آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
خبر درگذشت سعید اویسی، بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون ایران، جامعه هنری کشور را در غم و اندوه فرو برد. این هنرمند که در ۸۲ سالگی در کشور سوئد دار فانی را وداع گفت، از جمله چهرههای ماندگار عرصه بازیگری بود که با نقشهای متنوع خود در سینما، تئاتر و تلویزیون، خاطراتی فراموشنشدنی برای مخاطبان به جا گذاشت. اویسی متولد ۱۳۲۲ در تهران بود. او فعالیت هنری خود را با «گروه هنر ملی» آغاز کرد؛ گروهی که نقش مهمی در شکلگیری تئاتر مدرن ایران داشت. سپس در گروه نمایشی که پیتر بروک، کارگردان شهیر انگلیسی، برای اجرا در «جشن هنر شیراز» تشکیل داده بود، همکاری کرد. این تجربه بینالمللی، دریچهای تازه به روی او گشود و تأثیر عمیقی بر سبک بازیگریاش گذاشت. اما شاید مهمترین دوره فعالیت هنری اویسی، همکاری با «کارگاه نمایش» به سرپرستی آربی اوانسیان بود. در این دوره، او در نمایشهای ماندگاری چون «غریبه»، «موضوع جدی نیست»، «عروسکها»، «باغ آلبالو» و «کالیگولا» به ایفای نقش پرداخت. حضور در «باغ آلبالو» اثر آنتون چخوف و «کالیگولا» نوشته آلبر کامو، نشاندهنده توجه جدی اویسی به متون کلاسیک و مدرن جهان بود. نقطه عطف حضور اویسی در سینما، بازی در فیلم «رگبار» ساخته بهرام بیضایی بود. این فیلم که در سال ۱۳۵۱ ساخته شد، از آثار ماندگار موج نوی سینمای ایران محسوب میشود. اویسی پس از آن در فیلمهای دیگری چون «ساعت فاجعه» به کارگردانی رایموند هواکیمیان و «پرونده» ساخته مهدی صباغزاده نیز نقشآفرینی کرد.
نسلهای دهه شصتی، خاطرهای متفاوت از اویسی دارند. او در مجموعههای تاریخی تلویزیونی نظیر «سربداران»، «ابنسینا» و «امیرکبیر» حضور داشت که هر کدام از ماندگارترین سریالهای تاریخ تلویزیون ایران هستند. این نقشها چهره او را برای همیشه در ذهن مخاطبان ایرانی حک کرد. اویسی در اواخر دهه ۶۰ به سوئد مهاجرت کرد. اما مهاجرت به معنای پایان فعالیت هنری او نبود. او در سوئد نیز به کار خود ادامه داد و با شبکههای تلویزیونی محلی و کارگردانانی از جمله رضا باقر، رضا رحیمی، اوا برگمن، توبیاس اندسن و اوا تکنن همکاری داشت. او موفق شد جایزه معتبر سینمایی سوئد «گولدباگه» را برای نقش مکمل در فیلم «بالهای بلورین» دریافت کند.
سعید اویسی در سالهای اخیر سرپرستی گروه بازیگران شهر گوتنبرگ را بر عهده داشت و علاوه بر بازیگری، به نگارش و کارگردانی نمایشنامه نیز مشغول بود. او تا آخرین لحظه از پای ننشست و هنر را رها نکرد. اویسی از جمله هنرمندانی بود که با چهرههای برجستهای چون عباس جوانمرد، بیژن مفید، داوود رشیدی، آتیلا پسیانی، سیروس گرجستانی، هادی اسلامی، اسماعیل خلج و محمدعلی نجفی همکاری کرده بود. درگذشت سعید اویسی، صفحه دیگری از تاریخ هنر ایران را ورق زد. هنرمندی که عمر خود را وقف هنر کرد و در هر کجا که بود، دست از آفرینش برنداشت. یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
تحلیل کارنامه هنری؛ از گروه هنر ملی تا کارگاه نمایش
سعید اویسی فعالیت هنری خود را در دورهای آغاز کرد که تئاتر ایران دستخوش تحولات بنیادینی بود. «گروه هنر ملی» به سرپرستی عباس جوانمرد، یکی از مهمترین جریانهای تئاتری ایران بود که تلاش میکرد با تکیه بر سنتهای نمایشی ایرانی، زبانی نو برای تئاتر خلق کند. حضور اویسی در این گروه، پایههای فکری و هنری او را شکل داد. اما همکاری با «کارگاه نمایش» آربی اوانسیان، نقطه عطفی در کارنامه هنری اویسی بود. اوانسیان که از مهمترین چهرههای تئاتر تجربی ایران محسوب میشود، فضایی برای تجربهگرایی و نوآوری فراهم کرده بود. اویسی در این فضا، توانست قابلیتهای خود را به عنوان یک بازیگر مدرن و تحلیلگر شکوفا کند. نمایشهایی چون «کالیگولا» و «باغ آلبالو» که در کارگاه نمایش روی صحنه رفتند، از مهمترین تجربههای تئاتری او محسوب میشوند. همکاری با پیتر بروک در «جشن هنر شیراز» نیز نشاندهنده جایگاه ویژه اویسی در تئاتر ایران بود. بروک که از تأثیرگذارترین کارگردانان تئاتر قرن بیستم است، حضور اویسی در گروه نمایشی خود را انتخاب کرد و این افتخار بزرگی برای یک بازیگر جوان ایرانی بود.
از رگبار تا بالهای بلورین
سعید اویسی اگرچه بیشتر به عنوان یک چهره تئاتری شناخته میشد، اما حضور او در سینما نیز قابل توجه است. فیلم «رگبار» بهرام بیضایی، یکی از مهمترین آثار موج نوی سینمای ایران است. اویسی در این فیلم نقشی ایفا کرد که نشاندهنده تواناییهای بازیگری او در قاب سینما بود. بیضایی که خود از تئاتر به سینما آمده بود، به خوبی میتوانست از بازیگران تئاتری در سینما استفاده کند. فیلمهای «ساعت فاجعه» و «پرونده» نیز بخش دیگری از کارنامه سینمایی اویسی را تشکیل میدهند. هرچند این فیلمها به اندازه «رگبار» در تاریخ سینما ماندگار نشدند، اما حضور اویسی در آنها نشاندهنده تداوم فعالیت او در سینما بود. اما نکته جالب توجه، دریافت جایزه «گولدباگه» (معادل اسکار سوئد) برای فیلم «بالهای بلورین» است. این جایزه نشان میدهد که اویسی حتی پس از مهاجرت نیز توانست خود را به عنوان یک بازیگر توانمند در عرصه بینالمللی مطرح کند و هنرش در کشور میزبان نیز دیده شود.
خاطرهسازی برای نسلها
اگرچه اویسی در سینما و تئاتر فعالیت گستردهای داشت، اما برای عموم مردم ایران، نام او با مجموعههای تاریخی تلویزیونی دهه ۶۰ گره خورده است. سریالهای «سربداران»، «ابنسینا» و «امیرکبیر» از ماندگارترین آثار تاریخ تلویزیون ایران هستند و هر کدام، خاطرهای جمعی برای نسلی از ایرانیان به شمار میروند. حضور اویسی در این سریالها، او را به چهرهای محبوب و آشنا برای مخاطبان عام تبدیل کرد. این نقشها اگرچه شاید از نظر هنری به اندازه کارهای تئاتریاش عمیق نبودند، اما نشاندهنده توانایی او در برقراری ارتباط با مخاطب گسترده بود. این ویژگی، یک بازیگر واقعی را از یک هنرمند محدود به محافل خاص متمایز میکند. سریالهای تاریخی دهه ۶۰، با وجود محدودیتهای آن دوران، از کیفیت بالایی برخوردار بودند و بازیگران توانمندی چون اویسی در شکلگیری این کیفیت نقش اساسی داشتند. این آثار هنوز هم پس از گذشت دههها، برای مخاطبان جذاب هستند و این نشاندهنده ماندگاری آنهاست.
تداوم هنر در سرزمین دیگر
سعید اویسی در اواخر دهه ۶۰ به سوئد مهاجرت کرد. این مهاجرت برای بسیاری از هنرمندان ایرانی، پایان راه هنری بود. اما اویسی نشان داد که هنر مرز نمیشناسد. او در سوئد نیز به فعالیت هنری خود ادامه داد و نه تنها در میان جامعه ایرانیان، که در میان هنرمندان سوئدی نیز جایگاهی برای خود دست و پا کرد. همکاری با کارگردانان برجسته سوئدی چون اوا برگمن و توبیاس اندسن، نشاندهنده توانایی اویسی در انطباق با فرهنگ و زبان جدید بود. بازی در فیلمهای سوئدی و دریافت جایزه ملی این کشور، کارنامه هنری او را غنیتر کرد و ثابت کرد که استعداد واقعی، در هر زبانی و در هر فرهنگی قابل دیدن است. سرپرستی گروه بازیگران شهر گوتنبرگ در سالهای اخیر، نشاندهنده تداوم فعالیت هنری اویسی تا آخرین روزهای عمر بود. او از هنر دست نکشید و تا زمانی که توانست، آفرید و ساخت.
میراث و تأثیرگذاری؛ الگویی برای نسلهای آینده
سعید اویسی از جمله هنرمندانی بود که همکاری گستردهای با چهرههای برجسته هنر ایران داشت. از عباس جوانمرد و بیژن مفید تا داوود رشیدی، آتیلا پسیانی، سیروس گرجستانی، هادی اسلامی و اسماعیل خلج. این فهرست بلندبالا نشاندهنده جایگاه او در شبکه هنری ایران و تأثیرگذاریاش بر نسلهای مختلف است. اویسی در طول عمر هنری خود، از تجربهگرایی و نوآوری هرگز نترسید. از تئاتر سنتی «گروه هنر ملی» تا تئاتر تجربی «کارگاه نمایش»، از سینمای موج نو تا سریالهای تاریخی تلویزیونی، و از ایران تا سوئد، او همواره به دنبال افقهای تازه بود. میراث اویسی برای نسلهای آینده، فقط مجموعه نقشهایی نیست که بازی کرده است. بلکه روحیه جستجوگری، تعهد به هنر و پایداری در مسیر خلاقیت، مهمترین درسهایی است که او به هنرمندان جوان آموخته است. یادش گرامی باد.
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی هنردوستان ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی؛