یادداشت بازسازی آرشیو، ۱۴ آبان ۱۴۰۵: این گزارش بر پایه پیش‌نویس منتشرنشده ۲۴ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۰۲:۱۲، بازنویسی و با منابع تطبیق داده شده است. تاریخ و نام گزارشگر اولیه حفظ شده‌اند و به معنای انتشار این نسخه در آن زمان نیستند. متن اولیه برگرفته از گزارش ۲۳ بهمن ایران اینترنشنال بود؛ اشاره آن به نطنز با سند آژانس درباره اصفهان اصلاح شده است. این مطلب خبر روز نیست.
در بهمن ۱۳۹۹، یک گزارش درباره اورانیوم فلزی بار دیگر اختلاف بر سر تعهدات هسته‌ای جمهوری اسلامی را به موضوعی دیپلماتیک تبدیل کرد. پرسش فقط این نبود که چه ماده‌ای تولید شده است؛ پاریس نگران بود ادامه اقدامات تهران، فرصت مذاکره پس از تغییر دولت آمریکا را محدود کند.
گزارش آژانس از اصفهان چه می‌گفت؟
گزارش ۱۰ فوریه ۲۰۲۱ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، با شناسه GOV/INF/2021/11، محل فعالیت را کارخانه تولید صفحه سوخت در اصفهان معرفی می‌کند، نه نطنز. مطابق این سند، بازرسان در ۸ فوریه تولید ۳٫۶ گرم اورانیوم فلزی از اورانیوم طبیعی را راستی‌آزمایی کرده بودند. ایران هدف برنامه را پژوهش برای سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران اعلام کرده بود.
نسخه کامل این سند در ۴ مارس ۲۰۲۱ از طبقه‌بندی خارج شد و در بازبینی کنونی، نسخه منتشرشده در ایران‌واچ مبنای اصلاح قرار گرفته است. بنابراین نباید دسترسی امروز به متن کامل سند را به زمان تنظیم پیش‌نویس نسبت داد. همچنین «فلزی» نام شکل ماده است؛ به‌تنهایی معادل اعلام تولید سلاح هسته‌ای نیست.
چرا فرانسه درباره فرصت مذاکره هشدار داد؟
وزارت خارجه فرانسه در پاسخ خبری ۱۱ فوریه، برابر با ۲۳ بهمن ۱۳۹۹، از رویکرد دیپلماتیک دولت جدید آمریکا استقبال کرد، اما از تهران خواست اقدام دیگری که وضعیت هسته‌ای را وخیم‌تر کند انجام ندهد. در متن این موضع‌گیری، بازنشرشده در ایران‌واچ، نقض‌های انباشته تعهدات و تازه‌ترین گزارش آژانس دلیل نگرانی توصیف شده‌اند.
رویترز نیز همان روز در گزارشی که عرب‌نیوز منتشر کرد، موضع اگنس فون در مول (Agnès von der Mühll)، سخنگوی وزارت خارجه فرانسه، را نقل کرد. پیام پاریس این بود که برای باقی ماندن فضای حل‌وفصل از راه گفت‌وگو، ایران باید از گام‌های تازه ناسازگار با توافق خودداری کند. این هشدار درباره پیامد سیاسی رفتار جمهوری اسلامی بود، نه اعلام پایان قطعی دیپلماسی.
مواضع آمریکا و روسیه یکسان نبود
در بازخوانی واکنش‌ها باید یک تفاوت را حفظ کرد: بنا بر گزارش ۲۳ بهمن رادیوفردا، ند پرایس (Ned Price)، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در نشست ۱۰ فوریه درباره خود گزارش تازه آژانس اظهارنظر مشخصی نکرد. او در بحث کلی‌تر درباره ایران، از فاصله گرفتن تهران از تعهدات سخن گفت و بازگشت به پایبندی کامل و رایزنی با متحدان و کنگره را مطرح کرد. نسبت دادن این سخنان به یک ارزیابی مستقیم از سند اورانیوم فلزی دقیق نیست.
در مقابل، سرگئی ریابکوف (Sergei Ryabkov)، معاون وزیر خارجه روسیه، در اظهاراتی به ریانووستی که رویترز بازتاب داد، خواهان خویشتن‌داری و رویکرد مسئولانه ایران شد. او هم‌زمان گفت مسکو منطق و دلایل تهران را درک می‌کند. ایران اینترنشنال نیز در گزارش اولیه، حمایت جوزپ بورل (Josep Borrell) از کار فنی بی‌طرفانه آژانس را بازتاب داده بود؛ این موضع با تأیید تمام ادعاهای سیاسی طرف‌ها یکسان نیست.
سه مرز مهم در خواندن این پرونده
- واقعیت فنی: محل و مقدار را باید از سند آژانس گرفت، نه از تیتر یا خطای بازنشر.
- هدف اعلامی: کاربرد سوخت تحقیقاتی، موضع اعلام‌شده ایران بود و باید با همین انتساب خوانده شود.
- ارزیابی سیاسی: هشدار فرانسه و درخواست روسیه، مواضع دولت‌ها بودند؛ نتیجه قطعی مذاکرات را پیش‌بینی نمی‌کردند.
برای دنبال کردن ترتیب خبرها در آرشیو آسیانیوز ایران می‌توان این توالی را در نظر گرفت:
- گزارش آژانس در ۱۰ فوریه تنظیم شد.
- موضع فرانسه و بازتاب واکنش‌های دیگر در ۱۱ فوریه منتشر شد.
- پیش‌نویس حاضر بامداد ۲۴ بهمن در تحریریه ثبت شد و اکنون با تصریح به بازسازی آرشیوی ارائه می‌شود.
گزارش پیشین درباره کاهش تعهدات هسته‌ای در بهمن ۱۳۹۹ زمینه خبر را نشان می‌دهد. تفاوت این گزارش، تمرکز بر واکنش دیپلماتیک ۲۳ بهمن و اصلاح محل تولید است؛ نه ادعای رخدادی تازه در برنامه هسته‌ای امروز.
پرسش‌های رایج: