشند.
دهکبندی و هدفمندی یارانهها
هدفمندی یارانهها، یکی از مهمترین اصلاحات در این حوزه بوده است. در سالهای گذشته، یارانه نقدی به همه اقشار جامعه پرداخت میشد، صرفنظر از سطح درآمد آنها. این رویکرد، نه تنها عادلانه نبود، بلکه منابع زیادی را هدر میداد. با اجرای طرح هدفمندی، یارانه نقدی به دهکهای اول تا نهم محدود شده است. دهک دهم (پردرآمدترین اقشار جامعه) از دریافت یارانه حذف شدهاند و منابع آن به دهکهای پایینتر اختصاص یافته است. این رویکرد، ضمن عادلانهتر کردن توزیع یارانهها، به دولت امکان میدهد تا با منابع محدود خود، حمایت مؤثرتری از نیازمندان واقعی به عمل آورد. با این حال، اجرای دقیق این طرح نیازمند اطلاعات دقیق و بهروز از وضعیت اقتصادی خانوارهاست.
وضعیت دهکهای چهارم تا نهم در شرایط اقتصادی کنونی
دهکهای چهارم تا نهم که شامل طیف گستردهای از خانوارهای ایرانی (از طبقه متوسط تا مرفه) میشوند، نیز از تورم و گرانی آسیب دیدهاند. هرچند شدت آسیب در این دهکها به اندازه دهکهای اول تا سوم نیست، اما آنها نیز با کاهش قدرت خرید و فشار معیشتی مواجه هستند. برای این خانوارها، یارانه نقدی ۴۰۰ هزار تومانی میتواند بخشی از هزینههای ماهانه آنها را پوشش دهد. این مبلغ اگرچه در مقایسه با هزینههای واقعی زندگی ناچیز است، اما برای بسیاری از خانوادهها، میتواند به تأمین مواد غذایی، پوشاک و سایر نیازهای اساسی کمک کند. با این حال، با توجه به تورم بالای سالهای اخیر، قدرت خرید یارانه نقدی به شدت کاهش یافته است. آنچه که چند سال پیش میتوانست بخش مهمی از هزینهها را پوشش دهد، امروز تنها سهم کوچکی از سبد هزینه خانوار را تشکیل میدهد.
چالشها و انتقادات به یارانه نقدی
یارانه نقدی با وجود مزایا، با چالشها و انتقادات متعددی نیز مواجه است. یکی از مهمترین انتقادات، عدم تناسب مبلغ یارانه با نرخ تورم است. کارشناسان معتقدند که یارانه نقدی باید سالانه بر اساس نرخ تورم تعدیل شود تا قدرت خرید آن حفظ گردد. انتقاد دیگر، عدم شفافیت در فرآیند دهکبندی و شناسایی مشمولان است. برخی خانوارهای نیازمند ممکن است از دریافت یارانه محروم شوند، در حالی که برخی خانوارهای غیرنیازمند همچنان یارانه دریافت میکنند. این مسئله، عادلانه بودن توزیع یارانهها را زیر سوال میبرد. همچنین، برخی کارشناسان معتقدند که یارانه نقدی، انگیزه کار و تلاش را کاهش میدهد و نوعی وابستگی ایجاد میکند. آنها پیشنهاد میدهند که به جای پرداخت یارانه نقدی، خدمات رفاهی مانند مسکن، بهداشت و آموزش به صورت رایگان یا با هزینه کم در اختیار نیازمندان قرار گیرد.
چشمانداز آینده یارانه نقدی در ایران
چشمانداز آینده یارانه نقدی در ایران به عوامل متعددی بستگی دارد.
- نخست، وضعیت بودجه دولت و منابع مالی در دسترس. با توجه به کسری بودجه و فشارهای اقتصادی، دولت ممکن است توانایی افزایش مبلغ یارانه را نداشته باشد.
- دوم، تحولات اقتصادی و نرخ تورم. اگر نرخ تورم کنترل شود، قدرت خرید یارانه نقدی نیز بهتر حفظ خواهد شد. در غیر این صورت، فشار برای افزایش مبلغ یارانه افزایش مییابد.
- سوم، سیاستهای کلی دولت در حوزه رفاه و تأمین اجتماعی. اگر دولت به سمت اصلاحات ساختاری و ایجاد نظام جامع تأمین اجتماعی حرکت کند، ممکن است یارانه نقدی جای خود را به حمایتهای هدفمندتر و کارآمدتر بدهد.
در هر صورت، یارانه نقدی تا اطلاع ثانوی، یکی از مهمترین ابزارهای حمایت از اقشار مختلف جامعه در ایران باقی خواهد ماند و هرگونه تغییر در آن باید با در نظر گرفتن منافع این اقشار صورت گیرد.